Adolfsson, Maria - Doggerland 2 - Stormwaarschuwing
Adolfsson, Maria - Doggerland 3 - Tussen de duivel en de zee
Adolfsson, Maria - Doggerland 4 - Rennen of sterven
Ahnhem, Stefan - Fabian Risk 1 - Zonder gezicht
Ahnhem, Stefan - Fabian Risk 2 - Negen
Ahnhem, Stefan - Fabian Risk 3 - 18 graden onder nul
Ahnhem, Stefan - Fabian Risk 4 - Motief X
Ahnhem, Stefan - Fabian Risk 5 – X manieren om te sterven
Alders, Hanny - De kopiist
Alders, Hanny - De volmaakte ketter
Alders, Hanny - Non nobis – Ondergang van de Tempelorde
Andersen, Johan - Zonder genade
Andriesse, Peter - Claire Obscure
Appel, René - Overschot
Appel, René - Dansen in het donker
Archer, Jeffrey - William Warwick 1 - Wie niet waagt
Arlidge, M.J. - Helen Grace 10 – Niemand zeggen
Arlidge, M.J. - Helen Grace 11 - Kom eens gauw
Arlidge, M.J. - Twee kleine visjes
Aubert, Marie - Volwassen mensen
Baay, Reggie - Het lied van de goden
Bailey, Sarah - De huisgenoot
Bakboord, Henk - Billenkoek - Avonturen van een stoute Surinamer
Banville, John - Sneeuw
Banville, John - April in Spanje
Barker, James Patterson & J.D. - Oorverdovend
Bax, Wim - Hou het stil
Bengtsdotter, Lina - Charlie Lager 3 – De man die een vreemde was
Berg, Michael - De vermissing
Bergeys, Roland - Blindelings
Berkleef, Bernice - Bloedsteen
Berry, Steve - Cotton Malone 14 - Het Maltadocument
Bijlsma, Rob - Kerken van goud, dominees van hout
Bjørk, Samuel - Munch & Kruger 2 - De doodsvogel
Bjørk, Samuel - Munch & Krüger 3 - De jongen in de sneeuw
Blau, Sarah - De anderen
Blædel, Sara - Het meisje onder de boom
Boer, Agnes de - 2000 jaar Oorlog en Strijd in het Oer-IJ-landschap
Bolther, Line Holm & Stine - Voor onze zonden
Boom, Henk - Wij zijn maïs
Börjlind, Cilla & Rolf - Bevroren goud
Börjlind, Rolf & Molly - De duisternis tussen ons
Bøe, Grethe - Mayday
Bosch, Frits - De tromslager
Bossenbroek, Martin - De wraak van Diponegoro
Brabander, Eric de - Het geluid van naderend onweer
Brekel, Manon van den - Massa-executies op Sulawesi
Brokken, Jan - De tuinen van Buitenzorg
Brouwers, Jeroen - Cliënt E. Busken
Brundage, Elizabeth - Het verdwijnpunt
Brusse, Peter - Ach, Engeland - De Brexit Editie
Bryndza, Robert - Kate Marshall 1 - Zonder gezicht
Bryndza, Robert - Kate Marshall 2 - Schaduwland
Bryndza, Robert - Kate Marshall 3 - Vallend duister
Buruma, Ian - Het Churchillcomplex
Buschman, José - Couperus in de Oriënt
Camilleri, Andrea - De methode Catalanotti
Camilleri, Andrea - De vorm van water
Candlish, Louise - Nieuwe vrienden
Connelly, Michael - Een gewaarschuwd man
Connelly, Michael - De wet van de onschuld
