Adolfsson, Maria - Doggerland 2 - Stormwaarschuwing
Adolfsson, Maria - Doggerland 3 - Tussen de duivel en de zee
Adolfsson, Maria - Doggerland 4 - Rennen of sterven
Ahnhem, Stefan - Fabian Risk 1 - Zonder gezicht
Ahnhem, Stefan - Fabian Risk 2 - Negen
Ahnhem, Stefan - Fabian Risk 3 - 18 graden onder nul
Ahnhem, Stefan - Fabian Risk 4 - Motief X
Ahnhem, Stefan - Fabian Risk 5 – X manieren om te sterven
Alders, Hanny - De kopiist
Alders, Hanny - De volmaakte ketter
Alders, Hanny - Non nobis – Ondergang van de Tempelorde
Andersen, Johan - Zonder genade
Andriesse, Peter - Claire Obscure
Appel, René - Overschot
Appel, René - Dansen in het donker
Archer, Jeffrey - William Warwick 1 - Wie niet waagt
Arlidge, M.J. - Helen Grace 10 – Niemand zeggen
Arlidge, M.J. - Helen Grace 11 - Kom eens gauw
Arlidge, M.J. - Twee kleine visjes
Aubert, Marie - Volwassen mensen
Baay, Reggie - Het lied van de goden
Bailey, Sarah - De huisgenoot
Bakboord, Henk - Billenkoek - Avonturen van een stoute Surinamer
Banville, John - Sneeuw
Banville, John - April in Spanje
Barker, James Patterson & J.D. - Oorverdovend
Bax, Wim - Hou het stil
Bengtsdotter, Lina - Charlie Lager 3 – De man die een vreemde was
Berg, Michael - De vermissing
Bergeys, Roland - Blindelings
Berkleef, Bernice - Bloedsteen
Berry, Steve - Cotton Malone 14 - Het Maltadocument
Bijlsma, Rob - Kerken van goud, dominees van hout
Bjørk, Samuel - Munch & Kruger 2 - De doodsvogel
Bjørk, Samuel - Munch & Krüger 3 - De jongen in de sneeuw
Blau, Sarah - De anderen
Blædel, Sara - Het meisje onder de boom
Boer, Agnes de - 2000 jaar Oorlog en Strijd in het Oer-IJ-landschap
Bolther, Line Holm & Stine - Voor onze zonden
Boom, Henk - Wij zijn maïs
Börjlind, Cilla & Rolf - Bevroren goud
Börjlind, Rolf & Molly - De duisternis tussen ons
Bøe, Grethe - Mayday
Bosch, Frits - De tromslager
Bossenbroek, Martin - De wraak van Diponegoro
Brabander, Eric de - Het geluid van naderend onweer
Brekel, Manon van den - Massa-executies op Sulawesi
Brokken, Jan - De tuinen van Buitenzorg
Brouwers, Jeroen - Cliënt E. Busken
Brundage, Elizabeth - Het verdwijnpunt
Brusse, Peter - Ach, Engeland - De Brexit Editie
Bryndza, Robert - Kate Marshall 1 - Zonder gezicht
Bryndza, Robert - Kate Marshall 2 - Schaduwland
Bryndza, Robert - Kate Marshall 3 - Vallend duister
Buruma, Ian - Het Churchillcomplex
Buschman, José - Couperus in de Oriënt
Camilleri, Andrea - De methode Catalanotti
Camilleri, Andrea - De vorm van water
Candlish, Louise - Nieuwe vrienden
Connelly, Michael - Een gewaarschuwd man
Connelly, Michael - De wet van de onschuld
