Adolfsson, Maria - Doggerland 2 - Stormwaarschuwing
Adolfsson, Maria - Doggerland 3 - Tussen de duivel en de zee
Ahnhem, Stefan - Fabian Risk 1 - Zonder gezicht
Ahnhem, Stefan - Fabian Risk 2 - Negen
Ahnhem, Stefan - Fabian Risk 3 - 18 graden onder nul
Ahnhem, Stefan - Fabian Risk 4 - Motief X
Ahnhem, Stefan - Fabian Risk 5 – X manieren om te sterven
Alders, Hanny - De kopiist
Alders, Hanny - De volmaakte ketter
Alders, Hanny - Non nobis – Ondergang van de Tempelorde
Andersen, Johan - Zonder genade
Andriesse, Peter - Claire Obscure
Appel, René - Overschot
Appel, René - Dansen in het donker
Arlidge, M.J. - Helen Grace 10 – Niemand zeggen
Baay, Reggie - Het lied van de goden
Banville, John - Sneeuw
Bax, Wim - Hou het stil
Bengtsdotter, Lina - Charlie Lager 3 – De man die een vreemde was
Bergeys, Roland - Blindelings
Berkleef, Bernice - Bloedsteen
Berry, Steve - Cotton Malone 14 - Het Maltadocument
Bijlsma, Rob - Kerken van goud, dominees van hout
Blau, Sarah - De anderen
Blædel, Sara - Het meisje onder de boom
Börjlind, Cilla & Rolf - Bevroren goud
Börjlind, Rolf & Molly - De duisternis tussen ons
Bossenbroek, Martin - De wraak van Diponegoro
Brabander, Eric de - Het geluid van naderend onweer
Brekel, Manon van den - Massa-executies op Sulawesi
Brokken, Jan - De tuinen van Buitenzorg
Brouwers, Jeroen - Cliënt E. Busken
Brundage, Elizabeth - Het verdwijnpunt
Brusse, Peter - Ach, Engeland - De Brexit Editie
Bryndza, Robert - Kate Marshall 1 - Zonder gezicht
Bryndza, Robert - Kate Marshall 2 - Schaduwland
Buschman, José - Couperus in de Oriënt
Camilleri, Andrea - De methode Catalanotti
Camilleri, Andrea - De vorm van water
Candlish, Louise - Nieuwe vrienden
Connelly, Michael - Een gewaarschuwd man
Connelly, Michael - De wet van de onschuld
Cooper, Robert - The Ambassadors
Craven, M.W. - Washington Poe 1 - Brandoffer
Craven, M.W. - Washington Poe 2 - Zwarte zomer
Daanje, Anjet - De herinnerde soldaat
Dahl, Arne - Nachtmerries
Dean, Will - Tuva 1 – De jacht
Declercq, Matthias M.R. - De ontdekking van Urk
Dis, Adriaan van - KliFi - Woede in de republiek Nederland
Dis, Adriaan van - Adje doet heel druk
Dis, Adriaan van - De rat van Arras
Dröge, Philip - Moederstad
Durlacher, Jessica - De Stem
Dürrenmatt, Friedrich - Justitia
Edvardsson, Mattias - Een heel gewoon gezin
Ellory, R.J. - De derde kogel
Elstad, Lotta - Ik weiger na te denken
Engman, Pascal - Vanessa Frank 2 – Femicide
Ersson, Svea - Hej Denemarken
Fabricius, Johan - Het gordijn met de ibissen
Fabricius, Johan - Achter in de Molukken
Fabricius, Johan - Dipanegara
Ferrier, Deryck J.H. - In de ban van de bosgeest – Ontmoeting met Panaike
Fosse, Jon - Ik is een ander – Septologie III-V
Fossum, Karin - Zwanenzang
Frech, Steve - Wat je ons hebt afgenomen
Frennstedt, Tina - Countdown
Frerichs, Lieneke - Nescio. Leven en werk van J. H. F. Grönloh
Freriks, Philip & Lili - Les chats de Lili – De katten van Lili
Fuglehaug, Randi - Vrije val – Deel 1 Fjordenreeks
Galbraith, Robert - Kwaad bloed
Urturi, Eva García Sáenz de - Aquitanië – Land van water
Urturi, Eva García Sáenz de - De heren van de tijd
Garschagen, Melle - Stem van het Britse Volk
Geemert, Ko van - Verstoten uit het paradijs
Gerge, Tove - De jongen
Gómez-Jurado, Juan - De rode koningin
Grisham, John - De storm
Grund, Maria - De hoofdzonde
Guillou, Jan - De tweede doodzonde
Guillou, Jan - Het einde van het verhaal
Harari, Yuval Noah - 21 lessen voor de 21ste eeuw