Connelly, Michael - Renée Ballard 3 - Het holst van de nacht
Cooper, Robert - The Ambassadors
Craven, M.W. - Washington Poe 1 - Brandoffer
Craven, M.W. - Washington Poe 2 - Zwarte zomer
Daanje, Anjet - De herinnerde soldaat
Dahl, Arne - Nachtmerries
Dean, Abigail - Meisje A
Dean, Will - Tuva 1 – De jacht
Dean, Will - Tuva 2 - Zwart zout
Declercq, Matthias M.R. - De ontdekking van Urk
Deen, Mathijs - De Hollander
Dekkers, Midas - Wat loopt daar? - Een biologische kijk op rassen
Dis, Adriaan van - Vijf vrolijke verhalen
Dis, Adriaan van - De wandelaar
Dis, Adriaan van - KliFi - Woede in de republiek Nederland
Dis, Adriaan van - Adje doet heel druk
Dis, Adriaan van - De rat van Arras
Doel, Wim van den - Snouck
Dröge, Philip - Moederstad
Dros, Imme - Gisterland
Durlacher, Jessica - De Stem
Dürrenmatt, Friedrich - Justitia
Dusse, Karsten - Het kind in mij wil Mindful Moorden
Edvardsson, Mattias - Een heel gewoon gezin
Edvardsson, Mattias - Familietragedie
Eikelenboom, Barend - Geslepen
Ellory, R.J. - De derde kogel
Elstad, Lotta - Ik weiger na te denken
Engelen, Theo - Zevenheuvelen
Engman, Pascal - Vanessa Frank 2 – Femicide
Ersson, Svea - Hej Denemarken
Esajas, Mitchell - Antonlogie
Fabricius, Johan - Het gordijn met de ibissen
Fabricius, Johan - Achter in de Molukken
Fabricius, Johan - Dipanegara
Fellowes, Jessica - De Mitford-moorden: Unity
Fenton, Justin - Deze stad is van ons - True crime
Ferrier, Deryck J.H. - In de ban van de bosgeest – Ontmoeting met Panaike
Fexeus, Camilla Läckberg en Henrik - Box
Fosse, Jon - Ik is een ander – Septologie III-V
Fossum, Karin - Zwanenzang
Fossum, Karin - Eddie Feber 1 - Lotgenoten
Frech, Steve - Wat je ons hebt afgenomen
Frennstedt, Tina - Countdown
Frerichs, Lieneke - Nescio. Leven en werk van J. H. F. Grönloh
Freriks, Philip & Lili - Les chats de Lili – De katten van Lili
Fresen, Ron - Acht jaar Achtuur
Fuglehaug, Randi - Vrije val – Deel 1 Fjordenreeks
Fulpen, Har van - Leven en werken op suikerplantage Mariënburg
Galbraith, Robert - Kwaad bloed
Urturi, Eva García Sáenz de - Aquitanië – Land van water
Urturi, Eva García Sáenz de - De heren van de tijd
Garschagen, Melle - Stem van het Britse Volk
Geemert, Ko van - Verstoten uit het paradijs
Gerge, Tove - De jongen
Gómez-Jurado, Juan - De rode koningin
Grisham, John - De storm
Groot, Fedor de - Sønderho
Grøndahl, Jens Christian - Dagen als gras
Grund, Maria - De hoofdzonde
Guillou, Jan - De tweede doodzonde
Guillou, Jan - Het einde van het verhaal
Hannah, Sophie - Geen spat veranderd
Harari, Yuval Noah - 21 lessen voor de 21ste eeuw
