Adolfsson, Maria - Doggerland 2 - Stormwaarschuwing
Adolfsson, Maria - Doggerland 3 - Tussen de duivel en de zee
Ahnhem, Stefan - Fabian Risk 1 - Zonder gezicht
Ahnhem, Stefan - Fabian Risk 2 - Negen
Ahnhem, Stefan - Fabian Risk 3 - 18 graden onder nul
Ahnhem, Stefan - Fabian Risk 4 - Motief X
Ahnhem, Stefan - Fabian Risk 5 – X manieren om te sterven
Alders, Hanny - De kopiist
Alders, Hanny - De volmaakte ketter
Alders, Hanny - Non nobis – Ondergang van de Tempelorde
Andersen, Johan - Zonder genade
Andriesse, Peter - Claire Obscure
Appel, René - Overschot
Appel, René - Dansen in het donker
Arlidge, M.J. - Helen Grace 10 – Niemand zeggen
Baay, Reggie - Het lied van de goden
Banville, John - Sneeuw
Bax, Wim - Hou het stil
Bengtsdotter, Lina - Charlie Lager 3 – De man die een vreemde was
Bergeys, Roland - Blindelings
Berkleef, Bernice - Bloedsteen
Berry, Steve - Cotton Malone 14 - Het Maltadocument
Bijlsma, Rob - Kerken van goud, dominees van hout
Blau, Sarah - De anderen
Blædel, Sara - Het meisje onder de boom
Börjlind, Cilla & Rolf - Bevroren goud
Börjlind, Rolf & Molly - De duisternis tussen ons
Bossenbroek, Martin - De wraak van Diponegoro
Brabander, Eric de - Het geluid van naderend onweer
Brekel, Manon van den - Massa-executies op Sulawesi
Brokken, Jan - De tuinen van Buitenzorg
Brouwers, Jeroen - Cliënt E. Busken
Brundage, Elizabeth - Het verdwijnpunt
Brusse, Peter - Ach, Engeland - De Brexit Editie
Bryndza, Robert - Kate Marshall 1 - Zonder gezicht
Bryndza, Robert - Kate Marshall 2 - Schaduwland
Buschman, José - Couperus in de Oriënt
Camilleri, Andrea - De methode Catalanotti
Camilleri, Andrea - De vorm van water
Candlish, Louise - Nieuwe vrienden
Connelly, Michael - Een gewaarschuwd man
Connelly, Michael - De wet van de onschuld
Cooper, Robert - The Ambassadors
Craven, M.W. - Washington Poe 1 - Brandoffer
Craven, M.W. - Washington Poe 2 - Zwarte zomer
Daanje, Anjet - De herinnerde soldaat
Dahl, Arne - Nachtmerries
Dean, Will - Tuva 1 – De jacht
Declercq, Matthias M.R. - De ontdekking van Urk
Dis, Adriaan van - KliFi - Woede in de republiek Nederland
Dis, Adriaan van - Adje doet heel druk
Dis, Adriaan van - De rat van Arras
Dröge, Philip - Moederstad
Durlacher, Jessica - De Stem
Dürrenmatt, Friedrich - Justitia
Edvardsson, Mattias - Een heel gewoon gezin
Ellory, R.J. - De derde kogel
Elstad, Lotta - Ik weiger na te denken
Engman, Pascal - Vanessa Frank 2 – Femicide
Ersson, Svea - Hej Denemarken
Fabricius, Johan - Het gordijn met de ibissen
Fabricius, Johan - Achter in de Molukken
Fabricius, Johan - Dipanegara
Ferrier, Deryck J.H. - In de ban van de bosgeest – Ontmoeting met Panaike
Fosse, Jon - Ik is een ander – Septologie III-V
Fossum, Karin - Zwanenzang
Frech, Steve - Wat je ons hebt afgenomen
Frennstedt, Tina - Countdown
Frerichs, Lieneke - Nescio. Leven en werk van J. H. F. Grönloh
Freriks, Philip & Lili - Les chats de Lili – De katten van Lili
Fuglehaug, Randi - Vrije val – Deel 1 Fjordenreeks
Galbraith, Robert - Kwaad bloed
Urturi, Eva García Sáenz de - Aquitanië – Land van water
Urturi, Eva García Sáenz de - De heren van de tijd
Garschagen, Melle - Stem van het Britse Volk
Geemert, Ko van - Verstoten uit het paradijs
Gerge, Tove - De jongen
Gómez-Jurado, Juan - De rode koningin
Grisham, John - De storm
Grund, Maria - De hoofdzonde
Guillou, Jan - De tweede doodzonde
Guillou, Jan - Het einde van het verhaal
Harari, Yuval Noah - 21 lessen voor de 21ste eeuw