Hardus, Werner van den Belt en Bob - De schilders van de Duin- en Bollenstreek
Hendriksma, Martin - Aan zee
Hermans, Willem Frederik - Conserve
Highsmith, Patricia - De getalenteerde meneer Ripley
Highsmith, Patricia - Stille wateren
Hollander, Loes den - Wacht maar af
Holst, Christoffer - Bloedrode midzomeravond
Horst, Jørn Lier - De Katharine-code
Enger, Jørn Lier Horst en Thomas - Rookgordijn
Indridason, Arnaldur - Boven water
Jalonen, Olli - De hemelproef
Jansen, Han Gieske en Godfried - Wonosoepono
Jansson, Susanne - Winterwater
Jehoel, Gaila - Het culturele netwerk van Jan van Scorel
Jonasson, Jonas - Zoete zoete wraak bv
Jónasson, Ragnar - Inktzwart
Jong, Jessica de - De Hollandse studente
Kars, Marjoleine - Bloed in de rivier
Kepler, Lars - Spiegelman
Kerr, Philip - Hitlers vrede
King, Stephen - Later
King, Stephen - Billy Summers
Knibbe, Ariën - Het verzwegen verbond
Kousbroek, Rudy - Het Oostindisch kampsyndroom
Kouwenhoven, ​​​​​​​Arlette - Van Elburg tot Deshima - Zes eeuwen familie Feith
Leuwsha, Tessa - Plantage Wildlust
Lunde, Marja - Het einde van de oceaan
Mandela, Dumani - Op de vlucht voor apartheid
Marsons, Angela - Kim Stone 2 – Wreed spel
Leod, Cynthia Mc - Hoe duur was de suiker?
Meyer, Deon - Bennie Griessel 7 - Donkerdrif
Michielsen, Dido - Lichter dan ik
Mo, Johanna - De nachtegaal
Morgan, Tica - Mooie Moorden 3 - Kwade Hoek
Nyström, Peter Mohlin & Peter - Het laatste leven
Nesbø, Jo - Koninkrijk
Nieuwenhuys, Rob - Oost-Indische spiegel
Nijholt, Willem - Een ongeduldig verlangen. Herinneringen
Noordhoek, Wim - De gabardine regenjas
Oksanen, Sofi - Het hondenpark
Onderdenwijngaard, Arjan - Multatuli leeft in Lebak
Overman, Mariska - Noorderlicht
Pagie, Nathalie - Helsinki
Parra, Bodil de la - Het verbrande huis
Pedersen, Kim Faber & Janni - Hoogzomer
Petterson, Per - Mannen in mijn situatie
Ramqvist, Karolina - De berenvrouw
Rensburg, Rudie van - Klem
Reybrouck, David Van - Revolusi
Riel, Ane - Beest
Rankin, Ian - Een web van leugens
Redmond, Roline - De Doorsons
Rehwinkel, Peter - Amalia - De plicht roept
Roberts, Nora - Erfenis
Rose, Karen - In alle onschuld
Rosenfeldt, Hans - Wolfzomer
Roslund, Anders - Drie jaar
Sarenbrant, Sofie - Emma Sköld 1 - Berouw
Sarenbrant, Sofie - Emma Sköld 2 - Jaloezie
Schepp, Emelie - Jana Berzelius 6 –Sub rosa
Seeck, Max - De trouwe lezer
Smeulders, Eveline Sint Nicolaas en Valika - Slavernij
Slaughter, Karin - Valse getuige
Smeets, Hubert - Een wonderbaarlijk politicus – Hans van Mierlo, 1931-2010
Skördeman, Gustaf - Geiger
Smis, Paul Christiaan - Harald - Een historische novelle
Solstad, Dag - Roman 11, boek 18
Staalesen, Gunnar - Varg Veum 7 - Zwarte schapen
Staalesen, Gunnar - Varg Veum 8 - Gevallen engelen
Staalesen, Gunnar - Varg Veum 9 - Bittere bloemen
Sylvester, Joyce - Bent ú de burgemeester?
Tangen, Geir - Dodemanstango
Tangen, Geir - Hartenbreker
Timmerije, Anneloes - De mannen van Maria
Tremain, Rose - Eilanden van genade
Tudor, C.J. - De anderen
Veen, Rob Chrispijn & Herman van - Bevrijdingskind
Verhoef, Esther - De nachtdienst
Vervoort, Hans - Zo tedere schade…
Veth, Bas - Het leven in Nederlandsch-Indië in 1900
Vis, Jacob - Tandem
Vijverberg, Pauline - De achtste zonnebloemen
Vleuten, Diederik van - Daar werd wat groots verricht
Vlugt, Simone van der - De kaasfabriek
Vuure, Rob van - Nagelaten Werk
Webb, Katherine - De verdwijning
Woud, Auke van der - Het landschap - De mensen

