In goede en kwade dagen - Stefan Brijs
Een zoon herdenkt zijn overleden moeder
Intiem portret van een zeer bescheiden vrouw
Waar we ook gingen zitten, altijd was er een plek waar zij niet zat. Misschien zijn het wel díe woorden die het beste aangeven wat er door de overlevers heengaat als iemand van wie je hield overleden is. Stefan Brijs vertelt in zijn novelle In goede en kwade dagen over de dood van zijn moeder, op 76-jarige leeftijd, midden in de coronatijd. Het is een intiem portret van een vrouw die voor anderen heel gewoon geweest zal zijn, maar voor haar man en kinderen heel bijzonder.
Over de auteur
Stefan Brijs (1969) is een Vlaamse schrijver. Hij debuteerde in 1997 met De verwording. Diverse romans volgden. Zijn doorbraak kwam in 2005 met De engelenmaker, een roman die in 15 talen vertaald is en zowel voor de Libris Literatuurprijs als voor de AKO Literatuurprijs genomineerd werd en de lezersjuryprijs van De Gouden Uil won. Andere bekende titels van zijn hand zin Post voor Mevrouw Bromley en Andalusisch Logboek. Brijs woont sinds 2014 in Spanje.
Wegcijferende moeder
Op 7 mei 2021 overleed de moeder van Brijs, na een ziekbed van een half jaar. In zijn novelle In goede en kwade dagen haalt hij herinneringen op aan haar leven en aan haar ziekbed. Het is het verhaal van de zichzelf eeuwig wegcijferende moeder die alles voor haar man en kinderen deed. Een vrouw zoals er in haar generatie zovelen waren, een verhaal dat al zo vaak geschreven is. Maar met ontroerende details weet Brijs haar boven de massa uit te tillen. Soms heel prozaïsch, zoals wanneer hij vertelt hoe zijn moeder 33 jaar lang elke dag naar de Engelse soap Home and Away keek. ‘Daar keek ze altijd naar, zei mijn vader,’ “al vanaf het begin” ’. Hij staarde kort naar het scherm en wiste toen met een druk op de knoppen van de afstandsbediening mijn moeders kijkgeschiedenis.’
Niet makkelijk
Zoals veel vrouwen van haar generatie had ook de moeder van Brijs geen makkelijk leven. Met name haar eerste levensjaren waren akelig en mogelijk bepalend voor haar karakter. Haar vader zat bij haar geboorte, in 1945, wegens collaboratie in de gevangenis. Haar moeder bracht haar naar de nonnen, waarschijnlijk uit onmacht, maar mogelijk ook omdat het meisje een hazenlip had. Pas twee jaar later mocht zij thuis komen wonen. Hartelijkheid ondervond zij daar niet. Vele operaties volgden om die schisis te herstellen voorzover mogelijk was.
Zwijgen
Typerend is ook de wijze waarop de ouders van Brijs omgaan met haar ziekte: er niet over praten. Vanwege vermoeidheid ging zij naar de huisarts die haar bloed liet onderzoeken. Met spoed werd ze doorverwezen naar een oncoloog. Met een fatale uitslag. Maar erover praten doet ze niet en ook de vader weet geen woorden te vinden. ‘Dat zeg ik u toch, niet goed’. ‘Wat betekent dat, is dat alles wat de huisarts heeft gezegd?’ ‘Ja. Nee. Ja, Wat weet ik daar nu van?’ ‘Maar wat is er nu precies niet goed?’ ‘Niet goed, dat zeg ik toch al de hele tijd.’
Wat volgt zijn maanden van een geleidelijke achteruitgang. Eerst geen chemo willen, daarna toch wel, maar die slaat niet aan. De ouders kibbelen zoals alleen stellen die al heel lang samen zijn kunnen kibbelen. En uiteindelijk is er dan toch die laatste dag en overlijdt ze.
Het is een verhaal dat zich in niets onderscheidt van al die andere verhalen van mensen die een geliefd persoon verloren. Maar met dit kleine portret weet Brijs zijn moeder toch nog even tot leven te wekken.
Sonja de Jong
Stefan Brijs – In goede en kwade dagen. Atlas Contact, ISBN 978 90 254 7945 9, 120 pagina’s. € 21,99, september 2026