Conserve's Leessite

Overcompleet beeld van een van de meest intrigerende dichters van de twintigste eeuw

Samenvoeging van twee biografieën

Deze uitgave is een samenvoeging van twee biografische boeken over het leven van de Zuid-Afrikaanse dichteres Ingrid Jonker (1933-1965). Het resultaat is een overcompleet beeld van een van de meest intrigerende dichters van de twintigste eeuw.

Eerst even over die samenvoeging. De Zuid-Afrikaanse Petrovna Metelerkamp maakte in 2003 (in 2012 een aanvulling) een soort inventarisatie van Ingrid Jonkers archief, onder andere bestaande uit (fragmenten uit) brieven aan en over de dichteres, artikelen, radio- en kranteninterviews, poëzie, getuigenissen van familie en vrienden, krantenberichten, enzovoort, zonder eigen commentaar. Dit deel leest als een kroniek van een aangekondigde dood.

Exact chronologiscj

In de tweede biografie uit 2018 geeft Petrovna Metelerkamp een zeer gedetailleerd en indrukwekkend beeld van het leven van Ingrid Jonker, exact chronologisch, inclusief doublures met deel I. De onderhavig uitgave uit 2026 is een bewerkte samenvoeging van die twee uitgaven. De toelichting en de vertaling uit het Afrikaans waren in handen van Gerard Scharn. Janneke Siebelink schreef het Voorwoord.

Tragisch

Tragisch is het kernwoord in het leven van Ingrid Jonker. In de ‘Herinneringen’ van haar zuster Anna (en daar niet alleen) lezen we dat haar jeugd overschaduwd wordt door het verlangen naar een moeder (in 1944 overleden) en door een traumatische band met haar dominante vader. Hij vernederde het werk van Ingrid, trouwde zelf drie keer en zorgde voor diverse verhuizingen, waardoor van een familieband geen sprake was. In de chronologische opsomming van Ingrids leven staan twee opvallende gebeurtenissen. ‘De verwijzingen naar verdrinking in meerdere gedichten van Ingrid is volgens haar zuster Anna te wijten aan het feit dat zij een paar keer bijna verdronk.’

Huwelijk

Ingrids huwelijk met de vijftien jaar oudere Piet Venter in 1956 was van begin af aan een mislukking. In 1957 wordt hun dochter Simone geboren, maar het huwelijk loopt toch uit op een scheiding in 1962. De twee hevigste relaties in haar leven, met Jack Cope en André Brink, waren tot het eind toe heel gecompliceerd. Momenten van intens geluk wisselden af met diepe neerslachtigheid. In de uitgebreide correspondentie zitten literaire juweeltjes. En altijd was er weer een afscheid.

Verguisd

Ingrid noemde zichzelf onvolmaakt en voelde zich met haar gedichten verguisd. Haar eerste gepubliceerde gedicht Die baba (baby) verschijnt in het High School Magazine. Ingrid is dan 14 jaar. Tijdens haar leven wisselen succes en afwijzing van haar dichtwerk zich af. Evenals haar werk voor inkomen ‘was ze nergens thuis’. Ze leidde fysiek en mentaal ‘een zwervend bestaan’. Haar leven is een warboel, door tegenslagen, door weinig tot geen zelfvertrouwen, depressies, armoede en angsten. Het leidde een paar keer tot opname in een kliniek.

Sombere woordenvloed

De sombere woordenvloed van zowel deel I als deel II wordt goedgemaakt ten eerste omdat het over Ingrid Jonker gaat, met wie een band van medelijden ontstaat, en ten tweede omdat de tekst gelukkig heel frequent wordt afgewisseld met haar prachtige, heldere gedichten. Daarentegen is het fotomateriaal van onbeduidende kwaliteit.

Zelfgekozen dood

De doorbraak naar roem en de groei tot een culticoon met mythische proporties ontstond na haar dood. Haar zelfgekozen - en in brieven en gedichten aangekondigde - dood door verdrinking in zee op 19 juli 1965 was nationaal nieuws. Een kop in chocoladeletters in de krant Die Burger luidt: ‘Ingrid Jonker sterf in Kaapse See’. Een nuchtere politieman rapporteerde: ‘…dat de doodsoorzaak niet tegenstrijdig met verdrinking was.’ Na haar dood wordt de dichtregel ‘Korreltje niks is my dood’ –dat zij tijdens een opname in een kliniek schreef – een metafoor voor onbeduidendheid. Maar in bloemlezingen, zoals A Thing of Beauty, de bekendste gedichten uit de wereldliteratuur staat haar naam tussen de grote dichters der aarde.

Nelson Mandela

Aan de wereld werd zij in mei 1994 voorgesteld door Nelson Mandela. Bij zijn inhuldiging als eerste president van een democratisch Zuid-Afrika las hij van Ingrid Jonker voor haar gedicht ‘Die kind wat doodgeskiet is deur soldate by Nyanga’.

Slotconclusie

Een van de slotconclusies van Petrovna Metelerkamp staat in het voorwoord bij deel II: ‘Herinneringen aan Ingrid Jonker zijn allerminst eenduidig, maar haar wens is uitgekomen: zij blijft verborgen in haar woorden, in haar gedichten, in de harten van de mensen – wereldwijd.’ Dat mag zo zijn, maar de biograaf heeft met deze biografische werken het verborgene op een verantwoorde manier publiek gemaakt. Gelukkig maar.

Dick de Scally

Over de auteur

Bekend is Petrovna Metelerkamp is vooral van haar biografieën, onder andere van Ingrid Jonker, maar ook van Jeanne Goosen (’n Lewe vol sinne, 2020) en van Sjoe! Ervarings van ’n leeftyd (Memoires, 2025). Zij woont en werkt in Vermont in Zuid-Afrika.

Petrovna Metelerkamp – Ingrid Jonker, een dichtersleven. Uit het Zuid-Afrikaans vertaald door Gerard Scharn, uitgeverij Ezo Wolf, Sint Pancras, ISBN 978 9083 6350 33, 486 bladzijden, € 35,-, april 2026