Conserve's Leessite

Boekbesprekingen en leestips


Verstoten uit het paradijs - Ko van Geemert

Wandelen in het verleden

Ko van Geemert zet Indische Letteren letterlijk op de kaart

Wie in Indonesië of Nederlands-Indië is opgegroeid weet: buiten lopen doe je niet. Te warm! Terlalu panas! Wil je van A naar B (op zich al vaak een dom besluit) en het is meer dan 50 meter, dan neem je een becak (fietstaxi). Of de bemo (stadsbusje), of een motortaxi. Lopen, dat doen alleen armoedzaaiers en schoolkinderen. En gekken natuurlijk, zoals de blanken. Die lopen, net zoals de Mad Dogs and Englishmen uit Noël Cowards lied, overvloedig transpirerend door de stad.

Ik keek dan ook eigenlijk niet zo vreemd op toen ik Verstoten uit het paradijs ter bespreking ontving, een boek gewijd aan literaire stadswandelingen op Java. De schrijver van dit boek, Ko van Geemert, wandelde eerder literair door Willemstad en Paramaribo en voltooit met Verstoten de trilogie van schrijverswandelingen door voormalige kolonies.

En het is een rijke oogst aan literaire citaten die hij voor ons uitstrooit tijdens de beschreven wandelingen door steden op Java. Behept met een Indische jeugd die zich niet laat afschudden is het boek voor mij afwisselend een feest van herkenning, een zee van heimwee en bij tijd en wijle een storm van verdriet. 150 schrijvers, van A. Alberts tot Aya Zikken komen aan het woord in zeven wandelingen, drie door Jakarta en twee elk door Surabaya en Bandung.

De Indische Letteren kenmerken zich door een losse stijl van schrijven, ontstaan doordat men gewend was 'brieven naar huis' te schrijven. Ook nu laten de geciteerde teksten zich daardoor nog goed lezen, het zijn directe berichten voor het thuisfront van een voor de schrijver vaak vreemde en exotische werkelijkheid.

De ca. 250 fragmenten zijn voorzien van meer of minder uitgebreide bio's van de geciteerde schrijvers, wat bij de eerste wandeling onvermijdelijk vertragingen zal veroorzaken omdat veel schrijvers dan voor het eerst genoemd worden en daar direct worden voorzien van hun personalia. Hopelijk is men dan in de buurt van een cendol-stalletje om even wat te drinken tijdens het lezen.

