Maria Adolfsson - Doggerland 2 - Stormwaarschuwing
Maria Adolfsson - Doggerland 3 - Tussen de duivel en de zee
Stefan Ahnhem - Motief X
Stefan Ahnhem - 18 graden onder nul
Stefan Ahnhem - Negen
Stefan Ahnhem - Zonder gezicht
Hanny Alders - De kopiist
Hanny Alders - De volmaakte ketter
Hanny Alders - Non nobis – Ondergang van de Tempelorde
Johan Andersen - Zonder genade
Peter Andriesse - Claire Obscure
Reggie Baay - Het lied van de goden
Wim Bax - Hou het stil
Werner van den Belt en Bob Hardus - De schilders van de Duin- en Bollenstreek
Roland Bergeys - Blindelings
Steve Berry - Cotton Malone 14 - Het Maltadocument
Sarah Blau - De anderen
Sara Blædel - Het meisje onder de boom
Cilla & Rolf Börjlind - Bevroren goud
Martin Bossenbroek - De wraak van Diponegoro
Eric de Brabander - Het geluid van naderend onweer
Manon van den Brekel - Massa-executies op Sulawesi
Jan Brokken - De tuinen van Buitenzorg
Jeroen Brouwers - Cliënt E. Busken
Robert Bryndza - Kate Marshall 1 - Zonder gezicht
Robert Bryndza - Kate Marshall 2 - Schaduwland
José Buschman - Couperus in de Oriënt
Andrea Camilleri - De methode Catalanotti
Andrea Camilleri - De vorm van water
Rob Chrispijn & Herman van Veen - Bevrijdingskind
Michael Connelly - Een gewaarschuwd man
Will Dean - Tuva 1 – De jacht
Matthias M.R. Declercq - De ontdekking van Urk
Adriaan van Dis - Adje doet heel druk
Adriaan van Dis - KliFi - Woede in de republiek Nederland
Jessica Durlacher - De Stem
Friedrich Dürrenmatt - Justitia
Lotta Elstad - Ik weiger na te denken
Pascal Engman - Vanessa Frank 2 – Femicide
Svea Ersson - Hej Denemarken
Jon Fosse - Ik is een ander – Septologie III-V
Tina Frennstedt - Countdown
Philip & Lili Freriks - Les chats de Lili – De katten van Lili
Randi Fuglehaug - Vrije val – Deel 1 Fjordenreeks
Robert Galbraith - Kwaad bloed
Eva García Sáenz de Urturi - De heren van de tijd
Melle Garschagen - Stem van het Britse Volk
Ko van Geemert - Verstoten uit het paradijs
Tove Gerge - De jongen
John Grisham - De storm
Jan Guillou - De tweede doodzonde
Yuval Noah Harari - 21 lessen voor de 21ste eeuw
Patricia Highsmith - De getalenteerde meneer Ripley
Patricia Highsmith - Stille wateren
Loes den Hollander - Wacht maar af
Christoffer Holst - Bloedrode midzomeravond
Jørn Lier Horst - De Katharine-code
Jørn Lier Horst en Thomas Enger - Rookgordijn
Arnaldur Indridason - Boven water
Olli Jalonen - De hemelproef
Susanne Jansson - Winterwater
Gaila Jehoel - Het culturele netwerk van Jan van Scorel
Jonas Jonasson - Zoete zoete wraak bv
Ragnar Jónasson - Inktzwart
Marjoleine Kars - Bloed in de rivier
Lars Kepler - Spiegelman
Stephen King - Later
Ariën Knibbe - Het verzwegen verbond
Rudy Kousbroek - Het Oostindisch kampsyndroom
​​​​​​​Arlette Kouwenhoven - Van Elburg tot Deshima - Zes eeuwen familie Feith
Tessa Leuwsha - Plantage Wildlust
Marja Lunde - Het einde van de oceaan
Dumani Mandela - Op de vlucht voor apartheid
Cynthia Mc Leod - Hoe duur was de suiker?
Deon Meyer - Bennie Griessel 7 - Donkerdrif
Dido Michielsen - Lichter dan ik
Johanna Mo - De nachtegaal
Peter Mohlin & Peter Nyström - Het laatste leven
Rob Nieuwenhuys - Oost-Indische spiegel
Willem Nijholt - Een ongeduldig verlangen. Herinneringen
Sofi Oksanen - Het hondenpark
Mariska Overman - Noorderlicht
Nathalie Pagie - Helsinki
Bodil de la Parra - Het verbrande huis
Karolina Ramqvist - De berenvrouw
Rudie van Rensburg - Klem
David Van Reybrouck - Revolusi
Ane Riel - Beest
Ian Rankin - Een web van leugens
Sofie Sarenbrant - Emma Sköld 1 - Berouw
Sofie Sarenbrant - Emma Sköld 2 - Jaloezie
Max Seeck - De trouwe lezer
Hubert Smeets - Een wonderbaarlijk politicus – Hans van Mierlo, 1931-2010
Paul Christiaan Smis - Harald - Een historische novelle
Dag Solstad - Roman 11, boek 18
Gunnar Staalesen - Gevallen engelen
Gunnar Staalesen - Zwarte schapen
Geir Tangen - Dodemanstango
Geir Tangen - Hartenbreker
Anneloes Timmerije - De mannen van Maria
Rose Tremain - Eilanden van genade
C.J. Tudor - De anderen
Hans Vervoort - Zo tedere schade…
Bas Veth - Het leven in Nederlandsch-Indië in 1900
Jacob Vis - Tandem
Pauline Vijverberg - De achtste zonnebloemen
Diederik van Vleuten - Daar werd wat groots verricht
Simone van der Vlugt - De kaasfabriek
Rob van Vuure - Nagelaten Werk
Katherine Webb - De verdwijning
Auke van der Woud - Het landschap - De mensen

