Bunker - Richard Osinga
Alles gaat door, of wij er nu zijn of niet
Dystopische ideeënroman over een griezelig experiment
Het verhaal leest als een thriller, spannend, voortstuwend. Maar tegelijk wil je toch ook regelmatig even stoppen met lezen om zaken te overdenken. Want het scenario dat Richard Osinga ons in zijn jongste roman Bunker voorspiegelt is doodeng, maar evengoed heel herkenbaar en, wie weet, misschien ook wel heel dichtbij.
Over de auteur
Richard Osinga (1971) is schrijver, ondernemer en voormalig diplomaat (van 1996 tot 1999). Hij debuteerde als schrijver in 2003 met Bor in Afrika, voor een groot deel gebaseerd op zijn eigen ervaringen in dienst van het ministerie van Buitenlandse Zaken. Daarna volgden onder meer Klare taal en Een duivel met een ziel. Voor zijn voorlaatste boek Munt belandde hij in 2023 op de shortlist voor de Boekenbon Literatuurprijs en voor de Boon, de belangrijkste Vlaamse prijs. Bunker is Osinga’s achtste roman.
Ondergang
Klimaatverandering, oorlogen, dictatoriale leiders. De mensheid is ten ondergang gedoemd. Het is, zo wijzen volgens ICT-er en dataspecialist Nadir de algoritmen van AI uit, niet langer de vraag óf dat zo is, maar alleen nog wanneer. En wat ons dan precies te wachten staat. Zorgvuldig brengt Nadir daarom een bizar plan ten uitvoer: een volledig zelfvoorzienende ondergrondse stad waar een geselecteerde groep mensen jarenlang kan schuilen. Op basis van psychologische, beroepsmatige en tal van andere gegevens zoekt hij met behulp van AI de mensen die hem in staat kunnen stellen dat te realiseren. De Nederlandse Jonas, een architect die zich toelegt op circulair, zelfvoorzienend en dus klimaatneutraal bouwen. En de Amerikaanse advocate Cindy, gespecialiseerd in het vinden van mazen in internationale wetgeving, waardoor wetten en regels ontdoken kunnen worden.
Grottenstelsel
Verder nog bouwers, biologen, voedingsdeskundigen, zo’n dertig mensen bij elkaar en stuk voor stuk met weinig banden in hun dagelijks bestaan: geen partner of kinderen, geen warme vriendenkring. Met hun hulp verrijst in een ondergronds grottenstelsel in Kazachstan een volkomen zelfvoorzienende stad. Om praktijkervaring op te doen, vraagt Nadir al deze mensen om gedurende een jaar in die stad te komen wonen, afgesloten van de buitenwereld. Alleen via internet blijven zij op de hoogte van wat er in de buitenwereld gebeurt.
Moeder
Een bijzondere bewoner, de enige die geen bijdrage heeft geleverd aan de totstandkoming van de stad, is Inaya, de moeder van Nadir. Zij heeft getwijfeld of ze dit wel wil. Nooit heeft Nadir zich iets aan haar en haar man Azim gelegen laten liggen en meer dan eens heeft hij hen diep gekwetst. Om de lieve vrede heeft Inaya dit altijd goedgepraat, gesust, geaccepteerd. Maar nu haar man Azim recentelijk overleden is en zijzelf al flink op leeftijd, heeft zij toch besloten zich bij Nadir aan te sluiten.
Dodelijke pandemie
Eenmaal in de grottenstad blijkt uit het nieuws dat via internet binnen sijpelt, dat het niet goed gaat in de rest van de wereld. Er is een dodelijke pandemie uitgebroken, vele malen dodelijker dan covid. Vanaf dat moment grendelt Nadir, terzijde gestaan door zijn trouwe vazal Cindy, de stad volkomen af. Niemand mag weg, onder geen beding. De meeste bewoners accepteren dat gelaten, het leven in de stad is niet slecht. Maar Jonas wil weg. Nu de wereld toch ten ondergang gedoemd is, wil hij zijn laatste momenten doorbrengen bij de vrouw die hij kort voor het experiment begon heeft leren kennen en in Haarlem heeft achtergelaten. Nadir houdt de stad echter hermetisch gesloten, niemand mag weg. Ook internet is niet meer toegankelijk.
Makke schapen
En daarmee noodzaakt Osinga zijn lezers in de spiegel te kijken en zich af te vragen aan wiens kant hij of zij staat. Heiligt het doel de middelen? Moet je als makke schapen accepteren wat je van bovenaf wordt opgelegd? Die vraag wordt nog scherper als duidelijk wordt dat Nadir niet in alle opzichten de waarheid heeft gesproken. Alleen Cindy is daarvan op de hoogte en zij staat nu voor de keus: blijft ze Nadir steunen of kiest ze haar eigen weg?
Onbekende
De grote onbekende in dit verhaal blijft Nadir. Wat drijft hem, waaraan denkt hij het recht te ontlenen om te beschikken over de levens van anderen? We leren hem amper kennen. Hij sluit zich op in zijn kantoor en houdt zich vrijwel onbereikbaar. Des te meer horen we de stemmen van de anderen. Van Jonas en Cindy, maar in korte intermezzi ook van de overigen die hun dagen vullen met de kunstmatige moestuin verzorgen, brood bakken, de was doen.
Zingeving
Ze proberen zin te geven aan hun bestaan, gaan op in dagelijkse futiliteiten, houden zich verre van keuzen, drijven mee in de door Nadir veroorzaakte stroom. Totdat Jonas en Cindy door een onvoorziene gebeurtenis gedwongen worden om partij te kiezen.
Bunker is zo’n boek dat nog lang door je achterhoofd blijft spelen. Hoor ik bij degenen die zich kritiekloos laten leiden of durf ik eigen keuzen te maken. Op indringende wijze confronteert Osinga je met de feiten.
Het zou niet meer dan terecht zijn als dit boek Osinga binnenkort nu eindelijk eens de prijs en daarmee de bekendheid oplevert die hij al langere tijd verdient.
Sonja de Jong
Richard Osinga – Bunker, Wereldbibliotheek, ISBN 978 90 284 5434 7, 288 pagina’s. € 24,99, januari 2026