Maria Adolfsson - Stormwaarschuwing
Stefan Ahnhem - Motief X
Stefan Ahnhem - 18 graden onder nul
Stefan Ahnhem - Negen
Stefan Ahnhem - Zonder gezicht
Hanny Alders - De kopiist
Hanny Alders - De volmaakte ketter
Hanny Alders - Non nobis – Ondergang van de Tempelorde
Johan Andersen - Zonder genade
Peter Andriesse - Claire Obscure
Reggie Baay - Het lied van de goden
Wim Bax - Hou het stil
Werner van den Belt en Bob Hardus - De schilders van de Duin- en Bollenstreek
Roland Bergeys - Blindelings
Sarah Blau - De anderen
Sara Blædel - Het meisje onder de boom
Cilla & Rolf Börjlind - Bevroren goud
Eric de Brabander - Het geluid van naderend onweer
Manon van den Brekel - Massa-executies op Sulawesi
Jan Brokken - De tuinen van Buitenzorg
Robert Bryndza - Kate Marshall 1 - Zonder gezicht
Robert Bryndza - Kate Marshall 2 - Schaduwland
José Buschman - Couperus in de Oriënt
Andrea Camilleri - De methode Catalanotti
Andrea Camilleri - De vorm van water
Rob Chrispijn & Herman van Veen - Bevrijdingskind
Michael Connelly - Een gewaarschuwd man
Will Dean - Tuva 1 – De jacht
Matthias M.R. Declercq - De ontdekking van Urk
Adriaan van Dis - Adje doet heel druk
Adriaan van Dis - KliFi - Woede in de republiek Nederland
Jessica Durlacher - De Stem
Friedrich Dürrenmatt - Justitia
Lotta Elstad - Ik weiger na te denken
Pascal Engman - Vanessa Frank 2 – Femicide
Svea Ersson - Hej Denemarken
Jon Fosse - Ik is een ander – Septologie III-V
Tina Frennstedt - Countdown
Philip & Lili Freriks - Les chats de Lili – De katten van Lili
Randi Fuglehaug - Vrije val – Deel 1 Fjordenreeks
Robert Galbraith - Kwaad bloed
Eva García Sáenz de Urturi - De heren van de tijd
Melle Garschagen - Stem van het Britse Volk
Ko van Geemert - Verstoten uit het paradijs
Tove Gerge - De jongen
John Grisham - De storm
Jan Guillou - De tweede doodzonde
Yuval Noah Harari - 21 lessen voor de 21ste eeuw
Patricia Highsmith - De getalenteerde meneer Ripley
Patricia Highsmith - Stille wateren
Loes den Hollander - Wacht maar af
Christoffer Holst - Bloedrode midzomeravond
Jørn Lier Horst - De Katharine-code
Jørn Lier Horst en Thomas Enger - Rookgordijn
Arnaldur Indridason - Boven water
Susanne Jansson - Winterwater
Gaila Jehoel - Het culturele netwerk van Jan van Scorel
Jonas Jonasson - Zoete zoete wraak bv
Ragnar Jónasson - Inktzwart
Marjoleine Kars - Bloed in de rivier
Lars Kepler - Spiegelman
Stephen King - Later
Ariën Knibbe - Het verzwegen verbond
Rudy Kousbroek - Het Oostindisch kampsyndroom
​​​​​​​Arlette Kouwenhoven - Van Elburg tot Deshima - Zes eeuwen familie Feith
Tessa Leuwsha - Plantage Wildlust
Marja Lunde - Het einde van de oceaan
Dumani Mandela - Op de vlucht voor apartheid
Cynthia Mc Leod - Hoe duur was de suiker?
Deon Meyer - Bennie Griessel 7 - Donkerdrif
Johanna Mo - De nachtegaal
Peter Mohlin & Peter Nyström - Het laatste leven
Rob Nieuwenhuys - Oost-Indische spiegel
Willem Nijholt - Een ongeduldig verlangen. Herinneringen
Sofi Oksanen - Het hondenpark
Mariska Overman - Noorderlicht
Nathalie Pagie - Helsinki
Bodil de la Parra - Het verbrande huis
Karolina Ramqvist - De berenvrouw
Rudie van Rensburg - Klem
David Van Reybrouck - Revolusi
Ane Riel - Beest
Ian Rankin - Een web van leugens
Sofie Sarenbrant - Emma Sköld 1 - Berouw
Sofie Sarenbrant - Emma Sköld 2 - Jaloezie
Max Seeck - De trouwe lezer
Hubert Smeets - Een wonderbaarlijk politicus – Hans van Mierlo, 1931-2010
Paul Christiaan Smis - Harald - Een historische novelle
Dag Solstad - Roman 11, boek 18
Gunnar Staalesen - Gevallen engelen
Gunnar Staalesen - Zwarte schapen
Geir Tangen - Dodemanstango
Geir Tangen - Hartenbreker
Anneloes Timmerije - De mannen van Maria
Rose Tremain - Eilanden van genade
C.J. Tudor - De anderen
Hans Vervoort - Zo tedere schade…
Bas Veth - Het leven in Nederlandsch-Indië in 1900
Jacob Vis - Tandem
Pauline Vijverberg - De achtste zonnebloemen
Diederik van Vleuten - Daar werd wat groots verricht
Simone van der Vlugt - De kaasfabriek
Katherine Webb - De verdwijning
Auke van der Woud - Het landschap - De mensen

