Adolfsson, Maria - Doggerland 2 - Stormwaarschuwing
Adolfsson, Maria - Doggerland 3 - Tussen de duivel en de zee
Ahnhem, Stefan - Fabian Risk 1 - Zonder gezicht
Ahnhem, Stefan - Fabian Risk 2 - Negen
Ahnhem, Stefan - Fabian Risk 3 - 18 graden onder nul
Ahnhem, Stefan - Fabian Risk 4 - Motief X
Ahnhem, Stefan - Fabian Risk 5 – X manieren om te sterven
Alders, Hanny - De kopiist
Alders, Hanny - De volmaakte ketter
Alders, Hanny - Non nobis – Ondergang van de Tempelorde
Andersen, Johan - Zonder genade
Andriesse, Peter - Claire Obscure
Appel, René - Overschot
Appel, René - Dansen in het donker
Arlidge, M.J. - Helen Grace 10 – Niemand zeggen
Baay, Reggie - Het lied van de goden
Banville, John - Sneeuw
Bax, Wim - Hou het stil
Bengtsdotter, Lina - Charlie Lager 3 – De man die een vreemde was
Bergeys, Roland - Blindelings
Berkleef, Bernice - Bloedsteen
Berry, Steve - Cotton Malone 14 - Het Maltadocument
Bijlsma, Rob - Kerken van goud, dominees van hout
Blau, Sarah - De anderen
Blædel, Sara - Het meisje onder de boom
Börjlind, Cilla & Rolf - Bevroren goud
Börjlind, Rolf & Molly - De duisternis tussen ons
Bossenbroek, Martin - De wraak van Diponegoro
Brabander, Eric de - Het geluid van naderend onweer
Brekel, Manon van den - Massa-executies op Sulawesi
Brokken, Jan - De tuinen van Buitenzorg
Brouwers, Jeroen - Cliënt E. Busken
Brundage, Elizabeth - Het verdwijnpunt
Brusse, Peter - Ach, Engeland - De Brexit Editie
Bryndza, Robert - Kate Marshall 1 - Zonder gezicht
Bryndza, Robert - Kate Marshall 2 - Schaduwland
Buschman, José - Couperus in de Oriënt
Camilleri, Andrea - De methode Catalanotti
Camilleri, Andrea - De vorm van water
Candlish, Louise - Nieuwe vrienden
Connelly, Michael - Een gewaarschuwd man
Connelly, Michael - De wet van de onschuld
Cooper, Robert - The Ambassadors
Craven, M.W. - Washington Poe 1 - Brandoffer
Craven, M.W. - Washington Poe 2 - Zwarte zomer
Daanje, Anjet - De herinnerde soldaat
Dahl, Arne - Nachtmerries
Dean, Will - Tuva 1 – De jacht
Declercq, Matthias M.R. - De ontdekking van Urk
Dis, Adriaan van - KliFi - Woede in de republiek Nederland
Dis, Adriaan van - Adje doet heel druk
Dis, Adriaan van - De rat van Arras
Dröge, Philip - Moederstad
Durlacher, Jessica - De Stem
Dürrenmatt, Friedrich - Justitia
Edvardsson, Mattias - Een heel gewoon gezin
Ellory, R.J. - De derde kogel
Elstad, Lotta - Ik weiger na te denken
Engman, Pascal - Vanessa Frank 2 – Femicide
Ersson, Svea - Hej Denemarken
Fabricius, Johan - Het gordijn met de ibissen
Fabricius, Johan - Achter in de Molukken
Fabricius, Johan - Dipanegara
Ferrier, Deryck J.H. - In de ban van de bosgeest – Ontmoeting met Panaike
Fosse, Jon - Ik is een ander – Septologie III-V
Fossum, Karin - Zwanenzang
Frech, Steve - Wat je ons hebt afgenomen
Frennstedt, Tina - Countdown
Frerichs, Lieneke - Nescio. Leven en werk van J. H. F. Grönloh
Freriks, Philip & Lili - Les chats de Lili – De katten van Lili
Fuglehaug, Randi - Vrije val – Deel 1 Fjordenreeks
Galbraith, Robert - Kwaad bloed
Urturi, Eva García Sáenz de - Aquitanië – Land van water
Urturi, Eva García Sáenz de - De heren van de tijd
Garschagen, Melle - Stem van het Britse Volk
Geemert, Ko van - Verstoten uit het paradijs
Gerge, Tove - De jongen
Gómez-Jurado, Juan - De rode koningin
Grisham, John - De storm
Grund, Maria - De hoofdzonde
Guillou, Jan - De tweede doodzonde
Guillou, Jan - Het einde van het verhaal
Harari, Yuval Noah - 21 lessen voor de 21ste eeuw