Hardus, Werner van den Belt en Bob - De schilders van de Duin- en Bollenstreek
Hendriksma, Martin - Aan zee
Hermans, Willem Frederik - Conserve
Highsmith, Patricia - De getalenteerde meneer Ripley
Highsmith, Patricia - Stille wateren
Hollander, Loes den - Wacht maar af
Holst, Christoffer - Bloedrode midzomeravond
Horst, Jørn Lier - De Katharine-code
Enger, Jørn Lier Horst en Thomas - Rookgordijn
Indridason, Arnaldur - Boven water
Jalonen, Olli - De hemelproef
Jansen, Han Gieske en Godfried - Wonosoepono
Jansson, Susanne - Winterwater
Jehoel, Gaila - Het culturele netwerk van Jan van Scorel
Jonasson, Jonas - Zoete zoete wraak bv
Jónasson, Ragnar - Inktzwart
Jong, Jessica de - De Hollandse studente
Kars, Marjoleine - Bloed in de rivier
Kepler, Lars - Spiegelman
Kerr, Philip - Hitlers vrede
King, Stephen - Later
King, Stephen - Billy Summers
Knibbe, Ariën - Het verzwegen verbond
Kousbroek, Rudy - Het Oostindisch kampsyndroom
Kouwenhoven, ​​​​​​​Arlette - Van Elburg tot Deshima - Zes eeuwen familie Feith
Leuwsha, Tessa - Plantage Wildlust
Lunde, Marja - Het einde van de oceaan
Mandela, Dumani - Op de vlucht voor apartheid
Marsons, Angela - Kim Stone 2 – Wreed spel
Leod, Cynthia Mc - Hoe duur was de suiker?
Meyer, Deon - Bennie Griessel 7 - Donkerdrif
Michielsen, Dido - Lichter dan ik
Mo, Johanna - De nachtegaal
Morgan, Tica - Mooie Moorden 3 - Kwade Hoek
Nyström, Peter Mohlin & Peter - Het laatste leven
Nesbø, Jo - Koninkrijk
Nieuwenhuys, Rob - Oost-Indische spiegel
Nijholt, Willem - Een ongeduldig verlangen. Herinneringen
Noordhoek, Wim - De gabardine regenjas
Oksanen, Sofi - Het hondenpark
Onderdenwijngaard, Arjan - Multatuli leeft in Lebak
Overman, Mariska - Noorderlicht
Pagie, Nathalie - Helsinki
Parra, Bodil de la - Het verbrande huis
Pedersen, Kim Faber & Janni - Hoogzomer
Petterson, Per - Mannen in mijn situatie
Ramqvist, Karolina - De berenvrouw
Rensburg, Rudie van - Klem
Reybrouck, David Van - Revolusi
Riel, Ane - Beest
Rankin, Ian - Een web van leugens
Redmond, Roline - De Doorsons
Rehwinkel, Peter - Amalia - De plicht roept
Roberts, Nora - Erfenis
Rose, Karen - In alle onschuld
Rosenfeldt, Hans - Wolfzomer
Roslund, Anders - Drie jaar
Sarenbrant, Sofie - Emma Sköld 1 - Berouw
Sarenbrant, Sofie - Emma Sköld 2 - Jaloezie
Schepp, Emelie - Jana Berzelius 6 –Sub rosa
Seeck, Max - De trouwe lezer
Smeulders, Eveline Sint Nicolaas en Valika - Slavernij
Slaughter, Karin - Valse getuige
Smeets, Hubert - Een wonderbaarlijk politicus – Hans van Mierlo, 1931-2010
Skördeman, Gustaf - Geiger
Smis, Paul Christiaan - Harald - Een historische novelle
Solstad, Dag - Roman 11, boek 18
Staalesen, Gunnar - Varg Veum 7 - Zwarte schapen
Staalesen, Gunnar - Varg Veum 8 - Gevallen engelen
Staalesen, Gunnar - Varg Veum 9 - Bittere bloemen
Sylvester, Joyce - Bent ú de burgemeester?
Tangen, Geir - Dodemanstango
Tangen, Geir - Hartenbreker
Timmerije, Anneloes - De mannen van Maria
Tremain, Rose - Eilanden van genade
Tudor, C.J. - De anderen
Veen, Rob Chrispijn & Herman van - Bevrijdingskind
Verhoef, Esther - De nachtdienst
Vervoort, Hans - Zo tedere schade…
Veth, Bas - Het leven in Nederlandsch-Indië in 1900
Vis, Jacob - Tandem
Vijverberg, Pauline - De achtste zonnebloemen
Vleuten, Diederik van - Daar werd wat groots verricht
Vlugt, Simone van der - De kaasfabriek
Vuure, Rob van - Nagelaten Werk
Webb, Katherine - De verdwijning
Woud, Auke van der - Het landschap - De mensen

