Augustus - Alfred Birney
Een gebeurtenis die alles anders maakt
Er is er maar een die mij kan verslaan en dat ben ik zelf
Een man, Augustus Kroos, docent Nederlands op een middelbare school, is tijdelijk geschorst. Binnenkort zal een mediator bepalen of zijn schorsing omgezet wordt in ontslag dan wel in excuses. Maar eerst is zij nog even op vakantie en heeft Kroos gevraagd om alvast zijn visie op de zaak in maximaal tien A4’tjes op papier te zetten. De man begint met schrijven en wat een beknopte uitleg moest worden, mondt uit in een bijna 270 pagina’s tellende monoloog, een terugblik en commentaar op alles wat in zijn leven de man gevormd heeft tot wie hij nu is. En dan opeens is er een gebeurtenis die heel veel dingen in een ander daglicht zet.
Over de auteur
Alfred Birney (Den Haag, 1951) won in 2016 met De tolk van Java de Libris Literatuurprijs en de Henriëtte Roland Holstprijs. Dat betekende zijn doorbraak naar een groter publiek. Hij is het kind van een Nederlands-Indische vader en een Nederlandse moeder en zijn Indo-verleden is altijd bepalend geweest in zijn werk. Lange tijd zag hij zijn toekomst in de muziek, als leraar gitaar en singer-songwriter. Een onherstelbare beschadiging aan zijn hand maakte rond zijn dertigste een eind daaraan. Vanaf dat moment begon hij serieus met schrijven. Dat resulteerde in zijn eerste roman Tamara’s lunapark (1987). Bekende titels van zijn hand zijn In de wacht, De onschuld van een vis en De rivieren. Indonesië en het postkoloniaal verleden vormen vrijwel altijd een belangrijk thema in zijn werk.
Weeskind
Augustus Kroos is een weeskind. Hij dankt zijn naam aan het feit dat hij in de maand augustus, kort na zijn geboorte, naast het kroos vlak bij een kindertehuis gevonden is. Tot zijn vijftiende woonde hij in dat huis, daarna belandde hij in een pleeggezin en weer later in wat toen nog een tuchthuis genoemd werd. Eén grote liefde kende hij in zijn leven, Kasia. Maar zij wilde kinderen en hij niet. ’Er zwierf een lege planeet door mijn lijf, waarin ik onmogelijk een gezin kon laten wonen.’ Kasia trouwde met een ander, kreeg een kind en stierf aan kanker. En telkens vraagt Kroos zich af of het anders gelopen zou zijn als hij wel met Kasia was samengebleven.
Misbruik
Inmiddels is hij leraar Nederlands en loopt tegen de zestig. Dan wordt hij beschuldigd van misbruik van een leerlinge en op non-actief gesteld. Zelf meent Augustus dat sprake is van een misverstand. Hij keek samen met het meisje, Tara, nadat hij haar bijles gegeven had, naar een video, lekker ontspannen op bed en allebei zijn ze toen in slaap gevallen. Het is het vriendje van Tara, dat haar kwam ophalen en geen gehoor kreeg op zijn bellen, die het tweetal gevonden heeft en beweert dat er meer aan de hand was dan twee slapende mensen bij een film. In zijn verweeerschrift, geschreven in de zomervakantie, wil Kroos vooral voor zichzelf duidelijk krijgen wat er gebeurd is en waarom, niet alleen met Tara, maar in zijn hele leven.
Wereld op zijn kop
Tot zover speelt het verhaal zich nog af langs vrij voorspelbare lijnen. En dan opeens gebeurt er iets wat Kroos’ hele wereld op zijn kop zet.
In feite is het overgrote deel van Augustus een lange inleiding op die laatste pagina’s. Veel thema’s uit eerder werk keren terug. De vorm van een innerlijke monoloog, in een wirwar van herinneringen, gebeurtenissen en gevoelens, gebruikte Birney ook al in In de wacht. De meervallen die Kroos als huisdier houdt in een levensgroot aquarium doken ook al vaker op in zijn werk, als symbool voor overlevingskracht. En natuurlijk de ontworteldheid van Kroos, het ontbreken van een verleden, ook een terugkerend onderwerp in Birney’s werk. ‘Mijn heden is mijn verleden, mijn verleden is mijn heden. Dit is mijn thuis, toch voel ik me hier nooit echt thuis.’
Kroos is geen man die je makkelijk in je hart sluit, daarvoor is hij te veel een misantroop en een cynicus, te eigengereid ook. Maar met die laatste onverwachte bladzijden weet Birney de lezer toch voor hem te winnen.
Sonja de Jong
Alfred Birney – Augustus. De Geus, ISBN 978 90 445 4892 1, 272 pagina’s, € 21.50, augustus 2026