Hardus, Werner van den Belt en Bob - De schilders van de Duin- en Bollenstreek
Hendriksma, Martin - Aan zee
Hermans, Willem Frederik - Conserve
Highsmith, Patricia - De getalenteerde meneer Ripley
Highsmith, Patricia - Stille wateren
Hollander, Loes den - Wacht maar af
Holst, Christoffer - Bloedrode midzomeravond
Horst, Jørn Lier - De Katharine-code
Enger, Jørn Lier Horst en Thomas - Rookgordijn
Indridason, Arnaldur - Boven water
Jalonen, Olli - De hemelproef
Jansen, Han Gieske en Godfried - Wonosoepono
Jansson, Susanne - Winterwater
Jehoel, Gaila - Het culturele netwerk van Jan van Scorel
Jonasson, Jonas - Zoete zoete wraak bv
Jónasson, Ragnar - Inktzwart
Jong, Jessica de - De Hollandse studente
Kars, Marjoleine - Bloed in de rivier
Kepler, Lars - Spiegelman
Kerr, Philip - Hitlers vrede
King, Stephen - Later
King, Stephen - Billy Summers
Knibbe, Ariën - Het verzwegen verbond
Kousbroek, Rudy - Het Oostindisch kampsyndroom
Kouwenhoven, ​​​​​​​Arlette - Van Elburg tot Deshima - Zes eeuwen familie Feith
Leuwsha, Tessa - Plantage Wildlust
Lunde, Marja - Het einde van de oceaan
Mandela, Dumani - Op de vlucht voor apartheid
Marsons, Angela - Kim Stone 2 – Wreed spel
Leod, Cynthia Mc - Hoe duur was de suiker?
Meyer, Deon - Bennie Griessel 7 - Donkerdrif
Michielsen, Dido - Lichter dan ik
Mo, Johanna - De nachtegaal
Morgan, Tica - Mooie Moorden 3 - Kwade Hoek
Nyström, Peter Mohlin & Peter - Het laatste leven
Nesbø, Jo - Koninkrijk
Nieuwenhuys, Rob - Oost-Indische spiegel
Nijholt, Willem - Een ongeduldig verlangen. Herinneringen
Noordhoek, Wim - De gabardine regenjas
Oksanen, Sofi - Het hondenpark
Onderdenwijngaard, Arjan - Multatuli leeft in Lebak
Overman, Mariska - Noorderlicht
Pagie, Nathalie - Helsinki
Parra, Bodil de la - Het verbrande huis
Pedersen, Kim Faber & Janni - Hoogzomer
Petterson, Per - Mannen in mijn situatie
Ramqvist, Karolina - De berenvrouw
Rensburg, Rudie van - Klem
Reybrouck, David Van - Revolusi
Riel, Ane - Beest
Rankin, Ian - Een web van leugens
Redmond, Roline - De Doorsons
Rehwinkel, Peter - Amalia - De plicht roept
Roberts, Nora - Erfenis
Rose, Karen - In alle onschuld
Rosenfeldt, Hans - Wolfzomer
Roslund, Anders - Drie jaar
Sarenbrant, Sofie - Emma Sköld 1 - Berouw
Sarenbrant, Sofie - Emma Sköld 2 - Jaloezie
Schepp, Emelie - Jana Berzelius 6 –Sub rosa
Seeck, Max - De trouwe lezer
Smeulders, Eveline Sint Nicolaas en Valika - Slavernij
Slaughter, Karin - Valse getuige
Smeets, Hubert - Een wonderbaarlijk politicus – Hans van Mierlo, 1931-2010
Skördeman, Gustaf - Geiger
Smis, Paul Christiaan - Harald - Een historische novelle
Solstad, Dag - Roman 11, boek 18
Staalesen, Gunnar - Varg Veum 7 - Zwarte schapen
Staalesen, Gunnar - Varg Veum 8 - Gevallen engelen
Staalesen, Gunnar - Varg Veum 9 - Bittere bloemen
Sylvester, Joyce - Bent ú de burgemeester?
Tangen, Geir - Dodemanstango
Tangen, Geir - Hartenbreker
Timmerije, Anneloes - De mannen van Maria
Tremain, Rose - Eilanden van genade
Tudor, C.J. - De anderen
Veen, Rob Chrispijn & Herman van - Bevrijdingskind
Verhoef, Esther - De nachtdienst
Vervoort, Hans - Zo tedere schade…
Veth, Bas - Het leven in Nederlandsch-Indië in 1900
Vis, Jacob - Tandem
Vijverberg, Pauline - De achtste zonnebloemen
Vleuten, Diederik van - Daar werd wat groots verricht
Vlugt, Simone van der - De kaasfabriek
Vuure, Rob van - Nagelaten Werk
Webb, Katherine - De verdwijning
Woud, Auke van der - Het landschap - De mensen

