Conserve's Leessite

Een intrigerende roman, tussen biografie, filosofisch pamflet en essay in

Elk nieuw boek van Connie Palmen is omgeven met veel publiciteit, ook de ‘nieuwe’ Palmen met de onheilspellende titel Johnnie Walker. Ook dit keer weer terechte aandacht. Door die publiciteit rondom de intrigerende titel stond ook de schrijver centraal. Interviews en commentaren vulden de media, met overzichten van haar werk met de bijbehorende literaire prijzen in de marge. Tussen haakjes: voor mij is haar mooiste boek Jij zegt het, waarin zij een stem geeft aan Ted Hughes, de geliefde van Sylvia Plath.

Biografisch

De roman Johnnie Walker is zoals bijna elk van haar boeken biografisch. Het maakt niet uit of alles waar is of dat ze het zich verbeeldt. Een schrijver hoeft ten slotte geen verifieerbare waarheid te schrijven. ‘Ons brein misleidt ons door een veelzijdige werkelijkheid in te dikken tot een compact verhaal, waarin het waargebeurde te mooi of te lelijk is gemaakt.’ Het beeld sterker te zijn dan de anderen (Me Tarzan in plaats van de onderworpen Jane) wordt al opgetrokken in de eerste drie bladzijden. Het zijn drie ontroerende bladzijden, die de kern van het leven en het schrijverschap van Connie Palmen bevatten.

Ongrijpbaar

Scherp formuleert zij de gehechtheid van het gezin waarin zij en haar twee broers in Sint Odiliënberg opgroeien. Toen al voelde zij zich ‘ongrijpbaar’, een instelling die haar de vrijheid opleverde ‘het leven te leiden (…) dat volstrekt ongeschikt was voor meisjes’. Ze vindt het een goede zaak dat mensen hun eigen leven analyseren, eerst in het gezin, later in de wereld. Ook haar eigen leven. Dat doet ze met dit boek.

Roekeloos

Johnnie Walker komt in haar leven als ze zestien jaar is. Roekeloos scheurt ze op een dag op haar Vespa naar een anoniem café aan de overzijde van de Maas (met de naam De Vriendschap!) om zich te bedrinken. Mij ontgaat even het waarom daarvan. Als in een western ensceneert zij haar entree en als de barman haar de merknaam van de whisky noemt, gaat zij de relatie aan met Johnnie Walker aan, als een onafscheidelijke metgezel, die haar leven en haar vernietiging (spoiler: maar die ontloopt ze) zou bepalen.

Mensheid

Van jongs af aan verdeelt zij de mensheid in leiders en vazallen, in ‘bloedbroeders en kirrende vrouwen’. Met behulp van Schopenhauer, Nietzsche en een psychiater analyseert ze groepen, individuen, sekten. Haar studie filosofie helpt haar daarbij; de zorgvuldige woordkeus en pregnante vergelijkingen dwingen bewondering af.

Morbide interesse

In de loop van haar leven ontwikkelt zij een morbide interesse in de dood, ook die van de zelfgekozen dood. Uitgebreid aandacht schenkt ze aan de verschrikkingen van (historische) gijzelingen, massale zelfmoord en individuele suïcide, bijvoorbeeld die van Ulrike Meinhof, lid van de Rote Armee Fraktion. Maar de verhalen staan altijd in dienst van de bespiegeling over leven en dood (en andersom). Kern van die bespiegeling is de vraag naar het waarom. ‘… naar dat iets waardoor iemand door de achter-of voordeur naar buiten gaat, de ene of andere afslag kiest, het iets dat maakt dat de een de beroemde schrijver wordt en de ander een tot de strop veroordeelde moordenaar.’ Natuurlijk is er geen antwoord. Haar mentor en huisvriend Leonhardt voorkomt dat ze zich met Ulrike Meinhof gaat identificeren. Hij is als het ware haar morele ijkpunt. Ook dat is een antwoord op de vraag naar het waarom.

Verdedigingsmuur

In het leven van de hoofdpersoon is ‘Johnnie Walker’ de verdedigingsmuur tegen het leven dat zij absurdistisch noemt. Ze wilde leven als schrijver met hem als vriend. Maar ze merkt dat zijn gezelschap op den duur niet langer helpt haar gekwelde ziel te verdragen. ‘Iedereen die het met Johnnie Walker houdt, weet dat hij met zijn moordenaar leeft.’ In een prachtig beschreven scene over het sterven van haar moeder, kapt ze met hem, precies zoals haar moeder dat indertijd adviseerde over een andere uitzichtloze relatie: kappen! Ze verlaat haar moordenaar. Hij bleef onveranderd, zij hield op verraad goed te praten.

Gedurfd en intrigerend

Oneerbiedig gezegd, het persoonlijke verhaal wordt in de loop van het boek steeds meer filosofisch/psychologisch proefschrift dan verhaal over haar leven. In het begin schreef ze van plan te zijn haar leven te analyseren, dat krijgt nu de overhand. Maar de interesse blijft gelukkig. Palmen ontkent dat schrijvers zin voor zin een uitgetekend ontwerp volgen, dat ze bewust allerlei draden van een roman tot een geheel te spinnen. Dat zouden alleen machines kunnen. Nu is een gedurfde, intrigerende, volkomen open en eerlijke roman ontstaan over haar schrijversleven en alles eromheen.

Dick de Scally

Over de auteur

Connie Palmen (1955) studeerde Nederlands en filosofie. Met haar debuut De Wetten uit 1991 was direct haar naam gevestigd. Bekende werken van haar zijn onder andere De vriendschap, I.M., Geheel de uwe, Lucifer, Jij zegt het en het Boekenweekgeschenk De erfenis. Daarnaast schreef ze veel essays in diverse tijdschriften, die minder in de schijnwerpers staat. Voor diverse van haar romans ontving ze prestigieuze prijzen, onder andere de Constantijn Huygens-prijs in 2026.

Connie Palmen – Johnnie Walker, Prometheus, ISBN 978 90 446 6236 8, 228 pagina’s, € 23,99, september 2026