Connelly, Michael - Renée Ballard 3 - Het holst van de nacht
Cooper, Robert - The Ambassadors
Craven, M.W. - Washington Poe 1 - Brandoffer
Craven, M.W. - Washington Poe 2 - Zwarte zomer
Daanje, Anjet - De herinnerde soldaat
Dahl, Arne - Nachtmerries
Dean, Abigail - Meisje A
Dean, Will - Tuva 1 – De jacht
Dean, Will - Tuva 2 - Zwart zout
Declercq, Matthias M.R. - De ontdekking van Urk
Deen, Mathijs - De Hollander
Dekkers, Midas - Wat loopt daar? - Een biologische kijk op rassen
Dis, Adriaan van - Vijf vrolijke verhalen
Dis, Adriaan van - De wandelaar
Dis, Adriaan van - KliFi - Woede in de republiek Nederland
Dis, Adriaan van - Adje doet heel druk
Dis, Adriaan van - De rat van Arras
Doel, Wim van den - Snouck
Dröge, Philip - Moederstad
Dros, Imme - Gisterland
Durlacher, Jessica - De Stem
Dürrenmatt, Friedrich - Justitia
Dusse, Karsten - Het kind in mij wil Mindful Moorden
Edvardsson, Mattias - Een heel gewoon gezin
Edvardsson, Mattias - Familietragedie
Eikelenboom, Barend - Geslepen
Ellory, R.J. - De derde kogel
Elstad, Lotta - Ik weiger na te denken
Engelen, Theo - Zevenheuvelen
Engman, Pascal - Vanessa Frank 2 – Femicide
Ersson, Svea - Hej Denemarken
Esajas, Mitchell - Antonlogie
Fabricius, Johan - Het gordijn met de ibissen
Fabricius, Johan - Achter in de Molukken
Fabricius, Johan - Dipanegara
Fellowes, Jessica - De Mitford-moorden: Unity
Fenton, Justin - Deze stad is van ons - True crime
Ferrier, Deryck J.H. - In de ban van de bosgeest – Ontmoeting met Panaike
Fexeus, Camilla Läckberg en Henrik - Box
Fosse, Jon - Ik is een ander – Septologie III-V
Fossum, Karin - Zwanenzang
Fossum, Karin - Eddie Feber 1 - Lotgenoten
Frech, Steve - Wat je ons hebt afgenomen
Frennstedt, Tina - Countdown
Frerichs, Lieneke - Nescio. Leven en werk van J. H. F. Grönloh
Freriks, Philip & Lili - Les chats de Lili – De katten van Lili
Fresen, Ron - Acht jaar Achtuur
Fuglehaug, Randi - Vrije val – Deel 1 Fjordenreeks
Fulpen, Har van - Leven en werken op suikerplantage Mariënburg
Galbraith, Robert - Kwaad bloed
Urturi, Eva García Sáenz de - Aquitanië – Land van water
Urturi, Eva García Sáenz de - De heren van de tijd
Garschagen, Melle - Stem van het Britse Volk
Geemert, Ko van - Verstoten uit het paradijs
Gerge, Tove - De jongen
Gómez-Jurado, Juan - De rode koningin
Grisham, John - De storm
Groot, Fedor de - Sønderho
Grøndahl, Jens Christian - Dagen als gras
Grund, Maria - De hoofdzonde
Guillou, Jan - De tweede doodzonde
Guillou, Jan - Het einde van het verhaal
Hannah, Sophie - Geen spat veranderd
Harari, Yuval Noah - 21 lessen voor de 21ste eeuw