Conserve's Leessite

Boekbesprekingen en leestips


Massa-executies op Sulawesi - Manon van den Brekel

Een vuile oorlog

Onderdrukking van Nederlandse militairen van ontkiemende nationalistische opstand

De jonge journaliste Manon van den Brekel interviewde op Sulawesi ruim negentig nabestaanden van in 1947 door Nederlandse militairen gedode Indonesische mannen. Haar verslag daarvan verscheen zojuist onder de titel Massa-executies op Sulawesi.

Ik woonde in 1947 op Celebes, als zoon van een KNIL-militair. En heb dus aan den lijve kunnen ondervinden hoe verschillend de realiteiten kunnen zijn van mensen die op hetzelfde eiland wonen.

Manon van den Brekels relaas is een treurig makende reeks verhalen over de wijze waarop een kleine groep Nederlandse militairen op Celebes probeerden de ontkiemende nationalistische opstand te onderdrukken. Ze maakten daarbij gebruik van dorps- of streekgenoten die nog op de hand van de Nederlanders waren. De door hen aangewezen 'opstandelingen' werden standrechtelijk doodgeschoten. En om de bevolking schrik aan te jagen gebeurde dat in het openbaar, waarbij de dorpelingen en families moesten toekijken.

Hé, kennen we dit verhaal niet al? Ging dat niet over kapitein Westerling? De man die in zijn memoires (1952) al grif toegaf dat hij standrechtelijke executies had uitgevoerd? Nee, het gaat hier om drie andere militairen die - op bevel van hogerhand - dezelfde tactiek toepasten als Westerling, maar in een ander deel van Celebes. Majoor Jan Stufkens, kapitein Berthold Rijborz en onderluitenant Jan Vermeulen. Tezamen zouden zij ongeveer 1550 onbewapende burgers hebben vermoord. Het was al eens onderwerp van een aflevering van Andere Tijden (januari 2007).

En hoe anders was de werkelijkheid van die onderdrukte desa-bewoners als ik ze vergelijk met mijn situatie van destijds. Want ik was net aan onderdrukking ontkomen. Het was januari 1946. Mijn vader was levend teruggekomen uit dwangarbeid in de mijnen van Japan en mijn moeder en ik hadden de Japanse internering overleefd. En waren daarna nog vijf maanden door diezelfde Japanners beschermd tegen fanatieke jonge Indonesiërs (pemuda's) die alle blanken wilden doden en ons kamp bestormden. Pas in januari 1946 werden we echt bevrijd. Mijn vader was militair administrateur geworden van de troepen in Makassar en daar gingen we dus naar toe.  Zes jaar was ik. Ik schreef er over in Kind van de Oost (2005):

‘Het was net avond geworden en al vrij donker. We stonden op de kade in de menigte, naast onze koffertjes, toen mijn vader ons vond. Hij tilde me op en drukte mijn moeder tegen zich aan en zo stonden we een tijdje. Hij was stevig en hij rook prettig naar tabak. We stapten in een dogkar, een wagen met paard, en reden weg. Al na een halfuur kwamen we aan waar we zouden wonen, Besiweg nummer 10. Er woonden vier gezinnen, en wij hadden twee kamers. Je kwam binnen en het was een groot huis, met warm licht uit de lampen. Mijn vader had voor eten gezorgd, boterhammen met kaas uit blik. Het was stil buiten en gezellig binnen en al ver na bedtijd. Mijn ouders praatten af en toe met elkaar. Ik hoorde de naam Robbie vallen, mijn in het kamp overleden broer, terwijl ik met aandacht mijn boterhammen at. Nu ik zijn naam weer hoorde, in Makassar onder het lamplicht, dacht ik voor het eerst sinds lange tijd aan hem. Ineens begon mijn vader zacht te huilen. Ze stonden tegen elkaar aan, mijn vader en mijn moeder. Na enig aarzelen klom ik van mijn stoel af en ging erbij staan. De hand van mijn moeder kwam naar beneden en trok me tegen zich aan.’

