Brooklyn - Bert Wagendorp
Amerikaanse geschiedenis tot in detail
Verhaal van Abel Sikkink dient nu vooral als kapstok
Vooropgesteld: Bert Wagendorp levert een waar huzarenstukje af met het vierde deel van zijn reeks rond de (fictieve) Achterhoekse Abel Sikkink die op achtjarige leeftijd met ouders, zusjes en broer naar Amerika emigreert. Door een noodlottig scheepsongeval komt zijn hele familie om tijdens het laatste deel van de reis. Sikkink zelf overleeft, wordt journalist en schrijft als hij al dik in de negentig is, dus rond 1935, zijn levensverhaal op.
En dat verhaal is tevens het verhaal van de ontwikkeling van Amerika in de tweede helft van de negentiende eeuw en de eerste helft van de twintigste. Het levert voor geschiedenisfanaten een buitengewoon leerzaam boek op. Maar een roman is het amper nog te noemen. De wederwaardigheden van Sikkink zijn weinig meer dan een voetnoot bij de waterval aan historische feiten en personages die Wagendorp opvoert.
Over de auteur
Bert Wagendorp (1956) begon zijn carrière als copywriter, werd daarna journalist, eerst bij de Leeuwarder Courant en vrij snel daarna bij de Volkskrant. In 1995 verscheen zijn eerste roman, De proloog. Diverse romans en verhalenbundels volgden met wisselend succes en in 2013 kwam Ventoux uit, het boek waarmee hij zijn naam in een klap vestigde en dat ook verfilmd is. In 2022 publiceerde hij Phoenix, het eerste deel van wat aangekondigd werd als een trilogie, over de Achterhoekse jongen Abel Sikkink die naar Amerika emigreerde. Brooklyn vormt het vierde deel in deze reeks.
Mix van feiten en fictie
Het zou een trilogie worden, maar Wagendorp heeft kennelijk de smaak goed te pakken. De levenservaringen van Sikkink zijn inmiddels al uitgedijd tot vier delen en het ziet ernaar uit dat nog meer delen gaan volgen. Want in Brooklyn is de Achterhoekse Amerikaan nog maar 47 jaar oud.
Van meet af aan mixt Wagendorp in zijn Sikkink-boeken zijn verzonnen verhaal met tal van historische feiten. Dat leverde al drie bijzonder lezenswaardige romans op. Maar in Brooklyn nemen de historische feiten nog meer plaats in en dat gaat helaas wat ten koste van het verhaal over het leven van Sikkink. We zijn met dat verhaal inmiddels aanbeland in 1872 en Sikkink is op dat moment 34 jaar. Na enkele jaren als journalist in Parijs (deel 3: Paris) keert hij met vrouw en zoontje Antonie terug naar Amerika. En de oude Sikkink, in 1935 de kroniekschrijver van zijn eigen leven, beschikt kennelijk over een opmerkelijk goed geheugen, want tot in detail vertelt hij over die tijd.
Dramatische gebeurtenissen
Als journalist ontmoet Sikkink tal van personen - sommige ook nu nog bekend, andere volkomen weggezakt in de vergetelheid - en staat midden in de geschiedenis van het zich snel ontwikkelende Amerika. Er wachten hem wederom in zijn persoonlijke leven enkele dramatische gebeurtenissen en er is sprake van tranen en verdriet, vreugde en boosheid. Maar waar in de vorige delen de geschiedenis het decor vormde voor de wederwaardigheden van Sikkink en zijn familie en vrienden, is dat nu eerder andersom. Wagendorp toont als schrijver meer interesse voor hetgeen er in de Amerikaanse politiek, economie en maatschappelijk leven gebeurt dan voor wat zijn held overkomt.
Bijzondere tijd
Nou was het ook wel een bijzondere tijd, waarin Indianen en blanken elkaar naar het leven stonden, de slavernij weliswaar afgeschaft was, maar rassenscheiding nog steeds een feit was en het fenomeen krant zich – mede door de technologische vooruitgang – steeds meer ontwikkelde. Het was The Gilded Age, een tijd waarin sommigen mateloos rijk werden en anderen stierven van honger en ontberingen.
Maar Wagendorp gaat, althans in mijn ogen, wel héél erg diep op details in. Bij elk publiek personage dat hij ten tonele voert, plaatst hij een uitgebreide voetnoot met geboorte- en sterfjaar en een samenvatting van diens belangrijkste wapenfeiten. Dat is boeiend als het om bekende namen gaat als Sitting Bull en generaal Custer, maar willen we nou echt tot in detail weten wie Henry Ward Beecher was of Helen Maria Fisk Hunt Jackson?
Stenen
Er komen volop interessante weetjes voorbij, zoals over roofovervaller Jesse James, wiens moeder de stenen van zijn graf verkocht voor 25 cent per stuk (en die dan weer aanvulde met stenen die ze in de omgeving vond). Of over de Vlaamse Pieter Jan de Smet die bij de Indianen de bijnaam Grote Zwartrok kreeg.
Maar daar tegenover staan te veel fragmenten die er niet echt toe doen. Het lijkt alsof Wagendorp bij zichzelf dacht: ik heb het nu eenmaal allemaal uitgezocht, nou wil ik alles wat ik te weten gekomen ben, ook in mijn boek stoppen. En dat is jammer, want het verhoogt de leesbaarheid niet. Een iets kritischer houding ten opzichte van de vraag wat interessant is voor de lezer en wat niet zou dit boek ten goede gekomen zijn.
Neemt niet weg dat ook Brooklyn toch weer een lezenswaardig vervolg is op de eerdere drie delen. Het staat eenieder tenslotte vrij om die voetnoten zo nu en dan te negeren.
Sonja de Jong
Bert Wagendorp – Brooklyn. Pluim, ISBN 978 94 935 2501 6, 432 pagina’s, € 26,99, oktober 2026