Duin - Frank Herbert
De onbarmhartige wereld van Duin
Ook na zestig jaar nog geweldig
Het is een van de bestverkochte science fictionromans aller tijden. Al sinds de eerste verschijning in 1965 vormt Duin van Frank Herbert, samen met de reeks volgende delen, een standaard voor het genre. En wat vooral opvalt bij herlezing, dik zestig jaar na die eerste uitgave, is dat het boek op geen enkele wijze verouderd lijkt. Het verhaal, over verraad en voorbestemming in een verre toekomst, is nog even spannend en meeslepend. En sommige zaken blijken achteraf zelfs een voorspellende waarde gehad te hebben. Zoals de zin: Eens heeft de mens zijn denken overgedragen aan machines, in de hoop dat dit hem vrij zou maken. Maar dat had alleen maar tot gevolg dat andere mensen met machines hem tot slaaf maakten. Dit lijkt wel heel erg toepasselijk op AI.
Over de auteur
Frank Herbert (1920-1986) schreef twintig romans en een groot aantal verhalen, maar werd vooral bekend door zijn zesdelige cyclus over de dorre en meedogenloze planeet Duin. Voor de eerste delen van deze reeks ontving hij een Nebula Award en een Hugo Award. De boeken zijn meerdere malen verfilmd. Nog altijd geldt Herbert als een van de belangrijkste SF-schrijvers van na 1950.
Grote geslachten
Duin speelt in de jaren 10.000. De mens heeft de ruimte veroverd, de mensheid is verdeeld in de Grote Geslachten die elk een eigen planeet beheersen, onder de verraderlijke leiding van een Padisha Keizer. Op Caladan is hertog Leto , met de bijnaam De Rechtvaardige, van Atreides aan de macht. Maar dan bepaalt de keizer dat Leto het beheer over de planeet Arrakis, ook wel Duin genaamd, over moet nemen.
Onbewoonbaar
Dit is een bijna onbewoonbare planeet: dor en droog, waar levensgevaarlijke, honderden meters grote zandwormen leven en water zeldzaam en dus de allerkostbaarste vloeistof is. Het oorspronkelijke volk van Arrakis zijn de Vrijmans, die in grotten leven en door middel van speciale pakken hun eigen lichaamsvocht terugwinnen en drinken. De planeet zou allang terzijde geschoven zijn als er niet de uiterst kostbare Specie Melange gewonnen werd, een verslavende drug die macht, oorlogen en rijkdom op alle planeten bepaalt.
De afgelopen dertig jaar heersten op Arrakis de Harkonnens, de volgelingen van Baron Harkonnen en tevens de aartsvijanden van Hertog Leto. Iedereen beseft dat er achter het keizerlijk bevel vuil spel zit, maar de wens van de keizer leg je niet ongestraft naast je neer.
Bene Gesserit
Samen met zijn loyale manschappen, zijn concubine Jessica (die tot de Bene Gesserit behoort, een groep vrouwen met een hoge mate van geestelijke, bijna magische ontwikkeling) en hun 15-jarige zoon Paul verhuist de Hertog naar Arrakis. En meteen wordt duidelijk dat vijanden, waaronder de Harkonnens, proberen het rijk van de Hertog omver te werpen met alle middelen: moord, bedrog, verraad.
Al kort na hun aankomst op Arrakis zorgen dramatische gebeurtenissen ervoor dat de 15-jarige Paul een loodzware verantwoordelijkheid op zich moet nemen. Wat volgt is een verhaal over trouw en oprechtheid, verraad en geweld.
Meeslepend
Het kost even om er echt in te komen, in dit verhaal. De vele onbekende termen (mentat, kanly, Bene Gesserit, faufreluches en nog tientallen meer) maken het lezen lastig, ook al is achterin het boek een verklarende woordenlijst opgenomen. Maar eenmaal ingevoerd weet Herbert je ook nu nog steeds, zestig jaar na eerste verschijning, mee te slepen in dit spannende verhaal van ultiem verraad en ongekende dapperheid.
Karakters
Dat is in de eerste plaats te danken aan de overtuigende karakters die hij neerzet. Herberts helden zijn geen kartonnen poppetjes, maar mensen van vlees en bloed die extreem dapper zijn, maar ook worstelen met twijfel en angst, mensen die lijken op wie je zelf bent en met wie je daardoor volop meeleeft.
Maar daarnaast weet Herbert ook met zijn woorden op overtuigende wijze een hele onbekende wereld op te roepen, een planeet die door zijn extreme omstandigheden mensen verandert en waar de winning van de specie melange uiteindelijk leidt tot een patstelling die het lot van de mensheid verandert.
Deze nieuwe uitgave bewijst eens te meer dat de Duin-cyclus terecht tot de canon van de science fiction literatuur gerekend wordt.
Sonja de Jong
Frank Herbert – Duin. (Oorspronkelijk gepubliceerd als Dune World en The Prophet of Dune bij Chilton Company, New York.) Uit het Engels vertaald door M.K. Stuyter s.j. Mint Books, ISBN 978 90 388 1799 6, 592 pagina’s, € 24,99, juli 2026