Noordelijk van Makassar lag Paré-paré, het gebied waar de 1550 slachtoffers van de drie militairen vielen. Maar in de hoofdstad waar ik woonde was het rustig, al werd er 's nachts wel aan de deur gemorreld door dieven en al ging er soms een granaat af. Zo kunnen in oorlogsgebieden een paar kilometer verschil veel uitmaken.
In haar inleiding schrijft Manon van den Brekel dat zij bij haar tekst uitgaat van het perspectief van de Indonesiërs en dus spreekt van een oorlog, van de Nederlandse bezetter en van vrijheidsstrijders in plaats van opstandelingen.
Daar is natuurlijk geen enkel bezwaar tegen in te brengen.
Wel vind ik het jammer dat zij - vanuit die optiek - niet wat dieper is ingegaan op het feit dat er vanuit Indonesische zijde natuurlijk ook veel geweld is gebruikt. Niet alleen tegen gevangen genomen Nederlandse militairen die dat zelden overleefden. Maar ook tegen de eigen bevolking, als die verdacht werd van heulen met de bezetter.
Een citaat uit het Wikipedia-lemma over Westerling:  

‘Volgens de Indonesische ex-kolonel en militair historicus prof. mr. Natzir Said kan Westerling niet zonder meer als een oorlogsmisdadiger worden bestempeld. “Iedere militair weet: onder een Staat van Oorlog worden mensen ter plaatse doodgeschoten. Dat is normaal. Standrechtelijke executies werden niet alleen door Westerling uitgevoerd, maar ook aan onze zijde. Heel wat spionnen van de Nederlanders zijn door ons doodgeschoten na een onderzoek ter plaatse. We omsingelden dan zo'n desa en als die mensen zeiden: “Hij is een mata-mate, spion van het KNIL....naar de boom!" ‘

Een schone oorlog bestaat niet, is de bittere werkelijkheid die Natzir Said aangeeft. Desondanks blijft het natuurlijk van belang in elk geval te probéren de schuldigen te bestraffen. En de slachtoffers of hun nabestaanden excuses aan te bieden en een financiële compensatie.
Daarin is Nederland wel wat verder dan Indonesië, waar de Bersiap-moorden (door jonge nationalisten gepleegd in de periode oktober 1945 - maart 1946) totaal niet erkend worden.
Behalve het optekenen van de verhalen van de nabestaanden gaat Manon van den Brekel dus terecht in op de vraag wie deze militairen de noodrechtsbevoegdheid heeft gegeven die de executies mogelijk maakten en waarom zijzelf en hun bazen nooit zijn vervolgd. De door gouverneur Van Mook ingestelde commissie-Enthoven adviseerde in 1948 een strafrechtelijk onderzoek, maar daar kwam na de soevereiniteitsoverdracht (eind 1949) weinig meer van terecht. Ook in het rapport van de juristen Van Rij en Stam (1954) wordt gevraagd om vervolg van de betrokken militairen en hun bazen. Maar uiteindelijk besluit de ministerraad in december 1954 niet tot vervolging over te gaan. Vier ministers, waaronder Mansholt stemmen tegen. Dat regeringsbesluit geldt nog steeds.
Maar laten we hopen dat het boek van Manon van den Brekel nu, zeventig jaar later, alsnog zal leiden tot enig soelaas voor de nabestaanden.

Hans Vervoort

Deze recensie verscheen eerder in het blad Argus, 5 september 2017

De auteur

Manon van den Brekel (1989) studeerde journalistiek en werkte als freelancejournalist. Ze schreef eerder voor het Brabants Dagblad, het Eindhovens Dagblad en De Ware Tijd. Haar verhalen gaan veelal over het buitenland en ze heeft al journalist gewerkt onder andere in Suriname, Oost-Congo, Rwanda en China.

Manon van den Brekel – Massa-executies op Sulawesi, ISBN 978 94 6249009 3. 192 pagina’s,

19,95, augustus 2017

Manon van den Brekel
Uitgeverij Conserve


Sinds 1 januari 2019 is een gedeelte van het fonds onderdeel van Singel Uitgeverijen, Weteringschans 259, 1017 XJ Amsterdam.

Kantooradres:
Tureluur 12, 1873 JW Groet (gem. Bergen)
telefoon: 072 - 509 3693
info@conserve.nl

KvK: 37051556

ABN AMRO
IBAN NL54 ABNA 0438 7594 94

Algemene Voorwaarden

Distributie:


Regiotitels: Conserve en Goud van Oud bij Depot Compact Centraal Boekhuis en bij www.conserve.nl

Uitgevers Conserve:
Ingrid en Kees de Bakker

Aanbieden manuscript


Singel Uitgeverijen heeft ervoor gekozen geen ongevraagde manuscript-inzendingen meer aan te nemen. Hierover kan niet worden gecorrespondeerd.

Graag maken wij u attent op de mogelijkheid om uw manuscript zélf uit te geven via het digitale self-publishingplatform Brave New Books. Via dit platform kunnen alle auteurs in spe hun boek publiceren en verkopen – en alle genres zijn welkom.

Wilt u meer informatie? Kijk dan op www.bravenewbooks.nl.

Vermelde boekprijzen zijn inclusief BTW, exclusief verzendkosten - Bij bestellingen boven € 19,99 is de verzending gratis, behalve voor zendingen naar het buitenland.
Prijswijzigingen en tikfouten voorbehouden - © 2021 - Uitgeverij Conserve - Website door Netweters