Maria Adolfsson - Stormwaarschuwing
Stefan Ahnhem - Motief X
Stefan Ahnhem - 18 graden onder nul
Stefan Ahnhem - Negen
Stefan Ahnhem - Zonder gezicht
Hanny Alders - De kopiist
Hanny Alders - De volmaakte ketter
Hanny Alders - Non nobis – Ondergang van de Tempelorde
Johan Andersen - Zonder genade
Peter Andriesse - Claire Obscure
Reggie Baay - Het lied van de goden
Wim Bax - Hou het stil
Werner van den Belt en Bob Hardus - De schilders van de Duin- en Bollenstreek
Roland Bergeys - Blindelings
Sarah Blau - De anderen
Sara Blædel - Het meisje onder de boom
Cilla & Rolf Börjlind - Bevroren goud
Eric de Brabander - Het geluid van naderend onweer
Manon van den Brekel - Massa-executies op Sulawesi
Jan Brokken - De tuinen van Buitenzorg
Robert Bryndza - Kate Marshall 1 - Zonder gezicht
Robert Bryndza - Kate Marshall 2 - Schaduwland
José Buschman - Couperus in de Oriënt
Andrea Camilleri - De methode Catalanotti
Andrea Camilleri - De vorm van water
Rob Chrispijn & Herman van Veen - Bevrijdingskind
Michael Connelly - Een gewaarschuwd man
Will Dean - Tuva 1 – De jacht
Matthias M.R. Declercq - De ontdekking van Urk
Adriaan van Dis - Adje doet heel druk
Adriaan van Dis - KliFi - Woede in de republiek Nederland
Jessica Durlacher - De Stem
Friedrich Dürrenmatt - Justitia
Lotta Elstad - Ik weiger na te denken
Pascal Engman - Vanessa Frank 2 – Femicide
Svea Ersson - Hej Denemarken
Jon Fosse - Ik is een ander – Septologie III-V
Tina Frennstedt - Countdown
Philip & Lili Freriks - Les chats de Lili – De katten van Lili
Randi Fuglehaug - Vrije val – Deel 1 Fjordenreeks
Robert Galbraith - Kwaad bloed
Eva García Sáenz de Urturi - De heren van de tijd
Melle Garschagen - Stem van het Britse Volk
Ko van Geemert - Verstoten uit het paradijs
Tove Gerge - De jongen
John Grisham - De storm
Jan Guillou - De tweede doodzonde
Yuval Noah Harari - 21 lessen voor de 21ste eeuw
Patricia Highsmith - De getalenteerde meneer Ripley
Patricia Highsmith - Stille wateren
Loes den Hollander - Wacht maar af
Christoffer Holst - Bloedrode midzomeravond
Jørn Lier Horst - De Katharine-code
Jørn Lier Horst en Thomas Enger - Rookgordijn
Arnaldur Indridason - Boven water
Susanne Jansson - Winterwater
Gaila Jehoel - Het culturele netwerk van Jan van Scorel
Jonas Jonasson - Zoete zoete wraak bv
Ragnar Jónasson - Inktzwart
Marjoleine Kars - Bloed in de rivier
Lars Kepler - Spiegelman
Stephen King - Later
Ariën Knibbe - Het verzwegen verbond
Rudy Kousbroek - Het Oostindisch kampsyndroom
​​​​​​​Arlette Kouwenhoven - Van Elburg tot Deshima - Zes eeuwen familie Feith
Tessa Leuwsha - Plantage Wildlust
Marja Lunde - Het einde van de oceaan
Dumani Mandela - Op de vlucht voor apartheid
Cynthia Mc Leod - Hoe duur was de suiker?
Deon Meyer - Bennie Griessel 7 - Donkerdrif
Johanna Mo - De nachtegaal
Peter Mohlin & Peter Nyström - Het laatste leven
Rob Nieuwenhuys - Oost-Indische spiegel
Willem Nijholt - Een ongeduldig verlangen. Herinneringen
Sofi Oksanen - Het hondenpark
Mariska Overman - Noorderlicht
Nathalie Pagie - Helsinki
Bodil de la Parra - Het verbrande huis
Karolina Ramqvist - De berenvrouw
Rudie van Rensburg - Klem
David Van Reybrouck - Revolusi
Ane Riel - Beest
Ian Rankin - Een web van leugens
Sofie Sarenbrant - Emma Sköld 1 - Berouw
Sofie Sarenbrant - Emma Sköld 2 - Jaloezie
Max Seeck - De trouwe lezer
Hubert Smeets - Een wonderbaarlijk politicus – Hans van Mierlo, 1931-2010
Paul Christiaan Smis - Harald - Een historische novelle
Dag Solstad - Roman 11, boek 18
Gunnar Staalesen - Gevallen engelen
Gunnar Staalesen - Zwarte schapen
Geir Tangen - Dodemanstango
Geir Tangen - Hartenbreker
Anneloes Timmerije - De mannen van Maria
Rose Tremain - Eilanden van genade
C.J. Tudor - De anderen
Hans Vervoort - Zo tedere schade…
Bas Veth - Het leven in Nederlandsch-Indië in 1900
Jacob Vis - Tandem
Pauline Vijverberg - De achtste zonnebloemen
Diederik van Vleuten - Daar werd wat groots verricht
Simone van der Vlugt - De kaasfabriek
Katherine Webb - De verdwijning
Auke van der Woud - Het landschap - De mensen