Hardus, Werner van den Belt en Bob - De schilders van de Duin- en Bollenstreek
Hendriksma, Martin - Aan zee
Hermans, Willem Frederik - Conserve
Highsmith, Patricia - De getalenteerde meneer Ripley
Highsmith, Patricia - Stille wateren
Hollander, Loes den - Wacht maar af
Holst, Christoffer - Bloedrode midzomeravond
Horst, Jørn Lier - Cold Case Kwartet 1 - De Katharinacode
Horst, Jørn Lier - Cold Case Kwartet 2 - De fjord
Howard, Catherine Ryan - Je liet mij leven
Enger, Jørn Lier Horst en Thomas - Blix & Ramm 2 - Rookgordijn
Enger, Jørn Lier Horst en Thomas - Blix & Ramm 3 - Slagzij
Iperen, Roxane van - ’t Hooge Nest
Iperen, Roxane van - Brieven aan ’t Hooge Nest
Iperen, Roxane van - De genocidefax
Indridason, Arnaldur - Boven water
Indridason, Arnaldur - Smeulend vuur
Jackson, Stina - De laatste sneeuw
Jalonen, Olli - De hemelproef
James, Peter - Ik volg jou
Jansen, Han Gieske en Godfried - Wonosoepono
Janssen, John-Alexander - Va-Banque
Jansson, Susanne - Winterwater
Janzen, Michiel - Het Vierde Rijk
Jehoel, Gaila - Het culturele netwerk van Jan van Scorel
Johnsrud, Ingar - De peetmoeder
Jonasson, Jonas - Zoete zoete wraak bv
Jónasson, Ragnar - Inktzwart
Jong, Jessica de - De Hollandse studente
Jonsson, Magnus - De man die met poppen speelde
Kane, Darby - De perfecte echtgenote
Kars, Marjoleine - Bloed in de rivier
Kepler, Lars - Spiegelman
Kerr, Philip - Hitlers vrede
King, Stephen - Later
King, Stephen - Billy Summers
Knibbe, Ariën - Het verzwegen verbond
Kom, Anton de - Anangsieh - Verhalen van de spin uit Suriname
Kousbroek, Rudy - Het Oostindisch kampsyndroom
Kouwenhoven, ​​​​​​​Arlette - Van Elburg tot Deshima - Zes eeuwen familie Feith
Kraaijeveld, Frank - Be Frank. 60 jaar Bintangs
Kovach, Carla - Zo’n mooi meisje
Kwakman, Bas - Flankhond
Lagercrantz, David - Obscuritas
Lapidus, Jens - Paradijs
Leuwsha, Tessa - Plantage Wildlust
Leuwsha, Tessa - De wilde vaart
Lippman, Laura - Gebroken vertrouwen
Lunde, Marja - Het einde van de oceaan
Mandela, Dumani - Op de vlucht voor apartheid
Marsons, Angela - Kim Stone 2 – Wreed spel
Marsons, Angela - Kim Stone 3 - Verloren meisjes
McKinty, Adrian - Het eiland
Leod, Cynthia Mc - Hoe duur was de suiker?
Meyer, Deon - Bennie Griessel 7 - Donkerdrif
Michielsen, Dido - Lichter dan ik
Mo, Johanna - De Eilandmoorden 1 - De nachtegaal
Mo, Johanna - De Eilandmoorden 2 - De schaduwlelie
Mohr, Jim van der Meer - De schilders van West-Friesland
Morgan, Tica - Mooie Moorden 3 - Kwade Hoek
Moström, Jonas - Dodelijk dichtbij
Nesbø, Jo - Koninkrijk
Nesbø, Jo - De jaloezieman
Nesbø, Jo - Macbeth
