Adolfsson, Maria - Doggerland 2 - Stormwaarschuwing
Adolfsson, Maria - Doggerland 3 - Tussen de duivel en de zee
Ahnhem, Stefan - Fabian Risk 1 - Zonder gezicht
Ahnhem, Stefan - Fabian Risk 2 - Negen
Ahnhem, Stefan - Fabian Risk 3 - 18 graden onder nul
Ahnhem, Stefan - Fabian Risk 4 - Motief X
Ahnhem, Stefan - Fabian Risk 5 – X manieren om te sterven
Alders, Hanny - De kopiist
Alders, Hanny - De volmaakte ketter
Alders, Hanny - Non nobis – Ondergang van de Tempelorde
Andersen, Johan - Zonder genade
Andriesse, Peter - Claire Obscure
Appel, René - Overschot
Appel, René - Dansen in het donker
Arlidge, M.J. - Helen Grace 10 – Niemand zeggen
Baay, Reggie - Het lied van de goden
Banville, John - Sneeuw
Bax, Wim - Hou het stil
Bengtsdotter, Lina - Charlie Lager 3 – De man die een vreemde was
Bergeys, Roland - Blindelings
Berkleef, Bernice - Bloedsteen
Berry, Steve - Cotton Malone 14 - Het Maltadocument
Bijlsma, Rob - Kerken van goud, dominees van hout
Blau, Sarah - De anderen
Blædel, Sara - Het meisje onder de boom
Börjlind, Cilla & Rolf - Bevroren goud
Börjlind, Rolf & Molly - De duisternis tussen ons
Bossenbroek, Martin - De wraak van Diponegoro
Brabander, Eric de - Het geluid van naderend onweer
Brekel, Manon van den - Massa-executies op Sulawesi
Brokken, Jan - De tuinen van Buitenzorg
Brouwers, Jeroen - Cliënt E. Busken
Brundage, Elizabeth - Het verdwijnpunt
Brusse, Peter - Ach, Engeland - De Brexit Editie
Bryndza, Robert - Kate Marshall 1 - Zonder gezicht
Bryndza, Robert - Kate Marshall 2 - Schaduwland
Buschman, José - Couperus in de Oriënt
Camilleri, Andrea - De methode Catalanotti
Camilleri, Andrea - De vorm van water
Candlish, Louise - Nieuwe vrienden
Connelly, Michael - Een gewaarschuwd man
Connelly, Michael - De wet van de onschuld
Cooper, Robert - The Ambassadors
Craven, M.W. - Washington Poe 1 - Brandoffer
Craven, M.W. - Washington Poe 2 - Zwarte zomer
Daanje, Anjet - De herinnerde soldaat
Dahl, Arne - Nachtmerries
Dean, Will - Tuva 1 – De jacht
Declercq, Matthias M.R. - De ontdekking van Urk
Dis, Adriaan van - KliFi - Woede in de republiek Nederland
Dis, Adriaan van - Adje doet heel druk
Dis, Adriaan van - De rat van Arras
Dröge, Philip - Moederstad
Durlacher, Jessica - De Stem
Dürrenmatt, Friedrich - Justitia
Edvardsson, Mattias - Een heel gewoon gezin
Ellory, R.J. - De derde kogel
Elstad, Lotta - Ik weiger na te denken
Engman, Pascal - Vanessa Frank 2 – Femicide
Ersson, Svea - Hej Denemarken
Fabricius, Johan - Het gordijn met de ibissen
Fabricius, Johan - Achter in de Molukken
Fabricius, Johan - Dipanegara
Ferrier, Deryck J.H. - In de ban van de bosgeest – Ontmoeting met Panaike
Fosse, Jon - Ik is een ander – Septologie III-V
Fossum, Karin - Zwanenzang
Frech, Steve - Wat je ons hebt afgenomen
Frennstedt, Tina - Countdown
Frerichs, Lieneke - Nescio. Leven en werk van J. H. F. Grönloh
Freriks, Philip & Lili - Les chats de Lili – De katten van Lili
Fuglehaug, Randi - Vrije val – Deel 1 Fjordenreeks
Galbraith, Robert - Kwaad bloed
Urturi, Eva García Sáenz de - Aquitanië – Land van water
Urturi, Eva García Sáenz de - De heren van de tijd
Garschagen, Melle - Stem van het Britse Volk
Geemert, Ko van - Verstoten uit het paradijs
Gerge, Tove - De jongen
Gómez-Jurado, Juan - De rode koningin
Grisham, John - De storm
Grund, Maria - De hoofdzonde
Guillou, Jan - De tweede doodzonde
Guillou, Jan - Het einde van het verhaal
Harari, Yuval Noah - 21 lessen voor de 21ste eeuw
