Conserve's Leessite

De gloriejaren van Neerlands Hoop

Van Bange Dagen naar De Komiek

Het was een veelbewogen periode, de jaren die Freek de Jonge beschrijft in Wisten wij veel, het vierde deel van zijn memoires: de start met het duo Neerlands Hoop, samen met Bram Vermeulen en de zegetocht die daarna volgde. Maar ook het verval daarna, het onvermijdelijk uit elkaar groeien van de twee en de breuk die volgde. En daarnaast zijn kennismaking met Hella Asser, haar psychische en lichamelijke problemen als kind van twee overlevenden van de Holocaust, hun zoontje Jork, die - amper drie maanden oud - overleed aan wiegendood.

En dat alles ingebed in een tijd die ook nog boordevol historische gebeurtenissen was: Het WK Voetbal in Argentinië en de boycotactie die Neerlands Hoop daartegen voerde, de krakersrellen bij de kroning van Beatrix, de Molukse kapingen en zo nog het een en ander. Het maakt het lezen van Wisten wij veel vooral voor wat oudere lezers tot een voortdurende o ja- belevenis.

Over de auteur

Freek de Jonge (Westernieland, 1944) is cabaretier, schrijver en theatermaker. Ruim tien jaar lang, van 1968 tot 1979, was hij de helft van het duo Neerlands Hoop, met Bram Vermeulen als tegenspeler. In 1979 gingen de twee, op initiatief van Freek de Jonge, uit elkaar en ging De Jonge solo verder. Behalve zijn werk op de planken werkte hij ook mee aan diverse films en televisieprogramma’s en publiceerde een aantal boeken. In 2017 verscheen het eerste deel van zijn memoires, Reikhalzend verlangen (chronologisch eigenlijk deel 2). Daarop volgden de delen Kom Verder (deel 1) en De Zeeuwse jaren (deel 3). Wisten wij veel is deel vier in deze reeks.

Persoonlijker

De Jonge is in dit deel persoonlijker dan ooit. Dat kan ook moeilijk anders omdat het over een tijd gaat dat hij als mens, als echtgenoot, als vader, als collega zijn weg moest vinden. Bij de start van Neerlands Hoop wist hij nog weinig meer dan dat hij – onzeker en behoorlijk beschermd opgevoed – talent had om een publiek te boeien met zijn absurde invallen. Op het podium voelde hij zich zelfverzekerd en improviseerde er lustig op los, daarbuiten was er steeds de twijfel.

Hella

Over zijn beginnende relatie met Hella bijvoorbeeld. Zij was, met de loodzware last die op haar schouders rustte als kind van twee mensen die hun hele familie hadden zien uitmoorden, niet de meest relaxte partner en de moeizame relatie die zij met haar ouders - tekstschrijver Eli Asser en Eef Croiset – had, was een voortdurende bron van narigheid. Toch kiest hij voor haar en na verloop van tijd betrekken ze samen een huurwoning, vastbesloten er iets van te maken, iets te laten groeien tegen de verdrukking in. Dat dat niet eenvoudig is, blijkt al snel als moeder De Jonge, met de beste bedoelingen, in een uitverkoop allerlei huishoudelijke artikelen koopt en aan haar schoondochter geeft. Maar Hella is niet blij: zij voelde zich per geschonken attribuut steeds meer tegen het aanrecht aangedrukt.

Dochtertje

Al vrij snel wordt een dochtertje geboren. ‘Tot zo’n anderhalf jaar geleden had ik mijn leven geleefd in pure onwetendheid, vanuit het vage vermoeden dat het stellen van wezenlijke vragen me onnodig in de war zou brengen […] De komst van Hella had dat hele voornemen danig gefrustreerd.’

De dood van hun zoontje Jork, twee jaar later, vormt, juist door de bijna zakelijke manier waarop De Jonge erover vertelt, een deel van het boek dat je alleen maar met dichtgeknepen keel kunt lezen. Alleen op deze bladzijden kiest hij niet voor de ik-vorm, maar voor een soort tweegesprek waarbij beurtelings Freek en dan weer Hella aan het woord komt die samen de herinnering aan die dag ophalen. Met dan die verpletterende zinnen: ‘Hella wilde naar haar moeder […] Een woord van troost kon Eef niet over haar lippen krijgen. Hella’s verdriet verbleekte bij wat zij zelf in de oorlog had moeten doorstaan.’ Freek staat ook in die periode avond na avond op de planken grappen te maken. ‘Ik probeerde naast mijn eigen ook haar verdriet te negeren.’

Theaterteksten

Natuurlijk kent Wisten wij veel ook luchthartiger onderwerpen. De Jonge strooit rijkelijk met zijn geweldige theaterteksten door het boek heen en dist de ene anekdote na de andere op. Haarzuiver weet hij de groeiende kloof tussen wat Bram Vermeulen met het duo voor ogen stond en wat De Jonge zelf beoogde te beschrijven. Wat eerst een oprechte vriendschap was, verandert steeds meer in onbegrip en verwijt. Tot het moment dat De Jonge zijn partner gaat vertellen dat hij een einde aan de samenwerking wil maken. Een gebeurtenis die – doordat De Jonge in huize Vermeulen midden in een kinderpartijtje belandt – volkomen anders loopt, maar wel duidelijkheid schept.

Wisten wij veel is grappig, verdrietig, soms verbazingwekkend en vooral genadeloos eerlijk.

Sonja de Jong

Freek de Jonge – Wisten wij veel (onder redactie van Peter Dicker), Atlas Contact, ISBN 978 90 254 7949 7, 348 pagina’s, € 24,99, oktober 2026