Nesser, Håkan - Herfst op Gotland
Nicolasen, Lidy - Een onverschrokken leven - De vele hartstochten van Fernanda Willekes Mac Donald
Niekerk, Annemarié van - Om het hart terug te brengen
Nieuwenhuys, Rob - Oost-Indische spiegel
Nijholt, Willem - Een ongeduldig verlangen. Herinneringen
Noordhoek, Wim - De gabardine regenjas
Norebäck, Elisabeth - Nadia
Nyström, Peter Mohlin & Peter - John Adderley 1 - Het laatste leven
Nyström, Peter Mohlin & Peter - John Adderley 2 - De andere waarheid
Oksanen, Sofi - Het hondenpark
Olsen, Jussi Adler - Q-serie deel 9 - Natriumchloride
Onderdenwijngaard, Arjan - Multatuli leeft in Lebak
Overman, Mariska - Noorderlicht
Paasman, Michiel van Kempen en Bert - ALBUM van de Caraïbische poëzie
Pagie, Nathalie - Camping Oosthoek
Pagie, Nathalie - Helsinki
Parks, Adele - Jullie allebei
Parra, Bodil de la - Het verbrande huis
Pasqualin, Björn - Waar rook is
Pedersen, Kim Faber & Janni - Hoogzomer
Pedersen, Kim Faber & Janni - Juncker & Kristiansen 3 - Stikdonker
Petterson, Per - Mannen in mijn situatie
Pollack, Robert - De vier elementen
Ramqvist, Karolina - De berenvrouw
Rensburg, Rudie van - Klem
Reybrouck, David Van - Revolusi
Riel, Ane - Beest
Rankin, Ian - Een web van leugens
Redmond, Roline - De Doorsons
Rehwinkel, Peter - Amalia - De plicht roept
Roberts, Nora - Erfenis
Rose, Karen - In alle onschuld
Rosenfeldt, Hans - Wolfzomer
Roslund, Anders - Drie jaar
Sarenbrant, Sofie - Emma Sköld 1 - Berouw
Sarenbrant, Sofie - Emma Sköld 2 - Jaloezie
Schepp, Emelie - Jana Berzelius 6 –Sub rosa
Seeck, Max - De trouwe lezer
Seeck, Max - De ijskring
Skördeman, Gustaf - Geiger
Slaughter, Karin - Valse getuige
Smeets, Hubert - Een wonderbaarlijk politicus – Hans van Mierlo, 1931-2010
Smeulders, Eveline Sint Nicolaas en Valika - Slavernij
Smis, Paul Christiaan - Harald - Een historische novelle
Smit, Susan - De wijsheid van de heks & De heks van Limbricht
Snoek, Kees - Sjahrir - Wissel op de toekomst
Solstad, Dag - Roman 11, boek 18
Staalesen, Gunnar - Varg Veum 7 - Zwarte schapen
Staalesen, Gunnar - Varg Veum 8 - Gevallen engelen
Staalesen, Gunnar - Varg Veum 9 - Bittere bloemen
Staalesen, Gunnar - Varc Veum 19 – Waar rozen nooit verwelken
Sylvester, Joyce - Bent ú de burgemeester?
Tangen, Geir - Dodemanstango
Tangen, Geir - Hartenbreker
Timmerije, Anneloes - De mannen van Maria
Tremain, Rose - Eilanden van genade
Truijens, Aleid - Leven in de verbeelding - Hella S. Haasse 1918-2011
Tudor, C.J. - De anderen
Ulstein, Silje - Serpent
Vallejo, Irene - Papyrus
Valk, Éva Tuboly en Gerrit - Een fier en frank volk!