Conserve's Leessite

Boekbesprekingen en leestips


Cliënt E. Busken - Jeroen Brouwers

Cliënt E. Busken is er wel en hij is er niet

Een prijzenswaardig boek in het rijke oeuvre van Jeroen Brouwers

De roman Cliënt E. Busken is een van de zes boeken die de jury van de Libris Literatuur Prijs onder voorzitterschap van Lilianne Ploumen heeft genomineerd. Geheel terecht. Een prijzenswaardig, gruwelijk en tegelijk superieure roman. De winnaar wordt op 10 mei aanstaande bekendgemaakt

De inhoud is gauw verteld. Het is het verhaal van een dag uit het leven van cliënt E. Busken. Patiënten worden vanwege gevoeligheden tegenwoordig aangeduid als cliënt. Busken leidt zijn leven in een lockdown avant la lettre, vastgeklonken in een rolstoel, gevangen op de gesloten afdeling van en verzorgingshuis, waar zijn gedachten van alle kanten en naar alle zijden door zijn hoofd warrelen. Met een scherpe, altijd afwijzende blik levert hij snijdend commentaar op de verzorgers en de bewoners. Eigenlijk kankert hij op het hele leven, waar -zoals bekend- Jeroen Brouwers (inmiddels 81) niks aan vindt.

In Het vliegenboek noteerde Jeroen Brouwers: ‘Ik ben de verhalen die ik vertel.’ Dan zou deze roman een verwijzing kunnen zijn naar zijn eigen leven. Temeer omdat thema’s uit ander werk ook nu weer voorkomen. In de eerste acht regels van de roman komt tien keer het woord ‘ik’ voor. Als E. Busken aan vroeger denkt, komen herinneringen boven aan de roomse internaten, die Brouwers inderdaad heeft moeten doorlopen. Een ongelukkige periode die hij zijn hele leven meedraagt.

Brouwers’ drang om te schrijven is tegelijk zijn levensmotto ‘Ik boekstaaf mijn leven, niet om zelf te overleven, maar in de hoop dat mijn boeken mij overleven.’ En in De Zondvloed staat: ‘Misschien ben ik een personage uit een roman die ik misschoen ooit zal schrijven.’ Zou dat deze roman zijn?

Het principe van schijnbare tegenstelling zie ik terug in veel werk van Brouwers. Iets is hetzelfde en niet hetzelfde. Zoals de C een octaaf hoger erop lijkt, maar niet dezelfde is. In zijn romans en verhalen kunnen twee dingen hetzelfde zijn en tegelijk niet hetzelfde zijn. Zo schrijft hij over de oorlog in Steeds dezelfde zon: ‘Ik was er wel en ik was er niet.

Deze roman kan autobiografisch zijn en tegelijk als niet-autobiografisch werk een algemeen motief hebben: protest. Ja, hoe en waartegen? E.Busken zwijgt tegen de buitenwereld als principieel protest, maar tegelijk maakt hij de lezer deel van zijn protest. Hij zegt niets tegen zijn omgeving en tegelijk zegt hij alles. Hij lijkt de normaalste mens uit de inrichting, maar hij is ook een sterk voorbeeld van psychiatrie. Hij vindt zichzelf een groot geleerde. Is hij het ook? Hij zit er ten slotte niet voor niets. Busken leeft wel, dat wil zeggen: hij brengt zijn dagen door met zitten, kijken, eten, slapen en commentaar leveren, maar ‘leven’ doet hij niet. Hij neemt zichzelf waar, maar laat zich ook waarnemen door verzorgers, onder andere door Moniek ‘met de troost van schoonheid’. ‘Ze mag me in mijn diepten, versukkeldheid, verwarrenis, al ben ik goed bij mijn hoofd, niet waarnemen.’

