Adolfsson, Maria - Doggerland 2 - Stormwaarschuwing
Adolfsson, Maria - Doggerland 3 - Tussen de duivel en de zee
Ahnhem, Stefan - Fabian Risk 1 - Zonder gezicht
Ahnhem, Stefan - Fabian Risk 2 - Negen
Ahnhem, Stefan - Fabian Risk 3 - 18 graden onder nul
Ahnhem, Stefan - Fabian Risk 4 - Motief X
Ahnhem, Stefan - Fabian Risk 5 – X manieren om te sterven
Alders, Hanny - De kopiist
Alders, Hanny - De volmaakte ketter
Alders, Hanny - Non nobis – Ondergang van de Tempelorde
Andersen, Johan - Zonder genade
Andriesse, Peter - Claire Obscure
Appel, René - Overschot
Appel, René - Dansen in het donker
Arlidge, M.J. - Helen Grace 10 – Niemand zeggen
Baay, Reggie - Het lied van de goden
Banville, John - Sneeuw
Bax, Wim - Hou het stil
Bengtsdotter, Lina - Charlie Lager 3 – De man die een vreemde was
Bergeys, Roland - Blindelings
Berkleef, Bernice - Bloedsteen
Berry, Steve - Cotton Malone 14 - Het Maltadocument
Bijlsma, Rob - Kerken van goud, dominees van hout
Blau, Sarah - De anderen
Blædel, Sara - Het meisje onder de boom
Börjlind, Cilla & Rolf - Bevroren goud
Börjlind, Rolf & Molly - De duisternis tussen ons
Bossenbroek, Martin - De wraak van Diponegoro
Brabander, Eric de - Het geluid van naderend onweer
Brekel, Manon van den - Massa-executies op Sulawesi
Brokken, Jan - De tuinen van Buitenzorg
Brouwers, Jeroen - Cliënt E. Busken
Brundage, Elizabeth - Het verdwijnpunt
Brusse, Peter - Ach, Engeland - De Brexit Editie
Bryndza, Robert - Kate Marshall 1 - Zonder gezicht
Bryndza, Robert - Kate Marshall 2 - Schaduwland
Buschman, José - Couperus in de Oriënt
Camilleri, Andrea - De methode Catalanotti
Camilleri, Andrea - De vorm van water
Candlish, Louise - Nieuwe vrienden
Connelly, Michael - Een gewaarschuwd man
Connelly, Michael - De wet van de onschuld
Cooper, Robert - The Ambassadors
Craven, M.W. - Washington Poe 1 - Brandoffer
Craven, M.W. - Washington Poe 2 - Zwarte zomer
Daanje, Anjet - De herinnerde soldaat
Dahl, Arne - Nachtmerries
Dean, Will - Tuva 1 – De jacht
Declercq, Matthias M.R. - De ontdekking van Urk
Dis, Adriaan van - KliFi - Woede in de republiek Nederland
Dis, Adriaan van - Adje doet heel druk
Dis, Adriaan van - De rat van Arras
Dröge, Philip - Moederstad
Durlacher, Jessica - De Stem
Dürrenmatt, Friedrich - Justitia
Edvardsson, Mattias - Een heel gewoon gezin
Ellory, R.J. - De derde kogel
Elstad, Lotta - Ik weiger na te denken
Engman, Pascal - Vanessa Frank 2 – Femicide
Ersson, Svea - Hej Denemarken
Fabricius, Johan - Het gordijn met de ibissen
Fabricius, Johan - Achter in de Molukken
Fabricius, Johan - Dipanegara
Ferrier, Deryck J.H. - In de ban van de bosgeest – Ontmoeting met Panaike
Fosse, Jon - Ik is een ander – Septologie III-V
Fossum, Karin - Zwanenzang
Frech, Steve - Wat je ons hebt afgenomen
Frennstedt, Tina - Countdown
Frerichs, Lieneke - Nescio. Leven en werk van J. H. F. Grönloh
Freriks, Philip & Lili - Les chats de Lili – De katten van Lili
Fuglehaug, Randi - Vrije val – Deel 1 Fjordenreeks
Galbraith, Robert - Kwaad bloed
Urturi, Eva García Sáenz de - Aquitanië – Land van water
Urturi, Eva García Sáenz de - De heren van de tijd
Garschagen, Melle - Stem van het Britse Volk
Geemert, Ko van - Verstoten uit het paradijs
Gerge, Tove - De jongen
Gómez-Jurado, Juan - De rode koningin
Grisham, John - De storm
Grund, Maria - De hoofdzonde
Guillou, Jan - De tweede doodzonde
Guillou, Jan - Het einde van het verhaal
Harari, Yuval Noah - 21 lessen voor de 21ste eeuw
