Kostschool aan zee - Jane Gardam
Een eenzaam pubermeisje ontdekt de wereld
Gardam lezen is als een warm bad
Het is inmiddels bijna een traditie: zowat elke zomer publiceert uitgeverij Cossee een vertaling van een van de romans van de op en top Britse schrijfster Jane Gardam. En daar mogen we blij om zijn, want weinig leest heerlijker en meer ontspannen dan haar mild-ironische vertellingen. Onlangs verscheen Kostschool aan Zee, oorspronkelijk in 1976 gepubliceerd. Het is wederom een echte Gardam: zachtmoedig, spits geschreven en grappig en een beetje droevig tegelijk.
Over de auteur
Jane Gardam (1928-2025) werkte als journaliste, maar besloot na haar huwelijk in de jaren vijftig met werken te stoppen. Ze was al halverwege de veertig, toen zij in 1971 haar eerste boek publiceerde, een kinderboek. Vier jaar later volgde haar eerste boek voor volwassenen. Het duurde echter tot 2004, na de publicatie van het eerste deel van haar Old Filth-trilogie voor zij internationaal doorbrak. Inmiddels is een groot deel van haar oudere boeken ook in het Nederlands vertaald.
Dilemma
Vertaalster Gerda Baardman stond vermoedelijk voor een dilemma toen zij de bijnaam van haar hoofdpersoon in Kostschool aan Zee moest vertalen. In het Engels wordt zij door de kostschooljongens waartussen zij opgroeit goedmoedig spottend Bilgewater genoemd, een verbastering van Bill’s Daughter en het Engelse woord voor het smerige afvalwater dat zich onderin een schip vormt. Hoe vertaal je zoiets? Baardman maakte er Bilzekruid van, als verbastering van Bill’s kind. Niet helemaal ideaal, het bijzonder giftige plantje bilzekruid is toch wezenlijk anders dan het vieze afvalwater. Maar iets beters zou ik zelf ook niet kunnen verzinnen.
Jongenskostschool
In het echt heet Bilzekruid, in de wandeling afgekort tot Bils, Marigold Green. Haar vader is docent op een jongenskostschool, haar moeder overleed bij haar geboorte. En dus is Marigold opgegroeid temidden van puberjongens, met een verstrooide, geestelijk vaak afwezige vader en Paula, het hoofd huishouding op de kostschool, als surrogaatmoeder. En dan is er ook nog mevrouw Dinges en een paar katten. Mevrouw Dinges is niet altijd dezelfde persoon, de katten zijn niet altijd dezelfde katten en ook de jongens komen en gaan als de golven van de zee.
Slim en dapper
Marigold is een meisje zoals alle meisjes die Gardam creeërt: volgens zichzelf erg lelijk (wat mee blijkt te vallen als je de reacties van de jongens hoort), superslim en dapper. En eigenlijk behoorlijk eenzaam, maar Pas op voor zelfmedelijden, heeft ze van Paula geleerd. Het leeuwendeel van haar tijd brengt ze door met haar vader en diens vrienden, de oude Price, een amalgaam van stof en spinnenwebben, de al bijna even oude Puffy Coleman die altijd verliefd is op de kleinste jongetjes (Maar hij zit niet aan ze of zo) en Edmund Hastings-Benson die weent van liefde voor alles wat ook maar uit de verte op een vrouw lijkt. Temidden van dit wonderlijke gezelschap is Marigold inmiddels zeventien geworden en stapelverliefd op Jack Rose, een kostschoolleerling die als een van de weinige van de jongens altijd aardig tegen haar is.
Verblindend
Dan duikt opeens Grace Gathering op, de dochter van de rector die van kleins af aan op kostscholen elders in het land gezeten heeft. Nadat ze voor de tweede maal van school getrapt is, is ze nu terug bij haar ouders. En haar verblindende aanwezigheid brengt Marigold behoorlijk in de war. En dan wordt ze ook nog eens uitgenodigd om een paar dagen bij de haar onbekende ouders van Jack Rose te komen logeren. Een logeerpartij die heel anders uitpakt dan ze had gehoopt.
Het zijn geen wereldschokkende ontwikkelingen. Maar de warme empathie en milde relativering waarmee Gardam haar personages omringt maakt ook van dit verhaal weer een heerlijke belevenis. Gardam lezen is net zoiets als een warm bad nemen: ontspannend, verkwikkend en heel fijn.
Sonja de Jong
Jane Gardam - Kostschool aan zee. (Oorspronkelijk gepubliceerd in 1976 als Bilgewater bij Abacus Books). Uit het Engels vertaald door Gerda Baardman, Cossee, ISBN 978 94 645 2273 0, 272 pagina’s, € 23,99, juni 2026
