Maria Adolfsson - Stormwaarschuwing
Stefan Ahnhem - Motief X
Stefan Ahnhem - 18 graden onder nul
Stefan Ahnhem - Negen
Stefan Ahnhem - Zonder gezicht
Hanny Alders - De kopiist
Hanny Alders - De volmaakte ketter
Hanny Alders - Non nobis – Ondergang van de Tempelorde
Johan Andersen - Zonder genade
Peter Andriesse - Claire Obscure
Reggie Baay - Het lied van de goden
Wim Bax - Hou het stil
Werner van den Belt en Bob Hardus - De schilders van de Duin- en Bollenstreek
Roland Bergeys - Blindelings
Sarah Blau - De anderen
Sara Blædel - Het meisje onder de boom
Cilla & Rolf Börjlind - Bevroren goud
Eric de Brabander - Het geluid van naderend onweer
Manon van den Brekel - Massa-executies op Sulawesi
Jan Brokken - De tuinen van Buitenzorg
Robert Bryndza - Kate Marshall 1 - Zonder gezicht
Robert Bryndza - Kate Marshall 2 - Schaduwland
José Buschman - Couperus in de Oriënt
Andrea Camilleri - De methode Catalanotti
Andrea Camilleri - De vorm van water
Rob Chrispijn & Herman van Veen - Bevrijdingskind
Michael Connelly - Een gewaarschuwd man
Will Dean - Tuva 1 – De jacht
Matthias M.R. Declercq - De ontdekking van Urk
Adriaan van Dis - Adje doet heel druk
Adriaan van Dis - KliFi - Woede in de republiek Nederland
Jessica Durlacher - De Stem
Friedrich Dürrenmatt - Justitia
Lotta Elstad - Ik weiger na te denken
Pascal Engman - Vanessa Frank 2 – Femicide
Svea Ersson - Hej Denemarken
Jon Fosse - Ik is een ander – Septologie III-V
Tina Frennstedt - Countdown
Philip & Lili Freriks - Les chats de Lili – De katten van Lili
Randi Fuglehaug - Vrije val – Deel 1 Fjordenreeks
Robert Galbraith - Kwaad bloed
Eva García Sáenz de Urturi - De heren van de tijd
Melle Garschagen - Stem van het Britse Volk
Ko van Geemert - Verstoten uit het paradijs
Tove Gerge - De jongen
John Grisham - De storm
Jan Guillou - De tweede doodzonde
Yuval Noah Harari - 21 lessen voor de 21ste eeuw
Patricia Highsmith - De getalenteerde meneer Ripley
Patricia Highsmith - Stille wateren
Loes den Hollander - Wacht maar af
Christoffer Holst - Bloedrode midzomeravond
Jørn Lier Horst - De Katharine-code
Jørn Lier Horst en Thomas Enger - Rookgordijn
Arnaldur Indridason - Boven water
Susanne Jansson - Winterwater
Gaila Jehoel - Het culturele netwerk van Jan van Scorel
Jonas Jonasson - Zoete zoete wraak bv
Ragnar Jónasson - Inktzwart
Marjoleine Kars - Bloed in de rivier
Lars Kepler - Spiegelman
Stephen King - Later
Ariën Knibbe - Het verzwegen verbond
Rudy Kousbroek - Het Oostindisch kampsyndroom
​​​​​​​Arlette Kouwenhoven - Van Elburg tot Deshima - Zes eeuwen familie Feith
Tessa Leuwsha - Plantage Wildlust
Marja Lunde - Het einde van de oceaan
Dumani Mandela - Op de vlucht voor apartheid
Cynthia Mc Leod - Hoe duur was de suiker?
Deon Meyer - Bennie Griessel 7 - Donkerdrif
Johanna Mo - De nachtegaal
Peter Mohlin & Peter Nyström - Het laatste leven
Rob Nieuwenhuys - Oost-Indische spiegel
Willem Nijholt - Een ongeduldig verlangen. Herinneringen
Sofi Oksanen - Het hondenpark
Mariska Overman - Noorderlicht
Nathalie Pagie - Helsinki
Bodil de la Parra - Het verbrande huis
Karolina Ramqvist - De berenvrouw
Rudie van Rensburg - Klem
David Van Reybrouck - Revolusi
Ane Riel - Beest
Ian Rankin - Een web van leugens
Sofie Sarenbrant - Emma Sköld 1 - Berouw
Sofie Sarenbrant - Emma Sköld 2 - Jaloezie
Max Seeck - De trouwe lezer
Hubert Smeets - Een wonderbaarlijk politicus – Hans van Mierlo, 1931-2010
Paul Christiaan Smis - Harald - Een historische novelle
Dag Solstad - Roman 11, boek 18
Gunnar Staalesen - Gevallen engelen
Gunnar Staalesen - Zwarte schapen
Geir Tangen - Dodemanstango
Geir Tangen - Hartenbreker
Anneloes Timmerije - De mannen van Maria
Rose Tremain - Eilanden van genade
C.J. Tudor - De anderen
Hans Vervoort - Zo tedere schade…
Bas Veth - Het leven in Nederlandsch-Indië in 1900
Jacob Vis - Tandem
Pauline Vijverberg - De achtste zonnebloemen
Diederik van Vleuten - Daar werd wat groots verricht
Simone van der Vlugt - De kaasfabriek
Katherine Webb - De verdwijning
Auke van der Woud - Het landschap - De mensen