Conserve's Leessite

Boekbesprekingen en leestips


Het landschap - De mensen - Auke van der Woud

Nederland 1850-1940 - Het sterk veranderde landschap

Jac. P. Thijsse sprak in 1939 over de teloorgang van de verscheidenheid van het landschap

Zou iemand die in 1850 door Nederland reisde en het in 2021 opnieuw zou kunnen doen nog iets herkennen van het landschap? Eén van mijn favoriete websites is www.topotijdreis.nl. Op deze site zijn kaarten van Nederland vanaf 1815 tot en met 2020 op diverse schalen over elkaar heen geprojecteerd. Op alle plekken in Nederland kun je in- en uitzoomen en schuiven van 1815 tot heden en terug. De grootste veranderingen, zoals de afsluiting van de Zuiderzee en de komst van de IJsselmeerpolders, springen natuurlijk meteen in het oog. Ook wie inzoomt op bekende plaatsen en in een dorps- of stadswijk woont zal ontdekken dat zo’n woongebied in veel gevallen in 1850 ver buiten het centrum, op het platteland lag.

Een publicatie die naadloos aansluit bij mijn fascinatie voor oude kaarten met woeste gronden en kronkelende rivieren is het in 2020 verschenen boek Het landschap, De mensen, met als ondertitel Nederland 1850-1940. Het is geschreven door oud-hoogleraar architectuur- en stedenbouwgeschiedenis Auke van der Woud, die veel meer publicaties over de grote veranderingen in Nederland op zijn naam heeft staan.

In de vijf eeuwen tussen 1350 en 1850 lijkt er minder veranderd dan in de negentig jaar tussen 1850 en 1940 en wat er na WO II gebeurde sluit naadloos aan op wat in de beschreven periode al te weeg gebracht is. Het boek bestaat uit 45 kleine hoofdstukjes die ingedeeld zijn in vijf grote thema’s: Wilde natuur, Nuttig maken, Ontwortelen, Ontwateren en Intensiveren. In 1850 bestond met name Oost-Nederland voor een groot deel nog uit onmetelijke heidevelden en zandvlakten zonder eind. Wat nu een leuke wandeling door het Kootwijkerzand is, was voor 1900 een barre, gevaarlijke onderneming waarbij zandstormen alles aan het oog konden onttrekken. Het Kootwijkerzand stond toen niet op zichzelf, maar vormde met andere zandvlakten een aaneengesloten gebied op de Veluwe van ruim 70 vierkante kilometer. Van der Woud citeert een treinreiziger die in 1907 tussen Apeldoorn en Amersfoort reisde: ‘Als gij er voorbij spoort, dringt het uiterst fijne zand in oogen, neus en ooren, zelfs door de gesloten ramen van den waggon. Ja, uw beste stofjas, uw nieuwe stofmantel beveiligen u daartegen niet.’ Van der Woud legt uit dat gegoede burgers sowieso een stofjas (heren) of stofmantel (vrouwen) droegen, omdat de stoomtreinen roet en rook uitbraakten en in de steden straatvuil en aswolken de lucht in vlogen als het waaide.