Conserve's Leessite

Boekbesprekingen en leestips


Verstoten uit het paradijs - Ko van Geemert

Wandelen in het verleden

Ko van Geemert zet Indische Letteren letterlijk op de kaart

Wie in Indonesië of Nederlands-Indië is opgegroeid weet: buiten lopen doe je niet. Te warm! Terlalu panas! Wil je van A naar B (op zich al vaak een dom besluit) en het is meer dan 50 meter, dan neem je een becak (fietstaxi). Of de bemo (stadsbusje), of een motortaxi. Lopen, dat doen alleen armoedzaaiers en schoolkinderen. En gekken natuurlijk, zoals de blanken. Die lopen, net zoals de Mad Dogs and Englishmen uit Noël Cowards lied, overvloedig transpirerend door de stad.

Ik keek dan ook eigenlijk niet zo vreemd op toen ik Verstoten uit het paradijs ter bespreking ontving, een boek gewijd aan literaire stadswandelingen op Java. De schrijver van dit boek, Ko van Geemert, wandelde eerder literair door Willemstad en Paramaribo en voltooit met Verstoten de trilogie van schrijverswandelingen door voormalige kolonies.

En het is een rijke oogst aan literaire citaten die hij voor ons uitstrooit tijdens de beschreven wandelingen door steden op Java. Behept met een Indische jeugd die zich niet laat afschudden is het boek voor mij afwisselend een feest van herkenning, een zee van heimwee en bij tijd en wijle een storm van verdriet. 150 schrijvers, van A. Alberts tot Aya Zikken komen aan het woord in zeven wandelingen, drie door Jakarta en twee elk door Surabaya en Bandung.

De Indische Letteren kenmerken zich door een losse stijl van schrijven, ontstaan doordat men gewend was 'brieven naar huis' te schrijven. Ook nu laten de geciteerde teksten zich daardoor nog goed lezen, het zijn directe berichten voor het thuisfront van een voor de schrijver vaak vreemde en exotische werkelijkheid.

De ca. 250 fragmenten zijn voorzien van meer of minder uitgebreide bio's van de geciteerde schrijvers, wat bij de eerste wandeling onvermijdelijk vertragingen zal veroorzaken omdat veel schrijvers dan voor het eerst genoemd worden en daar direct worden voorzien van hun personalia. Hopelijk is men dan in de buurt van een cendol-stalletje om even wat te drinken tijdens het lezen.

