Lichtval - Maarten Hijink
Aandacht voor Hendrickje
Historische onderbouwing node gemist
Over Saskia van Uylenburgh, de eerste vrouw van Rembrandt, zijn diverse boeken geschreven. Over Geertje Dircx, die als kindermeisje en huishoudster in Rembrandts huis kwam en daar na de dood van Saskia ook zijn minnares werd, ligt er al een paar jaar het bekende boek Schilderslief van Simone van de Vlugt, dat ook tot theatermonoloog bewerkt werd. Maar over Hendrickje Stoffels die vanaf 1646 tot haar dood in 1663 bij de schilder in huis woonde, hem hielp om Geertje Dircx naar het dolhuis te verbannen en hem een dochter schonk, was tot nu toe alleen een streekroman over haar jeugd in Bredevoort verschenen. Nu ligt Lichtval van Maarten Hijink in de winkel waarin het verhaal van hun relatie wordt verteld. Beeldend geschreven, dat zeker, maar wellicht toch iets te veel de fantasie van de schrijver rondom een wel heel erg gering aantal historische feiten.
Over de auteur:
Maarten Hijink (1983, Bredevoort) was van 2017 tot 2023 Tweede Kamerlid voor de SP. Lichtval is zijn romandebuut.
De Hendrickje die Hijink ten tonele voert, is een vrouw die je eerder in de 21e dan in de 17e eeuw zou verwachten: mondig, vrijgevochten en met duidelijke meningen over van alles en nog wat. Behoorlijk losbandig ook, zo lezen we meteen in het eerste hoofdstuk al, als ze – nog voordat ze Rembrandt ontmoet heeft – ontwaakt in haar woonplaats Bredevoort op het kerkhof met haar hoofd op een grafsteen. Dronken geworden de vorige avond en niet bij machte geweest haar ouderlijk huis te bereiken. Dit was zo’n smerige manier om wakker te worden, niet wetende of er bloed, bier of zelfs het zaad van een andere, nog onbekende soldaat op mijn gezicht zat.
Muze
Kort daarna bezoekt Rembrandt Bredevoort en ziet onmiddellijk zijn muze in Hendrickje. Hij tekent haar en na zijn vertrek blijft hij haar schrijven via de Bredevoorste pater Subrosius. Als een jaar later een explosie van de plaatselijke kruittoren een eind maakt aan het leven van vele Bredevoorters, onder wie Hendrickjes vader en broer, en haar moeder niet lang daarna hertrouwt met een buurman, besluit zij naar Amsterdam, naar Rembrandt, te gaan. Daar moet zij het opnemen tegen Geertje Dircx die daar de huishouding bestiert. Wat uiteindelijk slecht afloopt voor Geertje.
Geen historische verantwoording
Hijink geeft geen enkel historische verantwoording voor zijn verhaal en het is dan ook gissen wat werkelijk gebeurd is en wat aan de fantasie van de schrijver ontsproten is. En dat laatste lijkt nogal eens het geval te zijn, als je het vergelijkt met de officiële bronnen. Beter is het daarom misschien om Lichtval te lezen als een vrije interpretatie.
Hijink beschikt over een beeldende schrijfstijl, die hier en daar vervalt in wat al te nadrukkelijke mooischrijverij. Een stijl die niet erg goed past bij de ongeschoolde Hendrickje die de vertelster van het verhaal is. Wat moet je met een zin als – na het vertrek van Geertje – Ik droeg de stilte die ze achterliet als een zijden hemd, het tilde me op en liet me zweven naar alle uithoeken van Rembrandts lichaam en geest. Klinkt mooi, maar wat wil Hendrikckje/Hijink er nu eigenlijk mee zeggen?
Passie
Neemt niet weg dat dit boek best lekker wegleest. Op de minder fraaie kanten van Rembrandt en Hendrickje, die immers samen ervoor zorgden dat de arme Geertje, in dit boek voorgesteld als lelijk, eeltig en onsympathiek, geheel onterecht in een dolhuis belandde, gaat Hijink niet in. Hij schildert alleen de allesverzengende passie tussen de schilder en het Bredevoortse meisje.
Sonja de Jong
Maarten Hijink – Lichtval. Wereldbibliotheek, ISBN 978 90 284 5392 0, 224 pagina’s, € 21,99, juni 2026