Conserve's Leessite

Boekbesprekingen en leestips


Het leven in Nederlandsch-Indië in 1900 - Bas Veth

Vanonder de koperen ploert

De koloniale blanke Indischman was een patser en een ordinaire schuinsmarscheerder’

HET gesprek van de dag in 1900 was een boek met de onschuldige titel Het leven in Nederlandsch-Indië, geschreven door Bas Veth. In 1860 geboren in Amsterdam, was hij vanaf zijn 19e tot zijn 31ste jaar handelaar in ongeregeld goed geweest in de kolonie en had een bloedhekel aan dat land gekregen.

Toen hij in 1891 eindelijk het land kon verlaten en terugkeren naar zijn geliefde Nederland gaf hij - naar eigen zeggen - een schop tegen de havenkant vanwaar het schip vertrok. Dankzij de in de tropen vergaarde rijkdom kon hij zich in Nederland een aangenaam bestaan permitteren tot zijn overlijden in 1922, op 62-jarige leeftijd.

Maar zijn wrok tegen de kolonie die hem gedurende 12 jaar van zijn leven ongelukkig had gemaakt verdween niet.

En negen jaar later, in 1900 barstte zijn vulkaan van haat open en vulde hij 255 pagina's met woede en vervloeking. Niets deugde in de kolonie. De natuur was lelijk en dankzij het ontbreken van wind vooral roerloos. Het voedsel was smurrie. De hitte niet te verdragen. De Indische vrouwen oppervlakkig en berekenend. De koloniale blanke Indischman een patser en een ordinaire schuinsmarcheerder.

Het boek sloeg in als een bom en beleefde liefst 4 drukken.

Zowel in Nederland als in de Oost was men gewend dat de kolonie met waardering beschreven werd: een paradijs bijna. Natuurlijk, de tropenzon werd niet voor niets de Koperen Ploert genoemd, en je kon van de ene dag op de andere kassie wijlen zijn bij een cholera-epidemie of andere tropenziekte.

Maar je kon er goed leven en voor je pensioen een mooi plekje zoeken in de bergen, of met een gevulde geldbuidel terugkeren naar het vaderland.

Bedorven maaltijd
En nu kwam Bas Veth met de boodschap dat er niets deugde in de Oost. Het ergste was dat hij goed kon schrijven in de stijl van de toen populaire tachtigers, met veel emotie.

Een citaat:

'De rijsttafel werd geboren uit den drang der omstandigheden. Rijst is er plenty in Indie.
En ook lombok en ook verregaand bedorven visch: trassi geheten.
En er is kip, o! zooveel kip, magere, taaie kip, en er zijn kippeneieren en eendeneieren, gezouten, anders bederven ze, zoals alles in Indie bederft.
En er is kerri, vuil-groenkleurige kerri, niet te verwarren met de geurige, bruine kerri van Voor-Indie.
En er is zoo iets als witte kool. Maar dat alles op zichzelf smaakt beroerd.
Wacht, dachten de soldaten en de matrozen, die 't eerst in Indie kwamen, gooit dat alles door elkaar.
Laat de peper den smaak bedriegen van al dat ordinaire eten; laat de rijst — rein en onbedorven van smaak — het hoofdgerecht zijn en laat een kerri-saus, met witte kool er in, de hutspot besproeien en wij leveren u de hoofd-ingredienten voor een kost, waarin ge alles, wat even eetbaar is, kunt mengen.