Hardus, Werner van den Belt en Bob - De schilders van de Duin- en Bollenstreek
Hendriksma, Martin - Aan zee
Hermans, Willem Frederik - Conserve
Highsmith, Patricia - De getalenteerde meneer Ripley
Highsmith, Patricia - Stille wateren
Hollander, Loes den - Wacht maar af
Holst, Christoffer - Bloedrode midzomeravond
Horst, Jørn Lier - De Katharine-code
Enger, Jørn Lier Horst en Thomas - Rookgordijn
Indridason, Arnaldur - Boven water
Jalonen, Olli - De hemelproef
Jansen, Han Gieske en Godfried - Wonosoepono
Jansson, Susanne - Winterwater
Jehoel, Gaila - Het culturele netwerk van Jan van Scorel
Jonasson, Jonas - Zoete zoete wraak bv
Jónasson, Ragnar - Inktzwart
Jong, Jessica de - De Hollandse studente
Kars, Marjoleine - Bloed in de rivier
Kepler, Lars - Spiegelman
Kerr, Philip - Hitlers vrede
King, Stephen - Later
King, Stephen - Billy Summers
Knibbe, Ariën - Het verzwegen verbond
Kousbroek, Rudy - Het Oostindisch kampsyndroom
Kouwenhoven, ​​​​​​​Arlette - Van Elburg tot Deshima - Zes eeuwen familie Feith
Leuwsha, Tessa - Plantage Wildlust
Lunde, Marja - Het einde van de oceaan
Mandela, Dumani - Op de vlucht voor apartheid
Marsons, Angela - Kim Stone 2 – Wreed spel
Leod, Cynthia Mc - Hoe duur was de suiker?
Meyer, Deon - Bennie Griessel 7 - Donkerdrif
Michielsen, Dido - Lichter dan ik
Mo, Johanna - De nachtegaal
Morgan, Tica - Mooie Moorden 3 - Kwade Hoek
Nyström, Peter Mohlin & Peter - Het laatste leven
Nesbø, Jo - Koninkrijk
Nieuwenhuys, Rob - Oost-Indische spiegel
Nijholt, Willem - Een ongeduldig verlangen. Herinneringen
Noordhoek, Wim - De gabardine regenjas
Oksanen, Sofi - Het hondenpark
Onderdenwijngaard, Arjan - Multatuli leeft in Lebak
Overman, Mariska - Noorderlicht
Pagie, Nathalie - Helsinki
Parra, Bodil de la - Het verbrande huis
Pedersen, Kim Faber & Janni - Hoogzomer
Petterson, Per - Mannen in mijn situatie
Ramqvist, Karolina - De berenvrouw
Rensburg, Rudie van - Klem
Reybrouck, David Van - Revolusi
Riel, Ane - Beest
Rankin, Ian - Een web van leugens
Redmond, Roline - De Doorsons
Rehwinkel, Peter - Amalia - De plicht roept
Roberts, Nora - Erfenis
Rose, Karen - In alle onschuld
Rosenfeldt, Hans - Wolfzomer
Roslund, Anders - Drie jaar
Sarenbrant, Sofie - Emma Sköld 1 - Berouw
Sarenbrant, Sofie - Emma Sköld 2 - Jaloezie
Schepp, Emelie - Jana Berzelius 6 –Sub rosa
Seeck, Max - De trouwe lezer
Smeulders, Eveline Sint Nicolaas en Valika - Slavernij
Slaughter, Karin - Valse getuige
Smeets, Hubert - Een wonderbaarlijk politicus – Hans van Mierlo, 1931-2010
Skördeman, Gustaf - Geiger
Smis, Paul Christiaan - Harald - Een historische novelle
Solstad, Dag - Roman 11, boek 18
Staalesen, Gunnar - Varg Veum 7 - Zwarte schapen
Staalesen, Gunnar - Varg Veum 8 - Gevallen engelen
Staalesen, Gunnar - Varg Veum 9 - Bittere bloemen
Sylvester, Joyce - Bent ú de burgemeester?
Tangen, Geir - Dodemanstango
Tangen, Geir - Hartenbreker
Timmerije, Anneloes - De mannen van Maria
Tremain, Rose - Eilanden van genade
Tudor, C.J. - De anderen
Veen, Rob Chrispijn & Herman van - Bevrijdingskind
Verhoef, Esther - De nachtdienst
Vervoort, Hans - Zo tedere schade…
Veth, Bas - Het leven in Nederlandsch-Indië in 1900
Vis, Jacob - Tandem
Vijverberg, Pauline - De achtste zonnebloemen
Vleuten, Diederik van - Daar werd wat groots verricht
Vlugt, Simone van der - De kaasfabriek
Vuure, Rob van - Nagelaten Werk
Webb, Katherine - De verdwijning
Woud, Auke van der - Het landschap - De mensen