Conserve's Leessite

Boekbesprekingen en leestips


Dipanegara - Johan Fabricius

De Java-oorlog (1825-1830)

Met fragmenten van vrij bewerkte memoires van Dipanegara door rasverteller Fabricius

Johan Fabricius (geb. 1899) behoort tot de auteurs waar je weinig van hoort, maar die met de regelmaat van een klok verder werken aan een oeuvre dat in de bibliotheek altijd uitgeleend is. Hij heeft een deel van zijn jeugd in Indië doorgebracht en er een paar romans gesitueerd. Een paar maanden geleden verscheen de historische roman Dipanegara waarin Fabricius zich de Java-oorlog (1825-1830) tot onderwerp koos.

Dipanegara was een prins uit de Vorstenlanden (Midden-Java) die door de Nederlanders gepasseerd werd toen het ging om het benoemen van een regent voor de minderjarige sultan van Jogja. Als fanatieke moslim had Dipanegara toch al weinig op met de blanke ongelovigen en deze vernedering plus een paar kleine praktische problemen (enkele maatregelen van de Nederlanders deden pijn in de portemonnee van de adel) leidden ertoe dat hij zich aan het hoofd stelde van een opstand die vijf jaar duurde en zeer veel mensen het leven kostte. Dipanegara overleefde het en werd verbannen naar een ander eiland, waar hij zijn kroniek van de opstand schreef.

Roman-in-brieven 

Fabricius heeft zich bij het schrijven van zijn boek gebaseerd op deze memoires, en op gepubliceerde rapporten van Nederlandse zijde. Hij koos voor een vorm die sinds Betje Wolff enigszins in onbruik is geraakt: de roman-in-brieven. 

Hij selecteerde een aantal historische personen die in het conflict een rol speelden, verzon er een paar bij die dienen als representant van in die tijd bestaande groepen, en maakte een collage van 'postuum geschreven brieven', door de schrijver bedachte brieven dus. Tussen deze brieven zijn fragmenten afgedrukt van vrij bewerkte memoires van Dipanegara.

Dit nogal ingewikkelde procedé werkt voortreffelijk. Af en toe raak je als lezer de kluts kwijt in de veelheid van briefschrijvers en hun geografische positie, maar daar staat tegenover dat je een kaleidoscopisch beeld krijgt van het soort mensen dat in zo'n oorlog betrokken kan raken en de aard van hun motieven. De nuchtere planter die van land en mensen houdt maar geen gelazer op zijn plantage wil hebben en dus ten strijde trekt, de op krijgseer beluste adelijke Duitse en Franse huurlingen die na Waterloo in de tropen het grote gevaar zoeken, de militaire commandant die in een paar zakelijke mededelingen zijn verschrikkingen rapporteert: 

'Toen kapitein Kumsius hier danig overstuur arriveerde heb ik luitenant Delatre onmiddellijk met veertig huzaren naar Pisangen gestuurd. Zij vonden er nog slechts de verminkte en geheel naakt uitgeklede lijken van onze soldaten.' 

Verder de generaal die bij voortduring via diplomatieke brieven de opstandelingen probeert te paaien en ze intussen langzaam maar zeker militair klem zet, de angstige moeder-de-vrouw, alleen achtergebleven in het grote huis, de eerzuchtige bestuursambtenaar die ook wel eens soldaatje wil spelen en met zijn legertje volledig de mist in gaat: 'Waarde collega! Morgen in alle vroegte hoop ik dus met mijn troepen uit te rukken. Zijt gij ook gereed gekomen met de benodigde voorbereidingen ?' 

En dan daarna het quasi-spijtige rapport van de militaire commandant aan zijn bevelhebber: 'Hierbij vervul ik de enigszins pijnlijke taak Uwe excellentie rapport uit te brengen over de niet zeer geslaagde militaire activiteiten van de Resident van Soerabaia, de heer Bezier.' 

Tegenover deze serie Hollandse portretten staan de fragmenten die het wedervaren van de tegenpartij weergeven. De sfeer is heel anders: mystieke ervaringen, fanatisme en fatalisme bepalen de toon. Succes en falen worden geaccepteerd als beleidsbeslissingen van de Allerhoogste ('door Allah's wil bleek de orde niet meer te herstellen: het kanonvuur beangstigde de mannen'), echte boosheid treedt alleen op als gezondigd wordt tegen de regels van beleefdheid . 