En het verlengstuk van de ratjetoes en de hutspots werd de rijsttafel.
Dank aan deze hoofd-ingredienten, kan je in de rijsttafel alles gooien.
Roode vischjes, uitjes, chutney, gebraden, gekookte, gebakken, gestoofde kip, gebakken visch, gekookte visch, sajor-an bij de vleet — gekruid of niet gekruid —, komkommers, frikkadel.
En dan nog een ontzettend aantal indische schoteltjes, waarvan ik gelukkig de namen niet ken.
En nu begint ge dat allegaartje door elkaar te roeren op een diep bord. Hier en daar doet ge wat op de schoteltjes naast uw bord.
Wanneer nu alles goed is door elkaar geroerd en overgoten met wat stinksausjes, dan is uw rijsttafel klaar. Eet nu maar raak.
Zorg voor een beetje ,,bedis — fijngehakte roode lombok — apart op den rand van uw bord en wat rot-riekende trassi en ge zijt au grand complet.
Met volle happen gaat al dat saamgefrommelde eten naar binnen.

Kijk, als je dat leest wil je even geen rijsttafel. Zeker niet als je op een andere pagina leest hoe Bas Veth de eetgewoonten van de koloniale Indischman beschrijft: 

'Borden vol rijst met vieze poespas verdwijnen achter zijn kaken, totdat hij etens zat zijn bedtent opzoekt waar hij als een boa-constrictor ligt te dirigeren tot vijf uur ’s middags.' 

Boos proza

Studenten die in opleiding waren voor handels- en ambtenaren-functies in Nederlands-Indië waren onder de indruk van zijn betoog en vroegen zich af of ze er verstandig aan deden naar dat naargeestige en geestdodende oord te vertrekken.
En dáár schrok men in Nederlands-Indië weer van, want de koloniale maatschappij was gediend met een voortdurende toestroom van jonge krachten.
Er verschenen wel drie boeken en talloze artikelen waarin het betoog van Veth punt voor punt werd tegengesproken en nog tot in de jaren twintig van de vorige eeuw stond het woord 'basvetterij' voor 'schimpen op de kolonie'.

Maar uiteindelijk raakten Bas Veth en zijn boek vergeten, al verscheen er in 1978 nog wel een (bekorte) herdruk. En wie dat boze proza heden ten dage leest raakt toch opnieuw onder de indruk van wat haat kan losmaken in een schrijver. Het verdient een plaats in iedere boekengalerij.

Hans Vervoort.

Site Literair Nederland, 22 juli 2016

De auteur

Bas Veth (1860-1922) ging in 1989 naar Pandang in Nederlands-Indië. Daar richtte hij in 1886 de firma Gebroeders Veth op met zichzelf en broer Franz Herman als firmanten. Hun vader als commanditair vennoot. Na twaalf jaar keert hij terug naar Nederland en schrijft er zijn legendarische boek Het leven in Nederlandsch-Indie (alt 137)

Vet beschouwde de kolonie als de ‘incarnatie van de ellende’ en verafschuwde de geldzucht van ‘de barbaren’, de koloniale Europeanen. Het boek riep in Indië een storm van protest op.

Bas Veth – Het leven in Nederlandsch-Indie (alt 137), ISBN 978 90 62429042, 174 pagina’s, (alt 0128) Thomas & Eras, linnen band met stofomslag, verschenen in1977, prijs onbekend (recent bij Bol.com € 12,00)

Bas Veth
Uitgeverij Conserve


Sinds 1 januari 2019 is een gedeelte van het fonds onderdeel van Singel Uitgeverijen, Weteringschans 259, 1017 XJ Amsterdam.

Kantooradres:
Tureluur 12, 1873 JW Groet (gem. Bergen)
telefoon: 072 - 509 3693
info@conserve.nl

KvK: 37051556

ABN AMRO
IBAN NL54 ABNA 0438 7594 94

Algemene Voorwaarden

Distributie:


Regiotitels: Conserve en Goud van Oud bij Depot Compact Centraal Boekhuis en bij www.conserve.nl

Uitgevers Conserve:
Ingrid en Kees de Bakker

Aanbieden manuscript


Singel Uitgeverijen heeft ervoor gekozen geen ongevraagde manuscript-inzendingen meer aan te nemen. Hierover kan niet worden gecorrespondeerd.

Graag maken wij u attent op de mogelijkheid om uw manuscript zélf uit te geven via het digitale self-publishingplatform Brave New Books. Via dit platform kunnen alle auteurs in spe hun boek publiceren en verkopen – en alle genres zijn welkom.

Wilt u meer informatie? Kijk dan op www.bravenewbooks.nl.

Vermelde boekprijzen zijn inclusief BTW, exclusief verzendkosten - Bij bestellingen boven € 19,99 is de verzending gratis, behalve voor zendingen naar het buitenland.
Prijswijzigingen en tikfouten voorbehouden - © 2021 - Uitgeverij Conserve - Website door Netweters