De laatste namen van Lukasz - Jaap Robben
Wie was Lukasz Pleterski?
De eenzaamheid van een arbeidsmigrant
Al jarenlang bestaat het contact tussen de Poolse Lukasz Pleterski en zijn familie voornamelijk uit appjes. Naar zijn dochter, zijn moeder, zijn ex. Zo nu en dan is hij een paar weken thuis, om dan weer te vertrekken naar Duitsland, Nederland soms ook, al naar gelang waar iemand een paar dagen werk voor hem heeft. De laatste tijd overweegt hij steeds serieuzer om voorgoed terug te gaan naar zijn geboorteland. En dan opeens verdwijnt hij.
Robben laat vijf mensen aan het woord die hem kort voor en na zijn verdwijning gekend hebben: zijn dochter Janina, werkgever Bertold, buurvrouw Lida, moeder Dotti en arts Marcel. Geleidelijk wordt duidelijk wat er de weken voor en na zijn verdwijning gebeurd is en welke rol die vijf mensen daarin hebben gespeeld.
Over de auteur
Jaap Robben (1984) publiceerde diverse dichtbundels en kinderboeken, maar pas in 2014 brak hij als schrijver echt door na de publicatie van zijn roman Birk. Hij won er vijf prijzen mee en het boek werd in vijf talen vertaald. Vier jaar later volgde het boek Zomervacht, dat veelvuldig genomineerd werd, onder meer voor de International Bookerprize en tien vertalingen kende. Zijn derde roman was Schemerleven (2022).
Vader
De 17-jarige Janina kent haar vader vooral als de man met wie ze bijna dagelijks korte appjes wisselt. Zo nu en dan is hij even een paar weken thuis, bij haar en haar oma, maar altijd vertrekt hij weer. Janina weet niet beter. Totdat hij op een dag begin december opeens niet meer reageert en zijn telefoon blijft melden: laatst gezien 7 december 6.19 uur. Eerst zijn Janina en haar moeder en oma er nog van overtuigd dat hij waarschijnlijk als verrassing met Kerst opeens voor hun neus zal staan. Maar als die dag voorbij is, neemt hun gevoel van onheil toe. Oproepen op Facebook leveren, behalve meelevende berichtjes van totaal onbekenden, niets op. Lukasz lijkt van de aardbodem verdwenen.
Jas
Maar dan belt opeens een man. Hij spreekt geen woord Pools, hooguit tien woorden Engels en is zelf Albanees. Na lang heen en weer praten, snappen Janina en oma dat de man de jas van Lukasz heeft. En of ze die willen komen ophalen, in Duisburg. Door de taalbarrière lukt meer informatie niet. Janina besluit meteen per bus naar Duitsland af te reizen.
Wat volgt is het verhaal van haar zoektocht. Dankzij de vertaalapp op de telefoon wordt communiceren met de Albanees, die Besim heet, iets makkelijker. Maar hij wil, uit angst voor kwalijke gevolgen voor hem zelf, niet alles vertellen. Er is sprake van een ongeluk, een ziekenhuis, hij neemt Janina mee naar een pompstation waar dagelijks tientallen mensen zich aanbieden voor werk. Maar echt te weten komen wat er gebeurd is, lukt haar niet.
Houthandelaar
Daarna horen we het verhaal van houthandelaar Bertold waar Lukasz een dag werkte. En dat van Lida die maanden naast hem woonde, maar hem amper kende en daarom niet durfde te vertrouwen. Van oma Dotti, de moeder van Lukasz en het verhaal van Marcel, die een bijzondere plek in zijn leven kreeg. En gaandeweg beseffen wij als lezers wat er gebeurd is, iets waar ieder van de vijf slechts een deel van weten.
Uit die vijf verhalen doemt het verhaal op van de duizenden arbeidsmigranten in Europa. Vaak afkomstig uit het voormalige Oostblok, vaak door de taalbarrière niet in staat om met elkaar en met anderen te communiceren, van klus naar klus trekkend, overal geconfronteerd met vooroordelen en racisme, nergens thuis. En een thuisfront dat over het algemeen amper weet waar hun vader of zoon nu precies is en wat hij daar doet.
Troosteloos
Het is een troosteloos verhaal, ook al weet Robben het in de meeste verhalen op knappe wijze licht te houden. Alleen houthandelaar Bertold komt er niet best vanaf, al weet Robben zelfs voor zijn egoïstische en wrede gedrag nog een greintje begrip te wekken: het voortbestaan van je familiebedrijf in de waagschaal stellen voor zo’n zootje buitenlanders, dat kan toch niemand van je verwachten?
De laatste namen van Lukasz ontroert bij vlagen, maakt boos op andere momenten en boeit van begin tot eind. Maar vooral zet het je ertoe aan na te denken over het lot van arbeidsmigranten.
Sonja de Jong
Jaap Robben – De laatste namen van Lukasz, De Geus, ISBN 978 90 445 5266 9, 344 pagina’s, € 24,99, oktober 2026