Conserve's Leessite

Boekbesprekingen en leestips


Nescio. Leven en werk van J. H. F. Grönloh - Lieneke Frerichs

Nescio. Leven en werk van J. H. F. Grönloh

Monument voor een groot schrijver van een gevoelig oeuvre

‘Ik wil alleen maar even wat zeggen’

Met de epiloog uit ‘Nescio. Leven en werk van J. H. F. Grönloh’ is biograaf Lieneke Frerichs op een superieure manier een grote steun voor besprekers van de biografie. Een overzichtelijker samenvatting en interpretatie van leven en werk van Nescio is nauwelijks te geven. De voorgaande achttien hoofdstukken vormen de invulling, zo u wilt: bewijsvoering, van die epiloog. De lezer wordt ondanks of juist dankzij die enorme hoeveelheid gegevens over leven, lijden, succes en teleurstelling de complexe wereld van Nescio in getrokken. Een prestatie van jewelste plus de bevrediging achteraf: ik wou dat ik Nescio gekend had. Het is Lieneke Frerichs gelukt dat behoorlijk waar te maken.

Liefhebbers van Nescio’s werk zijn veelal goed op de hoogte van de biografische feiten. Frerichs weet daar een ruime hoeveelheid aan toe te voegen, geïllustreerd met citaten uit zijn werk en ook -bijzonder- uit de schrijfsels van zijn vrouw Agathe Tiket. Voorbeeld. In mei 1904, even voordat Grönloh op 1 juni aan zijn nieuwe baan bij de Handelsvereeniging Holland-Bombay in Amsterdam begint, schrijft zij hem een herinnering:

’t Regent hard. Vanmorgen was ik er in, op de brug bij de poort heb ik een tijdje staan kijken langs de stille Mauritskade. ’t Was, en ’t is er nog, heerlijk, de boomen waren licht groen, de boomen van ’t Muiderbosch en kerkhof donker erachter en over alles de heerlijke zachte regen.’

Dergelijke teksten, soms observerend, zoals hierboven, soms plagerig, soms kibbelend, vind ik Nescio-waardig, alsof zij hem steunt door in zijn stijl te schrijven. Ook later, schrijft Frerichs, zal zij hem met haar liefdevolle en opgewekte karakter tot steun zijn. Het is slechts één voorbeeld van de persoonlijke opvatting van Lieneke Frerichs, maar altijd zijn ze gebouwd op werk, correspondentie, gesprekken met nazaten en biografische feiten.

We hebben dan al vijf hoofdstukken achter de rug: de jeugd (1882-1898) van Grönloh die opgroeit op de Amsterdamse Mauritskade. Hij is ‘anders dan andere jongens’, neerslachtig vaak en peinzend over de grote vragen van het leven. Het is fascinerend – en de verdienste van Frerichs – te lezen dat zijn belevenissen in deze jaren terug te vinden zijn in zijn werk. Frerichs illustreert dat met ruime citaten. Nog sterker geldt die verbinding tussen leven en werk voor de rol van Grönloh bij de ontwikkeling van de kolonie Tames – voor gezamenlijk grondbezit, GGB – in Blaricum – naar het voorbeeld van Walden in Bussum –  in1902. De mensen met wie hij samenwerkte zijn bijna allemaal terug te vinden in zijn (ongepubliceerde) werk.

Het eerste gedrukte geschrift van Grönloh is een ingezonden brief in De Pionier van 12 januari 1907, geredigeerd en gecensureerd door de redactie, die vond dat die vloek van Grönloh eruit moest. In het manuscript stond een welgemeend ‘Godverdomme’. Die brief is het begin van een schrijverscarrière, geleid door de overweging die al zijn werk domineert: ‘Ik maak nergens aanspraak op. Ik wil alleen maar even wat zeggen.’ Volgens Frerichs is dat de kern van zijn werk.

De belangrijkste persoon die hij in die jaren ontmoet is Agathe Tiket, met wie hij in 1906 trouwt, ondanks: ‘Er schijnt veel gekibbeld te zijn.’ Zij zal hem 13 jaar overleven.

De vele kanten van Nescio komen allemaal aan bod, afhankelijk van de periode, de omstandigheden en de ontwikkelingen in zijn leven. Er is de zwijgzame gesloten Frits, die bij het bekend raken van zijn werk en zijn pseudoniem allerlei publicitaire bijeenkomsten afhoudt, maar intussen wel bekend wil worden. De Frits die zijn werk ‘onvolmaakt’ zou vinden en toch verder bouwt. ‘Uit niet te kunnen wat ik wil, uit niet te willen wat ik kon, uit te verlangen naar wat ik niet heb en naar wat ik niet ben.’