Jeroen Brouwers is een meester in de overdrijving en tegelijk overdrijft hij niet. Bijvoorbeeld over het eten in de inrichting, dat voorgesneden en afgepast is. ‘Cliënt hoeft de keutel maar aan het kleutervorkje te prikken of op het poppenschepje te schuiven en naar de mond te heffen.’ Zelden zo’n sterk staaltje gelezen van een verzorgingshuis dat de cliënten kleineert. Alleen E. Busken werkt zich daar onderuit met zijn vlammend commentaar. Tegelijk blijft hij zitten waar hij zit. In de cynische omgeving van een verzorgingshuis, door Brouwers gijzelaarsbewaarschool genoemd, komt Brouwers’ afkeer van de wereld en het leven het sterkst tot uiting. Gelukkig staat de roman vol originele taalvondsten en vergelijkingen, onverwachte beelden en superieure beledigingen. Geen humor zonder ellende.

Een grootse roman. Daarom verdient Jeroen Brouwers met Cliënt E. Busken de Libris Literatuur Prijs 2021.

Dick de Scally

 

De auteur

Jeroen Brouwers (1940) brengt zijn kindertijd door in Indië. In 1948 komt Brouwers naar Nederland, waar hij tot zijn zeventiende in katholieke kostscholen gestopt wordt. Na zijn dienstplicht werkt hij enkele jaren bij een uitgeverij. Een van zijn meest geprezen maar ook omstreden romans is Bezonken rood, over zijn ervaringen in een Japans interneringskamp op Java. Jeroen Brouwers schreef romans, essays en polemisch werk. Hij ontving verschillende prijzen. In 2000 verschijnt Geheime kamers, waarvoor hij de Multatuliprijs, de AKO Literatuurprijs en de Gouden Uil ontvangt. In 2007 wordt Brouwers onderscheiden met de Prijs der Nederlandse Letteren voor zijn gehele oeuvre. Aan Het hout uit 2014, de eerste Nederlandse roman over jeugdmisbruik in de katholieke kerk, werd de ECI Literatuurprijs toegekend. In 2018 vereerde de Radboud Universiteit Nijmegen hem met een eredoctoraat.

Jeroen Brouwers Cliënt E. Busken, ISBN 978 90 254 559 41, 257 pagina’s, gebonden, uitgeverij Atlas Contact, € 21,99, februari 2020

Op 10 mei 2021 kende de jury van de Libris Literatuurprijs de prijs toe aan Jeroen Brouwers voor zijn roman Cliënt E. Busken.

Jeroen Brouwers
Uitgeverij Conserve


Sinds 1 januari 2019 is een gedeelte van het fonds onderdeel van Singel Uitgeverijen, Weteringschans 259, 1017 XJ Amsterdam.

Kantooradres:
Tureluur 12, 1873 JW Groet (gem. Bergen)
telefoon: 072 - 509 3693
info@conserve.nl

KvK: 37051556

ABN AMRO
IBAN NL54 ABNA 0438 7594 94

Algemene Voorwaarden

Distributie:


Regiotitels: Conserve en Goud van Oud bij Depot Compact Centraal Boekhuis en bij www.conserve.nl

Uitgevers Conserve:
Ingrid en Kees de Bakker

Aanbieden manuscript


Singel Uitgeverijen heeft ervoor gekozen geen ongevraagde manuscript-inzendingen meer aan te nemen. Hierover kan niet worden gecorrespondeerd.

Graag maken wij u attent op de mogelijkheid om uw manuscript zélf uit te geven via het digitale self-publishingplatform Brave New Books. Via dit platform kunnen alle auteurs in spe hun boek publiceren en verkopen – en alle genres zijn welkom.

Wilt u meer informatie? Kijk dan op www.bravenewbooks.nl.

Vermelde boekprijzen zijn inclusief BTW, exclusief verzendkosten - Bij bestellingen boven € 19,99 is de verzending gratis, behalve voor zendingen naar het buitenland.
Prijswijzigingen en tikfouten voorbehouden - © 2021 - Uitgeverij Conserve - Website door Netweters