Of het wandelen door Jakarta aan te raden is, laat zich overigens betwijfelen, de stad is anno 2020 eigenlijk onleefbaar door de combinatie van hitte, verkeersoverlast en luchtvervuiling. Het op hoogte gelegen Bandung en de royaler gebouwde handelsstad Surabaya zijn vermoedelijk ook nu nog beter behapbaar.

Maar Verstoten uit het paradijs is – denk ik – voor veel wat oudere lezers zoals ik ook meer een boek om in gedachten mee rond te wandelen in het verleden dan er in werkelijkheid mee op pad te gaan.

Jakarta is ook veranderd, zoals Paula Gomes al in 1975 schreef: ’Tevergeefs probeerde ik de stad van vroeger te herkennen. Vrijheidsbeelden en pompeuze gebouwen - prestigeobjecten die de nationale trots hadden moeten aanwakkeren – hadden er een vreemde stad van gemaakt. Een wereldstad zonder karakter, van willekeurig ieder ander land. Alleen de straten, de wegen, dat was de grond waarover ik vroeger gegaan was.’

Toch is er voor de volhouder nog wel historie terug te vinden, laat Van Geemert zien. Zoals café Batavia op het Stadhuisplein (nu Taman Fatahillah). Op dat Stadhuisplein zag Justus van Maurik op 30 juli 1896 de executie van de Chinese moordenaar Tjoe Boen Tjiang onder het motto 'ik wil wel eens een proef nemen pf mijn zenuwen tegen zoo'n emotie bestand zijn'. Er volgt een nauwkeurig verslag van de gebeurtenis:

De beul, een inlander in de uniform van politie oppas, met witte broek, staat, evenals zijn helper, onverschillig voor zich uitkijkend bij de galg.’ De moordenaar hoort het aan hem voorgelezen vonnis met opgericht hoofd aan, ’neemt het eindje sigaar uit den mond, doet er nog een paar flinke halen aan, blaast, langzaam genietend, den rook uit en werpt het dan met een korte handbeweging achter zich op den grond.’ Met grote waardigheid bedankt hij vervolgens de aanwezige assistent-resident voor de humane behandeling tijdens zijn gevangenschap en ’begeleid door de scherprechter bestijgt hij met vasten tred de trappen die naar den dood leiden. Zwart en dreigend verheft zich de galg – ‘ (Justus van Maurik – Indrukken van een totok). Dat plein is er dus nog.

Maar waar het beroemde Hotel des Indes stond, is nu supermarkt Carrefour. Ook sociëteit de Harmonie is tegenwoordig niet meer dan een plek waar het gebouw gestaan heeft. Maar al kijkend naar die plek kan men het dankzij Van Geemert weer zien door de ogen van Bas Veth, Heinz Polzer, Margaretha Ferguson, Willem van Rees en Tjalie Robinson.

Is het Jakarta van vroeger vooral herinnering geworden, in Bandung zijn wat meer historische gebouwen nog te zien, zoals bijvoorbeeld hotel Homann en de winkelstraat Bragaweg (nu Jalan Braga).

En in Surabaya, mijn stad, is ook nog heel wat van Toen Vroeger te bezichtigen. De winkelstraat Tunjungan natuurlijk waar vroeger de boekhandels Kolff en Van Dorp hun plek hadden, en verschillende warenhuizen gevestigd waren (Toko Nam, Toko Piet, Toko Aurora), en even verderop restaurant Hellendoorn en tot op heden ijssalon Zangrandi, beroemd om zijn tutti-frutti-ijs.

Van Geemert's Surabaya-wandeling eindigt bij de Simpang Societeit ( alt 137), ooit een plaats voor Europees vertier, maar sinds 15 oktober 1945 voor oud-Indischgasten de plek waar de tegelvloer rood zag van het bloed van de Indische jongens en mannen die hier gemarteld en doodgeslagen werden door de pemuda's (Indonesische revolutionaire jongeren) van Bung Tomo die er zijn hoofdkwartier had.