Hardus, Werner van den Belt en Bob - De schilders van de Duin- en Bollenstreek
Hendriksma, Martin - Aan zee
Hermans, Willem Frederik - Conserve
Highsmith, Patricia - De getalenteerde meneer Ripley
Highsmith, Patricia - Stille wateren
Hollander, Loes den - Wacht maar af
Holst, Christoffer - Bloedrode midzomeravond
Horst, Jørn Lier - De Katharine-code
Enger, Jørn Lier Horst en Thomas - Rookgordijn
Indridason, Arnaldur - Boven water
Jalonen, Olli - De hemelproef
Jansen, Han Gieske en Godfried - Wonosoepono
Jansson, Susanne - Winterwater
Jehoel, Gaila - Het culturele netwerk van Jan van Scorel
Jonasson, Jonas - Zoete zoete wraak bv
Jónasson, Ragnar - Inktzwart
Jong, Jessica de - De Hollandse studente
Kars, Marjoleine - Bloed in de rivier
Kepler, Lars - Spiegelman
Kerr, Philip - Hitlers vrede
King, Stephen - Later
King, Stephen - Billy Summers
Knibbe, Ariën - Het verzwegen verbond
Kousbroek, Rudy - Het Oostindisch kampsyndroom
Kouwenhoven, ​​​​​​​Arlette - Van Elburg tot Deshima - Zes eeuwen familie Feith
Leuwsha, Tessa - Plantage Wildlust
Lunde, Marja - Het einde van de oceaan
Mandela, Dumani - Op de vlucht voor apartheid
Marsons, Angela - Kim Stone 2 – Wreed spel
Leod, Cynthia Mc - Hoe duur was de suiker?
Meyer, Deon - Bennie Griessel 7 - Donkerdrif
Michielsen, Dido - Lichter dan ik
Mo, Johanna - De nachtegaal
Morgan, Tica - Mooie Moorden 3 - Kwade Hoek
Nyström, Peter Mohlin & Peter - Het laatste leven
Nesbø, Jo - Koninkrijk
Nieuwenhuys, Rob - Oost-Indische spiegel
Nijholt, Willem - Een ongeduldig verlangen. Herinneringen
Noordhoek, Wim - De gabardine regenjas
Oksanen, Sofi - Het hondenpark
Onderdenwijngaard, Arjan - Multatuli leeft in Lebak
Overman, Mariska - Noorderlicht
Pagie, Nathalie - Helsinki
Parra, Bodil de la - Het verbrande huis
Pedersen, Kim Faber & Janni - Hoogzomer
Petterson, Per - Mannen in mijn situatie
Ramqvist, Karolina - De berenvrouw
Rensburg, Rudie van - Klem
Reybrouck, David Van - Revolusi
Riel, Ane - Beest
Rankin, Ian - Een web van leugens
Redmond, Roline - De Doorsons
Rehwinkel, Peter - Amalia - De plicht roept
Roberts, Nora - Erfenis
Rose, Karen - In alle onschuld
Rosenfeldt, Hans - Wolfzomer
Roslund, Anders - Drie jaar
Sarenbrant, Sofie - Emma Sköld 1 - Berouw
Sarenbrant, Sofie - Emma Sköld 2 - Jaloezie
Schepp, Emelie - Jana Berzelius 6 –Sub rosa
Seeck, Max - De trouwe lezer
Smeulders, Eveline Sint Nicolaas en Valika - Slavernij
Slaughter, Karin - Valse getuige
Smeets, Hubert - Een wonderbaarlijk politicus – Hans van Mierlo, 1931-2010
Skördeman, Gustaf - Geiger
Smis, Paul Christiaan - Harald - Een historische novelle
Solstad, Dag - Roman 11, boek 18
Staalesen, Gunnar - Varg Veum 7 - Zwarte schapen
Staalesen, Gunnar - Varg Veum 8 - Gevallen engelen
Staalesen, Gunnar - Varg Veum 9 - Bittere bloemen
Sylvester, Joyce - Bent ú de burgemeester?
Tangen, Geir - Dodemanstango
Tangen, Geir - Hartenbreker
Timmerije, Anneloes - De mannen van Maria
Tremain, Rose - Eilanden van genade
Tudor, C.J. - De anderen
Veen, Rob Chrispijn & Herman van - Bevrijdingskind
Verhoef, Esther - De nachtdienst
Vervoort, Hans - Zo tedere schade…
Veth, Bas - Het leven in Nederlandsch-Indië in 1900
Vis, Jacob - Tandem
Vijverberg, Pauline - De achtste zonnebloemen
Vleuten, Diederik van - Daar werd wat groots verricht
Vlugt, Simone van der - De kaasfabriek
Vuure, Rob van - Nagelaten Werk
Webb, Katherine - De verdwijning
Woud, Auke van der - Het landschap - De mensen