In 1850 had Nederland zo’n 3 miljoen inwoners, in 1940 9 miljoen en in 2020 17 miljoen. Van der Woud laat zien dat de mensen het landschap rigoureus veranderden, maar dat het landschap ook de mensen veranderde. Toen de landbouwwetenschap rond 1850 opkwam werden er drie typen boeren onderscheiden: 1. de ‘werktuiglijke landbouwer’, die werkt als vader en grootvader en het tijdstip van zaaien en oogsten laat afhangen van de heiligenkalenders, 2. De ‘kunstmatige landbouwer’, die werkt met klakkeloos van anderen overgenomen ideeën en 3. de ‘wetenschappelijke boer’. Die verheft zich ‘als een waarlijk vrij man oneindig verre boven den kunstmatigen’. Van die laatsten waren er in 1850 nog niet veel, maar nu des te meer. Dat Nederland de tweede landbouwexporteur ter wereld is, valt ons landschap aan te zien.

Uiteraard komen in het boek tal van instellingen als de Heidemaatschappij (nu Arcadis), de Grondverbetering- en Ontginningsmaatschappij (ofwel Grontmij, nu Sweco), de Dienst der Zuiderzeewerken en de Rijksdienst voor de IJsselmeerpolders (RIJP) voorbij. Ook het plan om dijken te leggen tussen Waddeneilanden en deze te verbinden met het vasteland, zodat de hele Wadden- en Zuiderzee op wat vaargeulen na kon worden drooggemalen, ontbreekt niet. Maar het plan werd steeds beperkter. Ik heb als jong journalist in Lelystad in 1973 nog geschreven over de teleurstelling bij de RIJP toen ‘de rondedans door het IJsselmeer’ (Markerwaard erbij) niet kon worden afgemaakt. Ook Staatsbosbeheer en Natuurmonumenten komen aan bod, met aan het slot grote zorgen die Jac. P. Thijsse in 1939 uitsprak over de teloorgang van de verscheidenheid van het landschap.

Wim Keizer

Dit is de tweede column van 2021 op Biblioheekblad.nl over lezen, ‘Enthousiast’. De vorige staat hier en in de laatste van vorig jaar wordt gelinkt naar de in 2020 verschenen columns.

 

De auteur

Auke van der Woud (Sneek, 1947) is een Nederlandse historicus die zich in zijn werk richt op de geschiedenis van Nederland in de negentiende en vroege twintigste eeuw: de steden, het landschap en de mensen die er woonden.

Auke van der Woud – Het landschap –. De mensen, Nederland 1850 – 1940, ISBN 978 90 446 45 93 4, 448 pagina’s, uitgeverij Prometheus, gebonden, € 29,99, oktober 2020

Auke van der Woud
Uitgeverij Conserve


Sinds 1 januari 2019 is een gedeelte van het fonds onderdeel van Singel Uitgeverijen, Weteringschans 259, 1017 XJ Amsterdam.

Kantooradres:
Tureluur 12, 1873 JW Groet (gem. Bergen)
telefoon: 072 - 509 3693
info@conserve.nl

KvK: 37051556

ABN AMRO
IBAN NL54 ABNA 0438 7594 94

Algemene Voorwaarden

Distributie:


Regiotitels: Conserve en Goud van Oud bij Depot Compact Centraal Boekhuis en bij www.conserve.nl

Uitgevers Conserve:
Ingrid en Kees de Bakker

Aanbieden manuscript


Singel Uitgeverijen heeft ervoor gekozen geen ongevraagde manuscript-inzendingen meer aan te nemen. Hierover kan niet worden gecorrespondeerd.

Graag maken wij u attent op de mogelijkheid om uw manuscript zélf uit te geven via het digitale self-publishingplatform Brave New Books. Via dit platform kunnen alle auteurs in spe hun boek publiceren en verkopen – en alle genres zijn welkom.

Wilt u meer informatie? Kijk dan op www.bravenewbooks.nl.

Vermelde boekprijzen zijn inclusief BTW, exclusief verzendkosten - Bij bestellingen boven € 19,99 is de verzending gratis, behalve voor zendingen naar het buitenland.
Prijswijzigingen en tikfouten voorbehouden - © 2021 - Uitgeverij Conserve - Website door Netweters