Hardus, Werner van den Belt en Bob - De schilders van de Duin- en Bollenstreek
Hendriksma, Martin - Aan zee
Hermans, Willem Frederik - Conserve
Highsmith, Patricia - De getalenteerde meneer Ripley
Highsmith, Patricia - Stille wateren
Hollander, Loes den - Wacht maar af
Holst, Christoffer - Bloedrode midzomeravond
Horst, Jørn Lier - Cold Case Kwartet 1 - De Katharinacode
Horst, Jørn Lier - Cold Case Kwartet 2 - De fjord
Howard, Catherine Ryan - Je liet mij leven
Enger, Jørn Lier Horst en Thomas - Blix & Ramm 2 - Rookgordijn
Enger, Jørn Lier Horst en Thomas - Blix & Ramm 3 - Slagzij
Iperen, Roxane van - ’t Hooge Nest
Iperen, Roxane van - Brieven aan ’t Hooge Nest
Iperen, Roxane van - De genocidefax
Indridason, Arnaldur - Boven water
Indridason, Arnaldur - Smeulend vuur
Jackson, Stina - De laatste sneeuw
Jalonen, Olli - De hemelproef
James, Peter - Ik volg jou
Jansen, Han Gieske en Godfried - Wonosoepono
Janssen, John-Alexander - Va-Banque
Jansson, Susanne - Winterwater
Janzen, Michiel - Het Vierde Rijk
Jehoel, Gaila - Het culturele netwerk van Jan van Scorel
Johnsrud, Ingar - De peetmoeder
Jonasson, Jonas - Zoete zoete wraak bv
Jónasson, Ragnar - Inktzwart
Jong, Jessica de - De Hollandse studente
Jonsson, Magnus - De man die met poppen speelde
Kane, Darby - De perfecte echtgenote
Kars, Marjoleine - Bloed in de rivier
Kepler, Lars - Spiegelman
Kerr, Philip - Hitlers vrede
King, Stephen - Later
King, Stephen - Billy Summers
Knibbe, Ariën - Het verzwegen verbond
Kom, Anton de - Anangsieh - Verhalen van de spin uit Suriname
Kousbroek, Rudy - Het Oostindisch kampsyndroom
Kouwenhoven, ​​​​​​​Arlette - Van Elburg tot Deshima - Zes eeuwen familie Feith
Kraaijeveld, Frank - Be Frank. 60 jaar Bintangs
Kovach, Carla - Zo’n mooi meisje
Kwakman, Bas - Flankhond
Lagercrantz, David - Obscuritas
Lapidus, Jens - Paradijs
Leuwsha, Tessa - Plantage Wildlust
Leuwsha, Tessa - De wilde vaart
Lippman, Laura - Gebroken vertrouwen
Lunde, Marja - Het einde van de oceaan
Mandela, Dumani - Op de vlucht voor apartheid
Marsons, Angela - Kim Stone 2 – Wreed spel
Marsons, Angela - Kim Stone 3 - Verloren meisjes
McKinty, Adrian - Het eiland
Leod, Cynthia Mc - Hoe duur was de suiker?
Meyer, Deon - Bennie Griessel 7 - Donkerdrif
Michielsen, Dido - Lichter dan ik
Mo, Johanna - De Eilandmoorden 1 - De nachtegaal
Mo, Johanna - De Eilandmoorden 2 - De schaduwlelie
Mohr, Jim van der Meer - De schilders van West-Friesland
Morgan, Tica - Mooie Moorden 3 - Kwade Hoek
Moström, Jonas - Dodelijk dichtbij
Nesbø, Jo - Koninkrijk
Nesbø, Jo - De jaloezieman
Nesbø, Jo - Macbeth