Conserve's Leessite

Boekbesprekingen en leestips


Het landschap - De mensen - Auke van der Woud

Nederland 1850-1940 - Het sterk veranderde landschap

Jac. P. Thijsse sprak in 1939 over de teloorgang van de verscheidenheid van het landschap

Zou iemand die in 1850 door Nederland reisde en het in 2021 opnieuw zou kunnen doen nog iets herkennen van het landschap? Eén van mijn favoriete websites is www.topotijdreis.nl. Op deze site zijn kaarten van Nederland vanaf 1815 tot en met 2020 op diverse schalen over elkaar heen geprojecteerd. Op alle plekken in Nederland kun je in- en uitzoomen en schuiven van 1815 tot heden en terug. De grootste veranderingen, zoals de afsluiting van de Zuiderzee en de komst van de IJsselmeerpolders, springen natuurlijk meteen in het oog. Ook wie inzoomt op bekende plaatsen en in een dorps- of stadswijk woont zal ontdekken dat zo’n woongebied in veel gevallen in 1850 ver buiten het centrum, op het platteland lag.

Een publicatie die naadloos aansluit bij mijn fascinatie voor oude kaarten met woeste gronden en kronkelende rivieren is het in 2020 verschenen boek Het landschap, De mensen, met als ondertitel Nederland 1850-1940. Het is geschreven door oud-hoogleraar architectuur- en stedenbouwgeschiedenis Auke van der Woud, die veel meer publicaties over de grote veranderingen in Nederland op zijn naam heeft staan.

In de vijf eeuwen tussen 1350 en 1850 lijkt er minder veranderd dan in de negentig jaar tussen 1850 en 1940 en wat er na WO II gebeurde sluit naadloos aan op wat in de beschreven periode al te weeg gebracht is. Het boek bestaat uit 45 kleine hoofdstukjes die ingedeeld zijn in vijf grote thema’s: Wilde natuur, Nuttig maken, Ontwortelen, Ontwateren en Intensiveren. In 1850 bestond met name Oost-Nederland voor een groot deel nog uit onmetelijke heidevelden en zandvlakten zonder eind. Wat nu een leuke wandeling door het Kootwijkerzand is, was voor 1900 een barre, gevaarlijke onderneming waarbij zandstormen alles aan het oog konden onttrekken. Het Kootwijkerzand stond toen niet op zichzelf, maar vormde met andere zandvlakten een aaneengesloten gebied op de Veluwe van ruim 70 vierkante kilometer. Van der Woud citeert een treinreiziger die in 1907 tussen Apeldoorn en Amersfoort reisde: ‘Als gij er voorbij spoort, dringt het uiterst fijne zand in oogen, neus en ooren, zelfs door de gesloten ramen van den waggon. Ja, uw beste stofjas, uw nieuwe stofmantel beveiligen u daartegen niet.’ Van der Woud legt uit dat gegoede burgers sowieso een stofjas (heren) of stofmantel (vrouwen) droegen, omdat de stoomtreinen roet en rook uitbraakten en in de steden straatvuil en aswolken de lucht in vlogen als het waaide.