Conserve's Leessite

Boekbesprekingen en leestips


Massa-executies op Sulawesi - Manon van den Brekel

Een vuile oorlog

Onderdrukking van Nederlandse militairen van ontkiemende nationalistische opstand

De jonge journaliste Manon van den Brekel interviewde op Sulawesi ruim negentig nabestaanden van in 1947 door Nederlandse militairen gedode Indonesische mannen. Haar verslag daarvan verscheen zojuist onder de titel Massa-executies op Sulawesi.

Ik woonde in 1947 op Celebes, als zoon van een KNIL-militair. En heb dus aan den lijve kunnen ondervinden hoe verschillend de realiteiten kunnen zijn van mensen die op hetzelfde eiland wonen.

Manon van den Brekels relaas is een treurig makende reeks verhalen over de wijze waarop een kleine groep Nederlandse militairen op Celebes probeerden de ontkiemende nationalistische opstand te onderdrukken. Ze maakten daarbij gebruik van dorps- of streekgenoten die nog op de hand van de Nederlanders waren. De door hen aangewezen 'opstandelingen' werden standrechtelijk doodgeschoten. En om de bevolking schrik aan te jagen gebeurde dat in het openbaar, waarbij de dorpelingen en families moesten toekijken.

Hé, kennen we dit verhaal niet al? Ging dat niet over kapitein Westerling? De man die in zijn memoires (1952) al grif toegaf dat hij standrechtelijke executies had uitgevoerd? Nee, het gaat hier om drie andere militairen die - op bevel van hogerhand - dezelfde tactiek toepasten als Westerling, maar in een ander deel van Celebes. Majoor Jan Stufkens, kapitein Berthold Rijborz en onderluitenant Jan Vermeulen. Tezamen zouden zij ongeveer 1550 onbewapende burgers hebben vermoord. Het was al eens onderwerp van een aflevering van Andere Tijden (januari 2007).

En hoe anders was de werkelijkheid van die onderdrukte desa-bewoners als ik ze vergelijk met mijn situatie van destijds. Want ik was net aan onderdrukking ontkomen. Het was januari 1946. Mijn vader was levend teruggekomen uit dwangarbeid in de mijnen van Japan en mijn moeder en ik hadden de Japanse internering overleefd. En waren daarna nog vijf maanden door diezelfde Japanners beschermd tegen fanatieke jonge Indonesiërs (pemuda's) die alle blanken wilden doden en ons kamp bestormden. Pas in januari 1946 werden we echt bevrijd. Mijn vader was militair administrateur geworden van de troepen in Makassar en daar gingen we dus naar toe.  Zes jaar was ik. Ik schreef er over in Kind van de Oost (2005):

‘Het was net avond geworden en al vrij donker. We stonden op de kade in de menigte, naast onze koffertjes, toen mijn vader ons vond. Hij tilde me op en drukte mijn moeder tegen zich aan en zo stonden we een tijdje. Hij was stevig en hij rook prettig naar tabak. We stapten in een dogkar, een wagen met paard, en reden weg. Al na een halfuur kwamen we aan waar we zouden wonen, Besiweg nummer 10. Er woonden vier gezinnen, en wij hadden twee kamers. Je kwam binnen en het was een groot huis, met warm licht uit de lampen. Mijn vader had voor eten gezorgd, boterhammen met kaas uit blik. Het was stil buiten en gezellig binnen en al ver na bedtijd. Mijn ouders praatten af en toe met elkaar. Ik hoorde de naam Robbie vallen, mijn in het kamp overleden broer, terwijl ik met aandacht mijn boterhammen at. Nu ik zijn naam weer hoorde, in Makassar onder het lamplicht, dacht ik voor het eerst sinds lange tijd aan hem. Ineens begon mijn vader zacht te huilen. Ze stonden tegen elkaar aan, mijn vader en mijn moeder. Na enig aarzelen klom ik van mijn stoel af en ging erbij staan. De hand van mijn moeder kwam naar beneden en trok me tegen zich aan.’

Noordelijk van Makassar lag Paré-paré, het gebied waar de 1550 slachtoffers van de drie militairen vielen. Maar in de hoofdstad waar ik woonde was het rustig, al werd er 's nachts wel aan de deur gemorreld door dieven en al ging er soms een granaat af. Zo kunnen in oorlogsgebieden een paar kilometer verschil veel uitmaken.
In haar inleiding schrijft Manon van den Brekel dat zij bij haar tekst uitgaat van het perspectief van de Indonesiërs en dus spreekt van een oorlog, van de Nederlandse bezetter en van vrijheidsstrijders in plaats van opstandelingen.
Daar is natuurlijk geen enkel bezwaar tegen in te brengen.
Wel vind ik het jammer dat zij - vanuit die optiek - niet wat dieper is ingegaan op het feit dat er vanuit Indonesische zijde natuurlijk ook veel geweld is gebruikt. Niet alleen tegen gevangen genomen Nederlandse militairen die dat zelden overleefden. Maar ook tegen de eigen bevolking, als die verdacht werd van heulen met de bezetter.
Een citaat uit het Wikipedia-lemma over Westerling:  