Of het wandelen door Jakarta aan te raden is, laat zich overigens betwijfelen, de stad is anno 2020 eigenlijk onleefbaar door de combinatie van hitte, verkeersoverlast en luchtvervuiling. Het op hoogte gelegen Bandung en de royaler gebouwde handelsstad Surabaya zijn vermoedelijk ook nu nog beter behapbaar.

Maar Verstoten uit het paradijs is – denk ik – voor veel wat oudere lezers zoals ik ook meer een boek om in gedachten mee rond te wandelen in het verleden dan er in werkelijkheid mee op pad te gaan.

Jakarta is ook veranderd, zoals Paula Gomes al in 1975 schreef: ’Tevergeefs probeerde ik de stad van vroeger te herkennen. Vrijheidsbeelden en pompeuze gebouwen - prestigeobjecten die de nationale trots hadden moeten aanwakkeren – hadden er een vreemde stad van gemaakt. Een wereldstad zonder karakter, van willekeurig ieder ander land. Alleen de straten, de wegen, dat was de grond waarover ik vroeger gegaan was.’

Toch is er voor de volhouder nog wel historie terug te vinden, laat Van Geemert zien. Zoals café Batavia op het Stadhuisplein (nu Taman Fatahillah). Op dat Stadhuisplein zag Justus van Maurik op 30 juli 1896 de executie van de Chinese moordenaar Tjoe Boen Tjiang onder het motto 'ik wil wel eens een proef nemen pf mijn zenuwen tegen zoo'n emotie bestand zijn'. Er volgt een nauwkeurig verslag van de gebeurtenis:

De beul, een inlander in de uniform van politie oppas, met witte broek, staat, evenals zijn helper, onverschillig voor zich uitkijkend bij de galg.’ De moordenaar hoort het aan hem voorgelezen vonnis met opgericht hoofd aan, ’neemt het eindje sigaar uit den mond, doet er nog een paar flinke halen aan, blaast, langzaam genietend, den rook uit en werpt het dan met een korte handbeweging achter zich op den grond.’ Met grote waardigheid bedankt hij vervolgens de aanwezige assistent-resident voor de humane behandeling tijdens zijn gevangenschap en ’begeleid door de scherprechter bestijgt hij met vasten tred de trappen die naar den dood leiden. Zwart en dreigend verheft zich de galg – ‘ (Justus van Maurik – Indrukken van een totok). Dat plein is er dus nog.

Maar waar het beroemde Hotel des Indes stond, is nu supermarkt Carrefour. Ook sociëteit de Harmonie is tegenwoordig niet meer dan een plek waar het gebouw gestaan heeft. Maar al kijkend naar die plek kan men het dankzij Van Geemert weer zien door de ogen van Bas Veth, Heinz Polzer, Margaretha Ferguson, Willem van Rees en Tjalie Robinson.

Is het Jakarta van vroeger vooral herinnering geworden, in Bandung zijn wat meer historische gebouwen nog te zien, zoals bijvoorbeeld hotel Homann en de winkelstraat Bragaweg (nu Jalan Braga).

En in Surabaya, mijn stad, is ook nog heel wat van Toen Vroeger te bezichtigen. De winkelstraat Tunjungan natuurlijk waar vroeger de boekhandels Kolff en Van Dorp hun plek hadden, en verschillende warenhuizen gevestigd waren (Toko Nam, Toko Piet, Toko Aurora), en even verderop restaurant Hellendoorn en tot op heden ijssalon Zangrandi, beroemd om zijn tutti-frutti-ijs.

Van Geemert's Surabaya-wandeling eindigt bij de Simpang Societeit ( alt 137), ooit een plaats voor Europees vertier, maar sinds 15 oktober 1945 voor oud-Indischgasten de plek waar de tegelvloer rood zag van het bloed van de Indische jongens en mannen die hier gemarteld en doodgeslagen werden door de pemuda's (Indonesische revolutionaire jongeren) van Bung Tomo die er zijn hoofdkwartier had.

