De grote schoonmaak - Rob van Essen
Intrigerende roman die logica en absurdisme in zich verenigt
Genieten van absurdisme, kunstige structuur en plotwendingen
Een jongeman met de naam Thomas (ja, die van de ongelovige) loopt verkleed als bierfles door een Noord-Engels provinciestadje, waar een blijkbaar dronken vrouw over hem heen kotst. De eerste smerigheid die schoongemaakt moet worden. Net als je denkt waar dit absurde verhaal heen moet, blijkt dat het begin te zijn van een reeks absurditeiten, die de hele roman door vragen oproept. Met als belangrijkste: hier moet een verklaring voor zijn. Of niet, want de eerste zin van het motto voorin luidt: ‘It didn’t make any sense at all.’ En toch blijft die vraag naar betekenis (boodschap?) door je hoofd spelen, door alle hoofdstukken die zich afwisselend zowel in het heden, verleden als de toekomst afspelen.
Sprong in de tijd
De intrige verhevigt als de tijd opeens een sprong maakt naar tien jaar terug. In een kleine supermarkt vindt een hallucinerende scène plaats, die alleen opgemerkt wordt door filiaalhouder Vendriks en zijn werknemer Thomas. Een levensgrote plasticfles van het schoonmaakmerk Brixo paradeert als reclame door de winkel, scheurt open en loopt helemaal leeg. Er blijkt geen mens in te zitten. Hun eerste kennismaking met het absurdisme verandert het leven van beide hoofdpersonen; het onmogelijke incident komt tussen hen en de wereld te staan. Er ontstaat een kloof. Niets is meer normaal. Thomas wordt ontslagen, volgt een mislukte droom naar Amsterdam om een ‘normaal’ leven als kraker en kunstenaar te leiden, studies worden afgebroken, relaties verbroken.
Paranormaal programma
Totdat, hoe onzinnig toevallig, Thomas en Vendriks – inmiddels werkzaam bij een paranormaal programma voor de tv - weer verenigd worden in hun speurtocht naar een verklaring van het Onmogelijke Incident. Verenigd door hun ervaring met de Brixo-fles en even later ook verenigd in de liefde. Hun zoektocht naar Brixo leidt naar Engeland. Bestaat er een wedstrijdje ‘flesrollen’ in Engeland? Wel in deze roman. Een groep mannen rolt verkleed over een natgespoten, modderige helling naar beneden. Mooi beschreven figuren door Van Essen: ‘Afgetekend tegen de grauwe hemel verschenen merkwaardige silhouetten, vreemd gebouwde wezens met kleine armen en benen, sommige deden denken aan bierflessen, andere leken op koektrommels, pakken waspoeder of flessen schoonmaakmiddel.’
Over de auteur
Rob van Essen (1963) neemt met zijn romans en verhalen een volstrekt unieke plaats in op de Parnassus van de Nederlandse Letteren. Zijn oeuvre is met geen andere te vergelijken. Hooguit roept het herinneringen op aan dat van José Saramago, Paul Auster en J.M. Coetzee. Hem vielen de J.M.A. Biesheuvelprijs voor Hier wonen ook mensen en de Libris Literatuur Prijs voor De goede zoon te beurt.
Wandelende fles
Ze sluiten zich aan bij een groep mensen die dezelfde paranormale incidenten heeft meegemaakt. Ook bezoeken ze een fabriek waar die pakken gemaakt worden. En het eindigt ermee dat ze beiden worden geronseld om in een naburige stad als wandelende fles reclame te maken voor een biermerk. Zie het begin van het verhaal. De schrijver heeft alles in de hand, ook de avonturen van Thomas en Vendriks in Brixopolis in het ‘Universum van het Absurde’ in het jaar 2197, waar een deel van hun leven in de supermarkt op zeer futuristische wijze wordt herbeleefd. Als ze na een sprong in de tijd weer terug zijn, gaan ze een boek schrijven over hun ervaringen. Maar dat boek is al geschreven. En door wie?
Speurtochtqueeste
Kun je het hun speurtochtqueeste noemen? Wellicht, want schoonmaken is reinigen en dat is wat de wereld nodig heeft, maar helaas zijn de pakken altijd leeg en is van schoonmaken geen sprake. Is dat de boodschap van Van Essen? Nou ja, u moet maar zien en lezen. En genieten van absurdisme, kunstige structuur, plotwendingen, fantasie, arme mensheid, maar ook van humor. Eentje dan: ‘Het deksel van de wc-pot was met donkerbruin bont bekleed, alsof het toilet bijkluste als gezellig zitje.’
Dick de Scally
Rob van Essen – De grote schoonmaak, Das Mag, ISBN 978 9493 3996 55, 279 pagina’s, € 24,99, maart 2026