Nesser, Håkan - Herfst op Gotland
Nicolasen, Lidy - Een onverschrokken leven - De vele hartstochten van Fernanda Willekes Mac Donald
Niekerk, Annemarié van - Om het hart terug te brengen
Nieuwenhuys, Rob - Oost-Indische spiegel
Nijholt, Willem - Een ongeduldig verlangen. Herinneringen
Noordhoek, Wim - De gabardine regenjas
Norebäck, Elisabeth - Nadia
Nyström, Peter Mohlin & Peter - John Adderley 1 - Het laatste leven
Nyström, Peter Mohlin & Peter - John Adderley 2 - De andere waarheid
Oksanen, Sofi - Het hondenpark
Olsen, Jussi Adler - Q-serie deel 9 - Natriumchloride
Onderdenwijngaard, Arjan - Multatuli leeft in Lebak
Overman, Mariska - Noorderlicht
Paasman, Michiel van Kempen en Bert - ALBUM van de Caraïbische poëzie
Pagie, Nathalie - Camping Oosthoek
Pagie, Nathalie - Helsinki
Parks, Adele - Jullie allebei
Parra, Bodil de la - Het verbrande huis
Pasqualin, Björn - Waar rook is
Pedersen, Kim Faber & Janni - Hoogzomer
Pedersen, Kim Faber & Janni - Juncker & Kristiansen 3 - Stikdonker
Petterson, Per - Mannen in mijn situatie
Pollack, Robert - De vier elementen
Ramqvist, Karolina - De berenvrouw
Rensburg, Rudie van - Klem
Reybrouck, David Van - Revolusi
Riel, Ane - Beest
Rankin, Ian - Een web van leugens
Redmond, Roline - De Doorsons
Rehwinkel, Peter - Amalia - De plicht roept
Roberts, Nora - Erfenis
Rose, Karen - In alle onschuld
Rosenfeldt, Hans - Wolfzomer
Roslund, Anders - Drie jaar
Sarenbrant, Sofie - Emma Sköld 1 - Berouw
Sarenbrant, Sofie - Emma Sköld 2 - Jaloezie
Schepp, Emelie - Jana Berzelius 6 –Sub rosa
Seeck, Max - De trouwe lezer
Seeck, Max - De ijskring
Skördeman, Gustaf - Geiger
Slaughter, Karin - Valse getuige
Smeets, Hubert - Een wonderbaarlijk politicus – Hans van Mierlo, 1931-2010
Smeulders, Eveline Sint Nicolaas en Valika - Slavernij
Smis, Paul Christiaan - Harald - Een historische novelle
Smit, Susan - De wijsheid van de heks & De heks van Limbricht
Snoek, Kees - Sjahrir - Wissel op de toekomst
Solstad, Dag - Roman 11, boek 18
Staalesen, Gunnar - Varg Veum 7 - Zwarte schapen
Staalesen, Gunnar - Varg Veum 8 - Gevallen engelen
Staalesen, Gunnar - Varg Veum 9 - Bittere bloemen
Staalesen, Gunnar - Varc Veum 19 – Waar rozen nooit verwelken
Sylvester, Joyce - Bent ú de burgemeester?
Tangen, Geir - Dodemanstango
Tangen, Geir - Hartenbreker
Timmerije, Anneloes - De mannen van Maria
Tremain, Rose - Eilanden van genade
Truijens, Aleid - Leven in de verbeelding - Hella S. Haasse 1918-2011
Tudor, C.J. - De anderen
Ulstein, Silje - Serpent
Vallejo, Irene - Papyrus
Valk, Éva Tuboly en Gerrit - Een fier en frank volk!