Verstoten heeft een inleiding van John Jansen van Galen, die kans ziet in vier pagina's een goed beeld te schetsen van 350 jaar Nederlands-Indische geschiedenis en daarbij enkele tegenwoordig vaak gehoorde opvattingen omverkegelt: Het is een cliché dat Nederland 350 jaar over de Indische archipel heeft geregeerd. Tot minstens halverwege de negentiende eeuw bestond die 'heerschappij' uit een netwerk van handelsposten en (soms met geweld afgedwongen) handelsovereenkomsten met inheemse machthebbers (…) Per saldo heeft het volledige Nederlandse bewind slechts een halve eeuw geduurd.’ Waarvan akte.

Verstoten uit het paradijs is het indrukwekkende resultaat van wat een omvangrijk documentatie-project geweest zal zijn. Ko van Geemert heeft de Indische Letteren er letterlijk mee op de kaart gezet.

Hans Vervoort

De auteur

Ko van Geemert (17 juli 1950, geboren en nog steeds woonachtig in zijn geboortewoning aan de Plantage Kerklaan in Amsterdam) is vooral bekend door zijn boek De Plantage – Een literaire wandeling, verschenen in 2015 bij uitgeverij Bas Lubberhuizen. Hij beschrijft de plantagebuurt van 1840 tot 1940 en kreeg daarvoor de Andreaspenning. In 2009 schreef hij Paramaribo brasa! en in 2013 met Jan Brokken Dushi Willemstad bij dezelfde uitgever. Onder de naam G.H. van Geemert publiceert hij gedichten. De laatstverschenen dichtbundel verscheen in september 2020: Nog altijd afwezig – Gedichten van vroeger, geschreven in de periode van 1973-1998. Over jeugdherinneringen van Jeroen Krabbé en de ontmoeting met zijn vrouw Herma in Bergen schreef Van Geemert in 2018 ‘Steentjes tellen in Bergen’ voor de bundel Hier is zon, zee en zand – Schrijvers over Bergen en Schoorl – Van Nicolaas Beets tot Adriaan van). Dis (uitgeverij Conserve).

Ko van Geemert – Verstoten uit het Paradijs - Jakarta, Bandung en Surabaya door de ogen van schrijvers, met illustraties en zeven routeplattegrondjes, ISBN 978 94 6226 386 4, uitgeverij Dato, 256 pagina’s, € 24,95, oktober 2020

Ko van Geemert
Uitgeverij Conserve


Sinds 1 januari 2019 is een gedeelte van het fonds onderdeel van Singel Uitgeverijen, Weteringschans 259, 1017 XJ Amsterdam.

Kantooradres:
Tureluur 12, 1873 JW Groet (gem. Bergen)
telefoon: 072 - 509 3693
info@conserve.nl

KvK: 37051556

ABN AMRO
IBAN NL54 ABNA 0438 7594 94

Algemene Voorwaarden

Distributie:


Regiotitels: Conserve en Goud van Oud bij Depot Compact Centraal Boekhuis en bij www.conserve.nl

Uitgevers Conserve:
Ingrid en Kees de Bakker

Aanbieden manuscript


Singel Uitgeverijen heeft ervoor gekozen geen ongevraagde manuscript-inzendingen meer aan te nemen. Hierover kan niet worden gecorrespondeerd.

Graag maken wij u attent op de mogelijkheid om uw manuscript zélf uit te geven via het digitale self-publishingplatform Brave New Books. Via dit platform kunnen alle auteurs in spe hun boek publiceren en verkopen – en alle genres zijn welkom.

Wilt u meer informatie? Kijk dan op www.bravenewbooks.nl.

Vermelde boekprijzen zijn inclusief BTW, exclusief verzendkosten - Bij bestellingen boven € 19,99 is de verzending gratis, behalve voor zendingen naar het buitenland.
Prijswijzigingen en tikfouten voorbehouden - © 2021 - Uitgeverij Conserve - Website door Netweters