Een definitie van schuld - Susie Dent
Smullen voor taalliefhebbers
Intelligente thriller vol cryptische woordraadsels
Een geheimzinnige briefschrijver die onder de schuilnaam Chorus een team van taalkundigen in Oxford aan het werk zet met behulp van cryptisch verwoorde epistels. Dat is de kern van de thriller Een definitie van schuld van Susie Dent. Via citaten van Shakespeare, met daarin verstopt mysterieuze coderingen moeten zij proberen te achterhalen wat er dertien jaar eerder gebeurd is met Charlie, de zus van het huidige hoofd van de taalkundige onderzoeksafdeling van de CED (Clarendon English Dictionary).
Over de auteur
Susie Dent (1964) is lexicograaf (taalkundige die zich bezighoudt met de beschrijving van woorden en hun betekenis) en etymoloog (taalkundige die de herkomst en ontwikkeling van woorden onderzoekt). Zij publiceerde tal van wetenschappelijke boeken. De thriller Een definitie van schuld is haar eerste fictieboek. In Engeland verscheen inmiddels ook al een tweede thriller van haar hand.
Ontwikkeling van taal
Dent begeeft zich voor haar thriller op voor haar bekend terrein. Als lexicograaf en etymoloog weet zij alles over taal en de ontwikkeling daarvan door de eeuwen heen. Hoe woorden ontstaan, geleidelijk van betekenis veranderen, soms geheel verdwijnen of juist weer opbloeien. Die kennis vormt een belangrijk onderdeel van Een definitie van schuld.
Woordenboek
De CED bestaat werkelijk, maar is een woordenboek dat sinds de publicatie in de tweede helft van de 19e eeuw als afgerond beschouwd wordt. Dit in tegenstelling tot het instituut Oxford English Dictionary, dat een complete onderzoeksafdeling is waar wetenschappers werken aan constante actualisering van het woordenboek. Vanuit heel Engeland en zelfs daarbuiten ontvangt het instituut brieven waarin mensen met aanvullingen of wijzigingsvoorstellen komen. Want taal is iets wat nooit stilstaat, maar constant aan wijziging onderhevig is. Zo’n zelfde instituut verzint Dent voor haar CED.
Zus Charlie
Aan het hoofd staat Martha Thornhill die samen met haar drie collega’s dag in dag uit werkt aan het up to date houden van de woordenschat. Dertien jaar geleden is haar zus Charlie spoorloos verdwenen, zonder een spoor na te laten. Vrijwillig vertrokken? Of een ongeval en nooit teruggevonden? Het houdt de Oxfordgemeenschap nog altijd bezig, vooral omdat Charlie zo’n geweldige toekomst tegemoet leek te gaan.
Brief
Maar dan zit er tussen de dagelijkse post van de CED opeens een raadselachtige brief. Getikt op een ouderwetse schrijfmachine en inhoudelijk is er voor een buitenstaander geen touw aan vast te knopen. Maar de taalkundigen van de CED herkennen al snel de aaneenrijging van diverse Shakespeare-citaten. Maar waarom zou iemand zo’n brief sturen, hier moet meer achter zitten. En dat blijkt ook inderdaad zo te zijn. Al snel komen de vier wetenschappers op de gedachte dat de gebruikte woorden Twee maagden, kruis weleens kunnen staan voor het jaartal 2010 (in Romeinse letters MMX). En dat was het jaar waarin Charlie verdween.
Speurtocht
Wat daarna volgt is een minutieuze speurtocht. Woord voor woord proberen Martha en haar medewerkers de aanwijzingen in de brief en in de brieven die daarna nog volgen te achterhalen. Zij komen erachter dat Charlie een heel bijzonder, eeuwenoud boek ontdekt had, dat de literaire wereld op zijn grondvesten zou hebben doen schudden. En realiseren zich dat dit boek, als het gepubliceerd zou worden, bepaalde mensen ook nu nog, in de 21e eeuw, bijzonder veel schade zou hebben toegebracht. Is Charlie dan toch vermoord dus?
Specialistisch
Dent bouwt haar boek uiterst zorgvuldig op. De aanwijzingen in de brieven zijn zo specialistisch dat ze in elk geval voor mij en waarschijnlijk voor veel meer mensen niet te doorgronden zijn. Maar eenmaal uitgelegd, voel je toch telkens weer: ja, dit klopt.
Maar los van haar verhaal doorspekt ze het boek ook met tal van taalweetjes. Neem alleen al de hoofdstuktitels. Elk daarvan behelst een woord uit het woordenboek, van eeuwenoud tot hedendaags, met de betekenis erachter. Verrukkelijke woorden als ‘labbedezwier’ (19e eeuw, dronkaard, in dit hoofdstuk gaat het om wetenschapper Simon die te diep in het glaasje gekeken heeft) en ‘claddorie’ (16e eeuw, lichtzinnige vrouw, hier over de niet bepaald kuise vrouw van een lexicograaf).
Weetjes
Maar er zijn ook weetjes over woorden. Zoals het Engelse woord set waarvan de uitleg en alle bijzonderheden méér pagina’s in beslag nemen in het woordenboek dan de complete roman Animal Farm van George Orwell. Voor liefhebbers van taal is deze thriller daarom een heerlijk luilekkerland.
Voor vertaalster Anne Jongeling moet dit boek ook een ware uitdaging geweest zijn. Zij moest niet alleen vertalen, maar ook equivalenten zoeken voor Engelse woorden, die pasten in het geheel van taalraadsels en cryptische aanwijzingen. En daarin is ze goed geslaagd.
Nagelbijtende spanning moet je niet verwachten van Een definitie van schuld. Maar een heerlijk boek waar je je tanden op stuk kunt bijten in een poging om net zo slim te zijn als het onderzoekende team wetenschappers, ja, dat is dit absoluut wel.
Sonja de Jong
Susie Dent – Een definitie van schuld. (Oorspronkelijk gepubliceerd in 2024 onder de titel Guilty by definition bij Bonnier Zaffre Books, Londen). Uit het Engels vertaald door Anne Jongeling, A.W. Bruna, ISBN 978 90 449 3830 2, 321 pagina’s, € 24,99, februari 2026