Tot aan zijn vervroegd pensioen – hij is dan 53 – is hij een van de hoogste bazen van de Holland-Bombay Trading Company, een werk dat hem redelijke welstand brengt en reizen laat maken, maar dat niet bevorderlijk is voor zijn gezondheid en de wens ‘er uit te kunnen gaan’. Reizen, wandelen, fietsen, voettochten maken, dat thema komt in allerlei vormen in Nescio’s werk voor. Maar ook tijdens zijn uitstapjes heeft hij last van depressies en Weltschmerz. Afwisselend leeft hij in een roes van geluk en perioden van depressie. Misschien dat de bittere teleurstelling van Tames heeft doorgewerkt in de rest van zijn leven en zijn schrijverschap.

Allengs met Frerichs dieper in het gecompliceerde leven van Nescio duikend, ontdekte ik bij mezelf een zeker medelijden met hem, iets wat ik niet voelde tijdens lezing van zijn werk in vroeger jaren. Hij lijdt aan het leven en zijn schrijverschap en heeft pas aan het eind van zijn leven grote erkenning als superieur schrijver gekregen, ook van vakgenoten.

Dick de Scally

 

De auteur

Lieneke Frerichs is neerlandica en tekstediteur. Zij was hoofdredacteur van het Verzameld werk van Karel van het Reve en editeur van Geheime geliefden, de brieven van Herman Gorter aan zijn beide vriendinnen. Zij publiceerde veelvuldig over Nescio en bezorgde onder andere zijn Verzameld proza, Nagelaten werk en Natuurdagboek.

Dat laatste boek is herdrukt en fraai gebonden verschenen bij uitgeverij Nijgh & Van Ditmar, waarin op pagina 508 en elders ook Groet ter sprake komt, als locatie o.a. de kampeerwagen van Tenger aan de Heereweg 133 op camping Eldorado, tegenover Carpe Diem. Elders beschrijf hij camping De Paardenhemel, de kraamkamer van Gerard Reve’s De avonden. Hij maakt ook gebruik in zijn opgeruimde ‘huisje’, een werkhok van dichter Chris van Geel aan de Achterweg, waar Nescio ook iets verderop langer logeerde bij de familie Jehé. ISBN 978 90 3881073 7, Nijgh & Van Ditmar, € 20, juni 2021

Lieneke Frerichs – Nescio. Leven en werk van J.H.F.Grönloh. Uitgeverij Van Oorschot, ISBN 978 90 2821103  2, gebonden, 656 bladzijden, met noten, gebruikte literatuur, beknopte bibliografie, verantwoording, dankwoord en register, juni 2021

Lieneke Frerichs Nescio

Wilt u reageren op deze recensie? Klik hier!

Uitgeverij Conserve


Sinds 1 januari 2019 is een gedeelte van het fonds onderdeel van Singel Uitgeverijen, Weteringschans 259, 1017 XJ Amsterdam.

Kantooradres:
Tureluur 12, 1873 JW Groet (gem. Bergen)
telefoon: 072 - 509 3693
info@conserve.nl

KvK: 37051556

ABN AMRO
IBAN NL54 ABNA 0438 7594 94

Algemene Voorwaarden

Distributie:


Regiotitels: Conserve en Goud van Oud bij Depot Compact Centraal Boekhuis en bij www.conserve.nl

Uitgevers Conserve:
Ingrid en Kees de Bakker

Aanbieden manuscript


Singel Uitgeverijen heeft ervoor gekozen geen ongevraagde manuscript-inzendingen meer aan te nemen. Hierover kan niet worden gecorrespondeerd.

Graag maken wij u attent op de mogelijkheid om uw manuscript zélf uit te geven via het digitale self-publishingplatform Brave New Books. Via dit platform kunnen alle auteurs in spe hun boek publiceren en verkopen – en alle genres zijn welkom.

Wilt u meer informatie? Kijk dan op www.bravenewbooks.nl.

Vermelde boekprijzen zijn inclusief BTW, exclusief verzendkosten - Bij bestellingen boven € 19,99 is de verzending gratis, behalve voor zendingen naar het buitenland.
Prijswijzigingen en tikfouten voorbehouden - © 2022 - Uitgeverij Conserve - Website door Netweters