Conserve's Leessite

Boekbesprekingen en leestips


Een wonderbaarlijk politicus – Hans van Mierlo, 1931-2010 - Hubert Smeets

Scherp beeld van de veelzijdige en unieke persoonlijkheid die Hans van Mierlo was'

En tijdsbeeld van een belangrijke periode in de Nederlandse politiek’

De monumentale biografie door Hubert Smeets over Hans van Mierlo is ongeveer in dezelfde periode verschenen als de biografieën van Hans Wiegel en Ruud Lubbers. Zij hebben in dezelfde tijd een prominente rol in de Nederlandse politiek gespeeld. Maar de laatste twee kunnen niet worden aangemerkt als ‘Een wonderbaarlijk politicus’, de prikkelende titel van de biografie over Hans van Mierlo. Zij waren pragmatische en sterke politieke persoonlijkheden, maar Wiegel was vooral een anti-Van Mierlo en Lubbers’ lange premierschap kenmerkte zich eerder door machtspolitieke resultaten op de korte termijn, dan door maatschappelijke vergezichten en vernieuwende politieke visies voor de toekomst.

Als oprichter en partijleider van D66 staat Hans van Mierlo symbool voor de politieke kentering in Nederland (en meer nog in Europa en Amerika) van de jaren zestig, met als sleutelwoorden democratisering en ontzuiling die de culturele revolutie van die jaren markeerden. Hij speelde een centrale rol bij de totstandkoming van de twee meest bijzondere kabinetten die Nederland na 1945 heeft gehad. Allereerst zou zonder hem het meest progressieve kabinet- Den Uyl van na de oorlog nooit tot stand zijn gekomen. Zijn motivatie was de totstandkoming van een Progressieve Volks Partij (PVP) die alle progressieve krachten zou verenigen. Het werd een bittere teleurstelling dat de PvdA van die inzet afstand nam toen D66 in 1972 de verkiezingen verloor. Sindsdien is die kans nooit teruggekomen.

Maar ook de vorming van het eerste Paarse kabinet in 1994 zou niet denkbaar zijn geweest zonder Van Mierlo. Noch Kok, noch Bolkestein zagen in eerste aanleg een kabinet zonder CDA zitten, maar de politieke hardnekkigheid van Hans van Mierlo voor een kabinet met VVD en PvdA was beslissend. Het was machtspolitiek van de bovenste plank, omdat een kabinet zonder D66 geen meerderheid had kunnen opleveren. Maar het was meer. Zijn keuze voor een kabinet zonder CDA werd uiteindelijk ingegeven door de visie dat het voor de democratie in Nederland ongewenst was dat één partij altijd de macht uitoefende. Sinds 1918 was er nooit een kabinet geweest zonder confessionele partij! Retrospectief bezien zijn de Paarse kabinetten niet het begin geworden van een nieuw tijdperk in de Nederlandse politiek, maar veeleer de afsluiting van een parlementaire periode en het begin van een nog steeds bestaand populisme, gekenmerkt door meer inhoudelijke polarisatie.

Het is niet gemakkelijk om Hans van Mierlo met een paar woorden te beschrijven. De term ‘wonderbaarlijk’ vat zijn unieke persoonlijkheid goed samen. Smeets noemt hem ‘idealistisch, filosofisch, visionair, charismatisch, weifelend, maar altijd bezield’ (pagina 473). Kortom, noch voor, noch na hem, ken ik één Nederlands politicus op wie deze omschrijving van toepassing is. Als spreker was hij onweerstaanbaar zoals hij in en buiten het parlement zijn gehoor wist te boeien. Hij dacht en sprak in paradoxen, het enerzijds-anderzijds was een essentiële karaktertrek van hem.

Zijn betekenis in de praktische politiek van alledag is dan ook niet gelegen in grote veranderingen van wetgevende of bestuurlijke aard. Allereerst is hij in zijn hele politieke loopbaan niet langer dan vijf jaar minister geweest. De zogenaamde kroonjuwelen uit het Appel van 1966, de gekozen premier en een vorm van districtenstelsel, samengevat in de formule van twee stemmen voor de kiezer: één stem voor de macht en één stem voor de controle op de macht, zijn nooit in Nederland verwezenlijkt. Zij stonden voor hem in zijn staatsrechtelijk denken centraal, maar zijn in het Nederlandse meer-partijen systeem altijd een toekomstbelofte gebleven.

Toen hij op constitutioneel terrein een sleutelrol in het eerste Paarse kabinet had kunnen vervullen door het ministerschap van Binnenlandse Zaken te claimen, zag hij daarvan af en verkoos minister van Buitenlandse Zaken te worden. Een sterker Europa was zijn ideaal, maar de enige serieuze kans op vernieuwing van (althans een deel van) zijn staatsrechtelijke ambities, was daarmee vervlogen. VVD noch PvdA waren wezenlijk geïnteresseerd in vernieuwing van de democratische legitimiteit van het verouderde Nederlandse partijbestel. Het was een uiting van de twijfel aan zijn eigen vermogen om zijn partners tot werkelijke staatsrechtelijke veranderingen te verleiden. Uiteindelijk heeft dit er ook toe geleid dat de Paarse kabinetten van beperkte betekenis zijn gebleven.

