Himmler in New York - Arnon Grunberg
De inspanningen om een Goede Duitser te zijn
Opboksen tegen de herinnering aan oudoom Heinrich Himmler
Over 7 oktober 2023 gaat het amper, maar tegelijkertijd is de terreuraanval van Hamas van die dag de kern waar het hele boek om draait. In de hem eigen ironischte stijl bouwt Arnon Grunberg in zijn nieuwe roman Himmler in New York een verhaal op dat gegrondvest is in de geschiedenis van Israël en van de Jodenvervolging. Verwacht van Grunberg geen morele keuzen, die laat hij over aan zijn lezers. De naam van het vierjarige zoontje van de hoofdpersoon, Yehuda, is het ultieme voorbeeld daarvan. Yehuda betekent vrij vertaald: hij zal geprezen worden. Gevolgd door de achternaam Himmler.
Over de auteur
Arnon Yasha Yves Arnon Grunberg (Amsterdam, 1971) debuteerde in 1994 met Blauwe maandagen. Himmler in New York is zijn 15e roman. Daarnaast schreef hij een groot aantal essays, toneelstukken, reportages, verhalen en columns. Hij won de P.C. Hooftprijs voor zijn romans en verhalen en de Constantijn Huygensprijs voor zijn hele oeuvre. Zijn roman Tirza leverde hem de Libris Literatuurprijs en de Gouden Uil op, met Fantoompijn en De asielzoeker won hij tweemaal de Ako Literatuurprijs. Zijn stijl wordt gekenmerkt door ironie en understatement.
Achterneef
Hij wil niets liever dan een Goede Duitser zijn, de in New York wonende H. Zijn oudoom was de bekende nazi Heinrich Himmler en door zijn achternaam in te korten tot alleen die ene H. hoopt hij de ongewilde erfenis van zijn oudoom achter zich te laten. Hij is getrouwd met de Joodse Soshanna en samen hebben zij een zoontje, Yehuda. In zijn behoefte om een Goede Duitser te zijn (later stelt hij zijn wens bescheiden bij tot Verbeterde Duitser) cijfert H zichzelf zoveel mogelijk weg en probeert te zijn zoals de mensen om hem heen hem graag zien.
Relatie
In de bibliotheek waar hij met Yehuda regelmatig komt, ontmoet hij de Joodse bibliothecaresse Talia en enigszins tegen wil en dank, om haar niet teleur te stellen, begint hij met haar een relatie. Als een kennis zijn vrouw Soshanna daarvan op de hoogte stelt (’Oh, sorry, ik dacht dat je dat al wist, dat jullie een open relatie hadden’) besluit Soshanna dat zij niet langer bij H wil blijven. Ze reist stante pede af naar Israël, naar haar ouders en naar een muziekfestival dat daar op 7 oktober gehouden zal worden. De rest weten we inmiddels: Hamas valt aan, honderden mensen worden gedood en ook Soshanna is een van de gegijzelden.
Decor
Een zo dramatische gebeurtenis met zulke intense gevolgen, daarover schrijven lijkt haast onmogelijk. En feitelijk schrijft Grunberg er ook niet over, maar vormt het louter het onvermijdelijk aanwezige decor voor alles wat er vervolgens met H gebeurt. Hij wil zijn relatie met Talia beëindigen uit een vorm van piëteit ten aanzien van Soshanna, maar Talia biedt hem de kans niet. En H, in zijn eeuwige pogingen om een Goede Duitser te zijn, geeft toe. Houdt hij echt van Talia? Hij weet het vermoedelijk zelf niet eens. Evengoed begint hij, als hij bij een bezoek aan de universiteit tegengehouden wordt door een activiste die bewustwordingsbijeenkomsten voor de Palestijnse zaak organiseert, ook met haar een relatie.
Vogels kijken
‘Als hij zichzelf beter had kunnen verdragen, had hij de liefde van anderen beter kunnen accepteren.’ En dus gaat H met een collega vogels kijken, ook al interesseren vogels hem amper ‘omdat hij nu eenmaal iemand was die graag ja zei en het zijn morele en sociale plicht was om ja te zeggen’. En om diezelfde reden belandt hij met de activiste in het bed waarin haar echtgenoot kort daarvoor overleden is. En laat hij zijn eigen zoontje door andere kinderen wegduwen bij de geitjes (‘Goede Duitsers grijpen niet in, een Goede Duitser is niet agressief’).
Swingerfeestje
Er zijn ook momenten dat Grunberg mij even helemaal kwijt is. Waarom die bizarre seksscenes op Bonaire waar een swingersfeestje gehouden wordt. En waarom noemt H zijn zoontje de hele tijd de Laatste Jood (‘H veegt de billen van de Laatste Jood’? Gaat het puur om het provoceren of mis ik iets?
Maar dan opeens is er ook weer een zin, een alinea, die je recht in je gezicht treft. ‘Weet je waarom Gaza zo sexy is, zo belangrijk, zo allesoverheersend is? Omdat de som die Gaza heet bestaat uit meerdere delen en een van die delen is de Jood, zijn de Joden, mythisch, verwerpelijk of heilig, almachtig of parasitair. Zonder Joden had er kunnen gebeuren wat er nu gebeurt in Gaza, maar dan had de wereld gegaapt.’
Postzegelontwerper
Niet voor niets maakt Grunberg van zijn H een postzegelontwerper, een man die geniaal is op de vierkante centimeter. Een man ook die feitelijk méér piekert over de nieuwe vriend van Talia, een Duitser die een boek over Heidegger geschreven heeft en – zo vermoedt H – een minimaal geslachtsorgaan moet hebben, dan over Hamas.
Sonja de Jong
Arnon Grunberg - Himmler in New York. Nijgh & Van Ditmar, ISBN 978 90 388 1691 3, 416 pagina’s, € 27,99, november 2026
