De zwarte heerlijkheid 2 - Recht op de dode hand - Jan van Mersbergen
Zwartekousenkerk en kindermisbruik
In die ogenschijnlijk rustige polder gebeurt heel wat
Een thriller in de gebruikelijke zin van het woord is Recht op de dode hand zeker niet. Er vallen geen doden door misdrijf, er is geen of amper een speurtocht naar een dader en de hoofdrol is feitelijk weggelegd voor de streek waar het zich afspeelt, een polder met her en der verspreide kleine dorpjes waar het voorzieningenniveau langzaam maar zeker tot een minimum is teruggebracht: amper nog winkels, geen politie meer, geen afvalinzameling. Een schooltje dat bijna in één klaslokaal past. En Jan van Mersbergen is er een meester in dat desolate, maar ook intieme decor tot leven te wekken.
Over de auteur
Jan van Mersbergen (Gorinchem, 1971) groeide op in Brabant, dicht bij de Merwede, en die achtergrond is altijd een grote rol blijven spelen in zijn literaire werk. Hij schreef twaalf romans, een aantal non-fictieboeken en, deels onder het pseudoniem Frederik Baas, enkele thrillers. Met zijn roman Naar de overkant van de nacht won hij in 2011 de BNG Literatuurprijs en werd genomineerd voor de AKO Literatuurprijs, de Gouden Uil en de Libris Literatuurprijs.
Geboortegrond
Oud-politieman Erik Rappel is, zoals we in het eerste deel van deze serie al konden lezen, na zijn vervroegde pensionering vanuit Amsterdam terugverhuisd naar zijn geboortegrond, waar hij in het huis van zijn overleden ouders is gaan wonen, in het (fictieve) dorp Wielkerk, onderdeel van de streek De Zwarte Heerlijkheid, dicht bij de Merwede. Hij heeft er de banden met de vrienden uit zijn kindertijd weer aangeknoopt: Lammie, David en Elske en is volmaakt gelukkig als hij zit te vissen aan de waterkant.
Zwartekousen-dominee
Maar dat simpele geluk wordt regelmatig verstoord, want Rappel blijft in zijn hart toch altijd een politieman. En ook in de meest slaperige dorpen gebeuren dingen die het daglicht niet verdragen. In het eerste deel van deze thrillerreeks werd hij geconfronteerd met Bulgaarse vrouwenhandel in een voormalige boerenschuur, in dit tweede deel komt hij bij toeval in aanraking met een gestoorde zwarte kousen-dominee die in naam van zijn God, maar vooral toch van zijn eigen lichamelijke behoeften kinderen misbruikt.
Begrafenis
Aanvankelijk heeft Rappel nog niets in de gaten. Op verzoek van vriendin Elske is hij aanwezig bij de begrafenis van iemand die hij niet gekend heeft, de man van Marianne, een collega van Elske. Daar ziet hij Maartje voor het eerst, een gehandicapt meisje van elf met beugels om haar benen en een helmpje op om haar te beschermen tegen vallen. Al tijdens de uitvaart signaleert Rappel dat Marianne in de problemen dreigt te komen nu haar man dood is: wie moet er nu op Maartje passen als zij naar haar werk is. En dus besluit Rappel om zich samen met zijn vrienden om beurten een ochtend in de week over Maartje te ontfermen.
Tekening
Al meteen de eerste ochtend dat het kind bij hem is, maakt zij een angstaanjagende tekening, met wild dansende mensfiguurtjes, religieuze kruisen, wijzerplaten, grijpende handen en heel veel bloed. Hoe komt een kind van elf op het idee om zoiets te tekenen, daar moet meer achter zitten. En dus gaat Rappel op onderzoek uit.
Beurtelings laat Van Mersbergen je het ene moment in het hoofd van de kindermisbruiker kijken en dan weer getuige zijn van de speurtocht van Rappel, samen met zijn vrienden. Echt superspannend wordt het geen moment, maar dat is ook niet het doel van dit verhaal. Veel belangrijker is de sfeerbeschrijving van een gemeenschap die weliswaar aan voorzieningen steeds meer inboet, maar ondertussen toch hetzelfde blijft, met zwaar gelovige mensen en onderlinge kinnesinne tussen dorpen die op nog geen steenworp afstand van elkaar liggen, maar waar de bewoners volgens de dorpelingen volkomen anders en uiteraard minder goed zijn.
Die streek, met zijn zwaar hangende luchten en zijn godvrezende mensen weet Van Mersbergen in geur en kleur tot leven te wekken en vormt de eigenlijke hoofdrol in dit boek.
Sonja de Jong
Jan van Mersbergen – De zwarte heerlijkheid 2 – Recht op de dode hand, The House of Books, €22,99, ISBN 978 90 443 6938 0, 272 pagina’s, juli 2026