De grote betekenis van Hans van Mierlo bestaat veeleer uit zijn inspirerende wijze van denken over maatschappelijke vraagstukken en de aangeboren beschaving die zijn politieke optreden kenmerkten. Hij was een democraat pur sang, die grote waarde hechtte aan het goed functioneren van de parlementaire pluriforme democratie die hij door concrete voorstellen wilde versterken. Tegelijk had hij door zijn sceptisch wereldbeeld twijfels over doorgeschoten vormen van directe democratie o.a. een te grote aandacht voor referenda op nationaal niveau.

Hubert Smeets heeft op een meesterlijke wijze de verschillende aspecten van het functioneren van Hans van Mierlo getypeerd. Uit zijn analyse komt een complexe persoon tevoorschijn. In zijn Voorwoord schrijft hij ‘een lichte vorm van engagement’ te hebben, maar dat heeft op geen enkele wijze een objectieve beoordeling in de weg gestaan. Hij verhult niet dat Hans van Mierlo uiteindelijk weinig concrete resultaten in zijn politieke leven heeft geboekt en daarbij vaak geremd werd door zijn eigen onzekerheden en twijfels. Alles bij elkaar heeft Smeets een scherp beeld geschetst van de veelzijdige en unieke persoonlijkheid die hij was en van een tijdsbeeld van een belangrijke periode in de Nederlandse politiek.

Laurens Jan Brinkhorst

 

De auteur

Hubert Smeets (Amsterdam, 1956) is een Nederlandse journalist en historicus, was o.a. correspondent voor de NRC in Moskou. Hij is een van de oprichters van het door de Nederlands overheid gesubsidieerde kennis- en analyseplatform Raam op Rusland en schrijft een column in de NRC, waarvan hij jarenlang redacteur was. Andere boeken van Hubert Smeets: Gekrenkte zielen – Vrijheid in Rusland (1993) Erbe eines vergangenes Imperiums (met foto’s van Oleg Klimov) 2003 en De wraak van Poetin – Rusland contra Europa, 2019.

Hubert Smeets – Een wonderbaarlijk politicus – Hans van Mierlo, 1931-2010, ISBN 978 940311421 7, 584 pagina’s, uitgeverij De Bezige Bij, gebonden, € 39,99, januari 2021

Hubert Smeets

Wilt u reageren op deze recensie? Klik hier!

Uitgeverij Conserve


Sinds 1 januari 2019 is een gedeelte van het fonds onderdeel van Singel Uitgeverijen, Weteringschans 259, 1017 XJ Amsterdam.

Kantooradres:
Tureluur 12, 1873 JW Groet (gem. Bergen)
telefoon: 072 - 509 3693
info@conserve.nl

KvK: 37051556

ABN AMRO
IBAN NL54 ABNA 0438 7594 94

Algemene Voorwaarden

Distributie:


Regiotitels: Conserve en Goud van Oud bij Depot Compact Centraal Boekhuis en bij www.conserve.nl

Uitgevers Conserve:
Ingrid en Kees de Bakker

Aanbieden manuscript


Singel Uitgeverijen heeft ervoor gekozen geen ongevraagde manuscript-inzendingen meer aan te nemen. Hierover kan niet worden gecorrespondeerd.

Graag maken wij u attent op de mogelijkheid om uw manuscript zélf uit te geven via het digitale self-publishingplatform Brave New Books. Via dit platform kunnen alle auteurs in spe hun boek publiceren en verkopen – en alle genres zijn welkom.

Wilt u meer informatie? Kijk dan op www.bravenewbooks.nl.

Vermelde boekprijzen zijn inclusief BTW, exclusief verzendkosten - Bij bestellingen boven € 19,99 is de verzending gratis, behalve voor zendingen naar het buitenland.
Prijswijzigingen en tikfouten voorbehouden - © 2022 - Uitgeverij Conserve - Website door Netweters