In 1850 had Nederland zo’n 3 miljoen inwoners, in 1940 9 miljoen en in 2020 17 miljoen. Van der Woud laat zien dat de mensen het landschap rigoureus veranderden, maar dat het landschap ook de mensen veranderde. Toen de landbouwwetenschap rond 1850 opkwam werden er drie typen boeren onderscheiden: 1. de ‘werktuiglijke landbouwer’, die werkt als vader en grootvader en het tijdstip van zaaien en oogsten laat afhangen van de heiligenkalenders, 2. De ‘kunstmatige landbouwer’, die werkt met klakkeloos van anderen overgenomen ideeën en 3. de ‘wetenschappelijke boer’. Die verheft zich ‘als een waarlijk vrij man oneindig verre boven den kunstmatigen’. Van die laatsten waren er in 1850 nog niet veel, maar nu des te meer. Dat Nederland de tweede landbouwexporteur ter wereld is, valt ons landschap aan te zien.

Uiteraard komen in het boek tal van instellingen als de Heidemaatschappij (nu Arcadis), de Grondverbetering- en Ontginningsmaatschappij (ofwel Grontmij, nu Sweco), de Dienst der Zuiderzeewerken en de Rijksdienst voor de IJsselmeerpolders (RIJP) voorbij. Ook het plan om dijken te leggen tussen Waddeneilanden en deze te verbinden met het vasteland, zodat de hele Wadden- en Zuiderzee op wat vaargeulen na kon worden drooggemalen, ontbreekt niet. Maar het plan werd steeds beperkter. Ik heb als jong journalist in Lelystad in 1973 nog geschreven over de teleurstelling bij de RIJP toen ‘de rondedans door het IJsselmeer’ (Markerwaard erbij) niet kon worden afgemaakt. Ook Staatsbosbeheer en Natuurmonumenten komen aan bod, met aan het slot grote zorgen die Jac. P. Thijsse in 1939 uitsprak over de teloorgang van de verscheidenheid van het landschap.

Wim Keizer

Dit is de tweede column van 2021 op Biblioheekblad.nl over lezen, ‘Enthousiast’. De vorige staat hier en in de laatste van vorig jaar wordt gelinkt naar de in 2020 verschenen columns.

 

De auteur

Auke van der Woud (Sneek, 1947) is een Nederlandse historicus die zich in zijn werk richt op de geschiedenis van Nederland in de negentiende en vroege twintigste eeuw: de steden, het landschap en de mensen die er woonden.

Auke van der Woud – Het landschap –. De mensen, Nederland 1850 – 1940, ISBN 978 90 446 45 93 4, 448 pagina’s, uitgeverij Prometheus, gebonden, € 29,99, oktober 2020

Auke van der Woud
Uitgeverij Conserve


Sinds 1 januari 2019 is een gedeelte van het fonds onderdeel van Singel Uitgeverijen, Weteringschans 259, 1017 XJ Amsterdam.

Kantooradres:
Tureluur 12, 1873 JW Groet (gem. Bergen)
telefoon: 072 - 509 3693
info@conserve.nl

KvK: 37051556

ABN AMRO
IBAN NL54 ABNA 0438 7594 94

Algemene Voorwaarden

Distributie:


Regiotitels: Conserve en Goud van Oud bij Depot Compact Centraal Boekhuis en bij www.conserve.nl

Uitgevers Conserve:
Ingrid en Kees de Bakker

Aanbieden manuscript


Singel Uitgeverijen heeft ervoor gekozen geen ongevraagde manuscript-inzendingen meer aan te nemen. Hierover kan niet worden gecorrespondeerd.

Graag maken wij u attent op de mogelijkheid om uw manuscript zélf uit te geven via het digitale self-publishingplatform Brave New Books. Via dit platform kunnen alle auteurs in spe hun boek publiceren en verkopen – en alle genres zijn welkom.

Wilt u meer informatie? Kijk dan op www.bravenewbooks.nl.

Vermelde boekprijzen zijn inclusief BTW, exclusief verzendkosten - Bij bestellingen boven € 19,99 is de verzending gratis, behalve voor zendingen naar het buitenland.
Prijswijzigingen en tikfouten voorbehouden - © 2021 - Uitgeverij Conserve - Website door Netweters