Verstoten heeft een inleiding van John Jansen van Galen, die kans ziet in vier pagina's een goed beeld te schetsen van 350 jaar Nederlands-Indische geschiedenis en daarbij enkele tegenwoordig vaak gehoorde opvattingen omverkegelt: Het is een cliché dat Nederland 350 jaar over de Indische archipel heeft geregeerd. Tot minstens halverwege de negentiende eeuw bestond die 'heerschappij' uit een netwerk van handelsposten en (soms met geweld afgedwongen) handelsovereenkomsten met inheemse machthebbers (…) Per saldo heeft het volledige Nederlandse bewind slechts een halve eeuw geduurd.’ Waarvan akte.

Verstoten uit het paradijs is het indrukwekkende resultaat van wat een omvangrijk documentatie-project geweest zal zijn. Ko van Geemert heeft de Indische Letteren er letterlijk mee op de kaart gezet.

Hans Vervoort

De auteur

Ko van Geemert (17 juli 1950, geboren en nog steeds woonachtig in zijn geboortewoning aan de Plantage Kerklaan in Amsterdam) is vooral bekend door zijn boek De Plantage – Een literaire wandeling, verschenen in 2015 bij uitgeverij Bas Lubberhuizen. Hij beschrijft de plantagebuurt van 1840 tot 1940 en kreeg daarvoor de Andreaspenning. In 2009 schreef hij Paramaribo brasa! en in 2013 met Jan Brokken Dushi Willemstad bij dezelfde uitgever. Onder de naam G.H. van Geemert publiceert hij gedichten. De laatstverschenen dichtbundel verscheen in september 2020: Nog altijd afwezig – Gedichten van vroeger, geschreven in de periode van 1973-1998. Over jeugdherinneringen van Jeroen Krabbé en de ontmoeting met zijn vrouw Herma in Bergen schreef Van Geemert in 2018 ‘Steentjes tellen in Bergen’ voor de bundel Hier is zon, zee en zand – Schrijvers over Bergen en Schoorl – Van Nicolaas Beets tot Adriaan van). Dis (uitgeverij Conserve).

Ko van Geemert – Verstoten uit het Paradijs - Jakarta, Bandung en Surabaya door de ogen van schrijvers, met illustraties en zeven routeplattegrondjes, ISBN 978 94 6226 386 4, uitgeverij Dato, 256 pagina’s, € 24,95, oktober 2020

Ko van Geemert
Uitgeverij Conserve


Sinds 1 januari 2019 is een gedeelte van het fonds onderdeel van Singel Uitgeverijen, Weteringschans 259, 1017 XJ Amsterdam.

Kantooradres:
Tureluur 12, 1873 JW Groet (gem. Bergen)
telefoon: 072 - 509 3693
info@conserve.nl

KvK: 37051556

ABN AMRO
IBAN NL54 ABNA 0438 7594 94

Algemene Voorwaarden

Distributie:


Regiotitels: Conserve en Goud van Oud bij Depot Compact Centraal Boekhuis en bij www.conserve.nl

Uitgevers Conserve:
Ingrid en Kees de Bakker

Aanbieden manuscript


Singel Uitgeverijen heeft ervoor gekozen geen ongevraagde manuscript-inzendingen meer aan te nemen. Hierover kan niet worden gecorrespondeerd.

Graag maken wij u attent op de mogelijkheid om uw manuscript zélf uit te geven via het digitale self-publishingplatform Brave New Books. Via dit platform kunnen alle auteurs in spe hun boek publiceren en verkopen – en alle genres zijn welkom.

Wilt u meer informatie? Kijk dan op www.bravenewbooks.nl.

Vermelde boekprijzen zijn inclusief BTW, exclusief verzendkosten - Bij bestellingen boven € 19,99 is de verzending gratis, behalve voor zendingen naar het buitenland.
Prijswijzigingen en tikfouten voorbehouden - © 2021 - Uitgeverij Conserve - Website door Netweters