‘Volgens de Indonesische ex-kolonel en militair historicus prof. mr. Natzir Said kan Westerling niet zonder meer als een oorlogsmisdadiger worden bestempeld. “Iedere militair weet: onder een Staat van Oorlog worden mensen ter plaatse doodgeschoten. Dat is normaal. Standrechtelijke executies werden niet alleen door Westerling uitgevoerd, maar ook aan onze zijde. Heel wat spionnen van de Nederlanders zijn door ons doodgeschoten na een onderzoek ter plaatse. We omsingelden dan zo'n desa en als die mensen zeiden: “Hij is een mata-mate, spion van het KNIL....naar de boom!" ‘

Een schone oorlog bestaat niet, is de bittere werkelijkheid die Natzir Said aangeeft. Desondanks blijft het natuurlijk van belang in elk geval te probéren de schuldigen te bestraffen. En de slachtoffers of hun nabestaanden excuses aan te bieden en een financiële compensatie.
Daarin is Nederland wel wat verder dan Indonesië, waar de Bersiap-moorden (door jonge nationalisten gepleegd in de periode oktober 1945 - maart 1946) totaal niet erkend worden.
Behalve het optekenen van de verhalen van de nabestaanden gaat Manon van den Brekel dus terecht in op de vraag wie deze militairen de noodrechtsbevoegdheid heeft gegeven die de executies mogelijk maakten en waarom zijzelf en hun bazen nooit zijn vervolgd. De door gouverneur Van Mook ingestelde commissie-Enthoven adviseerde in 1948 een strafrechtelijk onderzoek, maar daar kwam na de soevereiniteitsoverdracht (eind 1949) weinig meer van terecht. Ook in het rapport van de juristen Van Rij en Stam (1954) wordt gevraagd om vervolg van de betrokken militairen en hun bazen. Maar uiteindelijk besluit de ministerraad in december 1954 niet tot vervolging over te gaan. Vier ministers, waaronder Mansholt stemmen tegen. Dat regeringsbesluit geldt nog steeds.
Maar laten we hopen dat het boek van Manon van den Brekel nu, zeventig jaar later, alsnog zal leiden tot enig soelaas voor de nabestaanden.

Hans Vervoort

Deze recensie verscheen eerder in het blad Argus, 5 september 2017

De auteur

Manon van den Brekel (1989) studeerde journalistiek en werkte als freelancejournalist. Ze schreef eerder voor het Brabants Dagblad, het Eindhovens Dagblad en De Ware Tijd. Haar verhalen gaan veelal over het buitenland en ze heeft al journalist gewerkt onder andere in Suriname, Oost-Congo, Rwanda en China.

Manon van den Brekel – Massa-executies op Sulawesi, ISBN 978 94 6249009 3. 192 pagina’s,

19,95, augustus 2017

Manon van den Brekel
Uitgeverij Conserve


Sinds 1 januari 2019 is een gedeelte van het fonds onderdeel van Singel Uitgeverijen, Weteringschans 259, 1017 XJ Amsterdam.

Kantooradres:
Tureluur 12, 1873 JW Groet (gem. Bergen)
telefoon: 072 - 509 3693
info@conserve.nl

KvK: 37051556

ABN AMRO
IBAN NL54 ABNA 0438 7594 94

Algemene Voorwaarden

Distributie:


Regiotitels: Conserve en Goud van Oud bij Depot Compact Centraal Boekhuis en bij www.conserve.nl

Uitgevers Conserve:
Ingrid en Kees de Bakker

Aanbieden manuscript


Singel Uitgeverijen heeft ervoor gekozen geen ongevraagde manuscript-inzendingen meer aan te nemen. Hierover kan niet worden gecorrespondeerd.

Graag maken wij u attent op de mogelijkheid om uw manuscript zélf uit te geven via het digitale self-publishingplatform Brave New Books. Via dit platform kunnen alle auteurs in spe hun boek publiceren en verkopen – en alle genres zijn welkom.

Wilt u meer informatie? Kijk dan op www.bravenewbooks.nl.

Vermelde boekprijzen zijn inclusief BTW, exclusief verzendkosten - Bij bestellingen boven € 19,99 is de verzending gratis, behalve voor zendingen naar het buitenland.
Prijswijzigingen en tikfouten voorbehouden - © 2021 - Uitgeverij Conserve - Website door Netweters