In zijn collage van teksten heeft Fabricius geprobeerd te raken aan de verhouding tussen kolonisator en de in zijn positie bedreigde adel van het veroverde land. Om de gewone man bekommert zich geen van beide partijen, het is een eenvoudige machtsstrijd waarbij beide partijen er zonder meer van uitgaan dat de sterkste het voor het zeggen heeft en daartoe ook het volste recht heeft. 

Van Indonesische kant wil men de veroveraar kwijt (tenzij men zelf voordeel van hem heeft in de strijd tegen andere vorsten), van Nederlandse kant is men bereid aan alle beleefdheidsuitingen te voldoen, vorsten tegen elkaar uit te spelen en waar nodig geweld te plegen. De sterkste en handigste overwon en Dipanegara werd met alle egards naar een ander eiland geleid om daar in alle comfort zijn dagen te slijten. 

Of Johan Fabricius geschiedkundige foutjes heeft kunnen vermijden kan ik niet beoordelen. Maar hij heeft wél kans gezien om een boek te schrijven dat van de eerste tot de laatste bladzijde boeit. Dat komt vooral omdat zijn verzonnen brieven een volkomen authentieke indruk maken, een effect dat vooral bereikt wordt door weglating: met name bij de brieven van de militairen zal het de rasverteller Fabricius grote moeite gekost hebben om ze kort en zakelijk te houden, maar hij heeft de moeite genomen. Het resultaat is dan een beknopt verslag dat veel te raden overlaat, maar daardoor juist een groot echtheidsgehalte heeft.

Hans Vervoort

Eerder gepubliceerd in Vrij Nederland van 15 oktober 1977

 

De auteur

Johan Fabricius (Bandung, 1899 – Glimmen, 1981) heeft een oeuvre van 108 boeken. Geboren in Nederlands-Indië, kwam hij met zijn familie in 1902 naar Nederland. In 1910 ging de familie weer terug naar Indië om in 1914 definitief in Nederland te blijven. Een aantal boeken van Fabricius gaan over de voormalige kolonie. Zoals (Bali -) Eiland der Demonen uit 1941, dat in maart 2001 werd heruitgegeven door Conserve met foto’s van Ruth Fabricius. Fabricius werkte in de oorlog als nieuwslezer voor BBC Dutch Service. In 1949 schreef hij Brandende Aarde over de aanslagen op en vernietiging van de oliebronnen in 1941 en 1942 op Sumatra. In de jaren vijftig verschenen ook van Fabricius indringende romans als De heilige paarden over de weinig bekende wereld van het inheemse Sumba. Maar de nu door Hans Vervoort besproken titels verschenen achtereenvolgens in 1974, 1975 en 1977.

Johan Fabricius – Dipanegara (De Java-oorlog van 1825 tot 1830), 427 pagina’s, ISBN 978 90 258 0429 9, uitgeverij Leopold, 1977 – Paperback € 14,95, e-book slechts € 4,49

Johan Fabricius
Uitgeverij Conserve


Sinds 1 januari 2019 is een gedeelte van het fonds onderdeel van Singel Uitgeverijen, Weteringschans 259, 1017 XJ Amsterdam.

Kantooradres:
Tureluur 12, 1873 JW Groet (gem. Bergen)
telefoon: 072 - 509 3693
info@conserve.nl

KvK: 37051556

ABN AMRO
IBAN NL54 ABNA 0438 7594 94

Algemene Voorwaarden

Distributie:


Regiotitels: Conserve en Goud van Oud bij Depot Compact Centraal Boekhuis en bij www.conserve.nl

Uitgevers Conserve:
Ingrid en Kees de Bakker

Aanbieden manuscript


Singel Uitgeverijen heeft ervoor gekozen geen ongevraagde manuscript-inzendingen meer aan te nemen. Hierover kan niet worden gecorrespondeerd.

Graag maken wij u attent op de mogelijkheid om uw manuscript zélf uit te geven via het digitale self-publishingplatform Brave New Books. Via dit platform kunnen alle auteurs in spe hun boek publiceren en verkopen – en alle genres zijn welkom.

Wilt u meer informatie? Kijk dan op www.bravenewbooks.nl.

Vermelde boekprijzen zijn inclusief BTW, exclusief verzendkosten - Bij bestellingen boven € 19,99 is de verzending gratis, behalve voor zendingen naar het buitenland.
Prijswijzigingen en tikfouten voorbehouden - © 2021 - Uitgeverij Conserve - Website door Netweters