Conserve's Leessite

Het veelbelovende leven van dichter-criticus Halbo C. Kool (1907-1968)

Hij liet de ‘grote dromen’ achter zich

Niels Bokhove leerde in 2005 Halbo Christiaan Kool toevallig kennen via een antiquaar, althans via enig drukwerk met die naam. Hij had nog nooit van hem gehoord. Ik beken dat alleen de naam Halbo C. Kool mij bekend voorkwam, maar er staat niet één primair werk van hem in mijn boekenkast. Wel nemen de 27 groene delen met in elk deel drie Maigrets van George Simenon zo’n 1.40 meter kast in beslag; zo’n 27 romans zijn vertaald door Halbo C. Kool.

Baksteenformaat

De biografie moest wel van baksteenformaat worden (944 dichtbedrukte bladzijden), gezien de ongelooflijke hoeveelheid literaire activiteiten van een man die ‘slechts’ 61 jaar zou worden. Overigens: chapeau voor Niels Bokhove. Zo te zien is werkelijk alles wat van en over Kool is gepubliceerd door hem gezien en geboekstaafd. (De primaire bibliografie telt 42 blz.; secundaire bibliografie 23 blz.; register 16 blz.; plus nog 1833 noten.) Een detail als voorbeeld: ook de docenten van Kools klas 2C van de Rijks-HBS in Groningen staan genoemd.

Inleiding

De inleiding van Niels Bokhove is een summiere opsomming van al Kools activiteiten, die daarna in chronologische volgorde grondig zijn uitgewerkt. Een cruciaal moment in het leven van Kool als beginnend dichter is een ontmoeting uit 1923. De zestienjarige student Halbo C. Kool is in Zeist (Prins Hendriklaan 36!) op bezoek bij de schrijver Roel Houwink, bij een soort dichtersclub. Ook aanwezig is onder andere de dichter Hendrik Marsman en Kool noteert in zijn dagboek: ‘Dien middag ging voor mij een nieuwe wereld open.’ En wellicht is zijn benoeming in 1920 als redacteur van het blad Levenskracht, het clubblad van de padvinderij, het begin geworden van zijn journalistieke carrière.

Veelzijdig

Halbo C. Kool: onder andere dichter, jurylid voor literaire prijzen, vertaler, recensent, journalist bij kranten en in de omroepwereld, uitgever, redacteur, oprichter van Poëzietheater Mickery in Loenersloot, bestuurder van literaire en kunstzinnige organisaties, medeoprichter en bestuurslid van De Bezige Bij.

Onthullend

Doordat Kool in het centrum van de literatuur opereerde, is deze biografie ten dele ook een geschiedenis van de Nederlandse literatuur van de twintigste eeuw. In de bronnen komt bijna heel literair Nederland voor. Ook dat wat op geluidsdragers staat. En passant geeft Bokhove ook een kijkje achter de schermen bij de toekenning van honoraria en literaire prijzen. Onthullend soms.

Zeer gedetailleerd

Zeer gedetailleerd is Bokhove ook over de tragische huwelijkslevens van Halbo C. Kool en echtgenotes, hun kinderen en zijn buitenechtelijke dochter. Veel feiten konden achterhaald worden via Kools archief, in het bezit van zoon Halbo C. Kool fils.

Gruwelijke lading

Prachtige vondst zijn de hoofdstuktitels, poëtische citaten uit het werk van Kool, meestal een verwijzing naar een biografisch of literair feit, verondersteld of niet. Voorbeeld uit een ongepubliceerd gedicht: ‘Enkel ‘t niet zijn is blijvend: wat bestaat / stroomt hortend naar een korten ondergang.’ De versregels krijgen een betekenisvolle maar gruwelijke lading door het overlijden van Halbo C. Kool. Ook na uitgebreid onderzoek is de dood van Kool nog altijd met raadsels omgeven.

Onderwaardering

‘Veelbelovend’, dat woord valt op in de ondertitel van de biografie. Mysterieuzer is de titel van de biografie zelf: Achter zich de grote dromen. Een algemeen beeld van ‘veelbelovend maar niet waargemaakt’ is door de enorme hoeveelheid informatie moeilijk te vinden. Door Halbo zelf is de onderwaardering voor veel van zijn werk en activiteiten een veel groter thema geweest dan alle verdiensten en sporen die hij heeft nagelaten. Deze overtuiging werd wellicht in zijn later leven steeds sterker, misschien nog gevoed door enkele diepe depressies en de teleurstellingen ‘in de relationele sfeer’. Hij liet ‘de grote dromen achter zich, ze zijn niet gerealiseerd’. Bokhove besteedt uitgebreid aandacht aan het verschijnsel suïcide in het algemeen en naar de redenen van die van Halbo C. Kool in het bijzonder.

Epiloog

In de epiloog schrijft Bokhove: ‘Ook al zóú Halbo dan geen groot dichter geworden zijn (volgens Jeroen Brouwers – DdS), een dichter was hij wel. Voor hem was dichten leven, een levensnoodzaak. Bovendien was hij onmiskenbaar en zinvol verdienstelijk op andere terreinen van de letteren.’

Dick de Scally

Over de biograaf

Niels Bokhove (1946) studeerde filosofie en promoveerde in de filosofiegeschiedenis. Hij is Kafka-expert en -publicist. Ook schreef hij over diverse Nederlandse schrijvers en literaire tijdschriften.

Niels Bokhove – Achter zich de grote dromen. Het veelbelovende leven van dichter-criticus Halbo C. Kool (1907-1968). Met twee fotokaternen. In de Knipscheer, Haarlem. ISBN 978 9493368 35 4, 944 pagina’s, € 39,50, april 2026