De mooiste verhalen tot heden - A.F.Th. van der Heijden
Brede staalkaart van zijn werk
Hernieuwde kennismaking of introductie
De tijd dat elk nieuw boek van hem in minder dan geen tijd uitverkocht was en daarna als vanzelfsprekend genomineerd werd voor een grote literaire prijs is inmiddels lang geleden. En toegegeven: het werk dat A.F.Th. van der Heijden de afgelopen jaren publiceerde, haalt niet de kwaliteit die het ooit had. Maar dat neemt niet weg dat hij nog altijd een van de beste schrijvers in Nederland en ver daarbuiten is.
Wie daaraan twijfelt, doet er goed aan de ter gelegenheid van zijn 75e verjaardag gepubliceerde bundel De mooiste verhalen tot heden te lezen. De vier in cassette gebundelde deeltjes bieden een geweldige staalkaart van zijn werk sinds de jaren ’70 tot aan 2008 (plus één korte terugblik uit 2026 op zijn vaderschap van de in 2010 door een verkeersongeval gestorven Tonio) en vormen – voor wie zijn schrijven al die jaren gevolgd heeft ook een indringend kijkje in zijn werkwijze: thema’s en verhalen keren telkens terug in ander werk, wat eerst een kort verhaal was, werd aanzet tot een complete roman, wie in de ene roman een bijrol vervult, kan in een andere de hoofdpersoon zijn. En vrijwel altijd onderdeel van een veelomvattend universum.
En voor wie het werk van Van der Heijden nog niet kent, is dit een fraaie introductie, een brede staalkaart van zijn kunnen.
Over de auteur
A.F.Th. van der Heijden (1951) publiceerde zijn eerste boek, de verhalenbundel Een gondel in de Herengracht, onder het pseudoniem Patrizio Canaponi (later genaaid gebonden verschenen in de reeks klassiekers bij uitgeverij Conserve). Vanaf 1979, toen het eerste deel van zijn romancyclus De tandeloze tijd, verscheen, publiceert hij onder eigen naam. Deze cyclus kent inmiddels elf delen plus nog een groot aantal afgeleide novellen. Sinds 2003 verschijnen ook delen van zijn tweede cyclus, De Movo Tapes, wederom met een aantal daaruit afgeleide kortere novellen. Daarnaast schreef hij ook een aantal op zichzelf staande romans en requiems. Zijn oeuvre omvat inmiddels zo’n vijftig titels, plus verhalen en dagboekaantekeningen. Zijn werk is bekroond met de P.C. Hooftprijs en de Constantijn Huygensprijs, beide voor zijn hele oeuvre en een groot aantal andere prestigieuze literaire prijzen.
Spinnenweb
Het is een intrigerend spinnenweb dat opdoemt achter de verhalen in de vierdelige bundel. Het merendeel van de erin opgenomen verhalen vormt, rechtstreeks of afgeleid, onderdeel van zijn beide romancycli. De bundels zijn chronologisch opgebouwd: in deel 1 staan op twee verhalen na alle verhalen uit zijn debuutbundel Een gondel in de Herengracht, aangevuld met een kort, geheel op zichzelf staand verhaal uit 1979. Deel 2 omvat verhalen van 1988 tot 2003 die eerder gepubliceerd werden in diverse tijdschriften of die hij schreef in opdracht. Diverse van deze verhalen vonden later een plek in zijn romancyclus De tandeloze tijd, zoals het kostelijke Een ezel met vijf poten uit 1988 over de frauderende en met ontdekking bedreigde boekhouder Wendelgelst (een verhaal dat terugkeert in de roman Onder het plaveisel het moeras uit 1996). Het verhaal De generale daarentegen had Van der Heijden aanvankelijk bedoeld als epiloog bij De Tandeloze Tijd, toen nog gepland als trilogie, maar later niet meer gebruikt, omdat zijn Tandeloze Tijd al heel andere afslagen genomen had.
Gentse Lente
In deel 3 vinden we een paar verhalen die Van Der Heijden in 2008 schreef voor het Parool, wat verhalen uit zijn bundel Gentse Lente, eveneens uit 2008 en De liefdesbaby, een afgeleide van deel 0 van De Movo Tapes. Ook in deel 4 vinden we enkele verhalen uit Gentse Lente en het Parool uit 2008, plus de novellen De kandidaat-Inez en Schwantjes Fijne Vleeschwaren, beide uit 2019. De bundel sluit af met een bijdrage van Van der Heijden uit 2026 over vaderschap, waarin hij spreekt over zijn in 2010 omgekomen zoon Tonio.
Het verbaast me dat ik ben blijven functioneren en niet tot een soort beschouwelijke passiviteit vervallen ben. Vreemd genoeg voel ik me daar soms schuldig over: Tonio’s dood was dermate verschrikkelijk dat de jongen het op zijn minst verdiend had een volledig ingestorte vader achter te laten.
Sonja de Jong
A.F.Th. van der Heijden – De mooiste verhalen tot heden. Querido, 45, ISBN 978 90 253 2335 6, 640 pagina’s, € 45, oktober 2026