Poolliefde, verlangen bij - 40° C - Anders Bache en Sigri Sandberg
Ook poolreizigers beminnen en begeren
De liefdesavonturen van stoere mannen (en vrouwen)
Je moet maar op het idee komen: het duo Anders Bache en Sigi Sandberg, zelf als respectievelijk archeoloog en journalist al jaren betrokken bij de geschiedenis van het Poolreizen zocht liefdesgeschiedenissen bij elkaar van stellen van wie tenminste een van de twee fervent poolreiziger was. Het levert een reeks verrassend boeiende en zo nu en dan verbijsterende verhalen op, gelardeerd met schitterende oude foto’s.
Over de auteurs:
Anders Bache (1984) is archeoloog, gespecialiseerd in het cultureel erfgoed van het Poolgebied. Hij schrijft artikelen voor diverse vakbladen.
Sigri Sandberg (1975) is journalist en auteur. Ze schrijft voor diverse Noorse media, vooral over het Poolgebied, natuur, klimaat en de filosofie van de wildernis. Ze woonde een aantal jaar op Spitsbergen.
Onverbeterlijke narcist
Verbijsterend is bijvoorbeeld het verhaal van Robert (1856-1920) en Josephine (1863-1955) Peary. Hoewel Sandberg en Bach zich strikt aan de feiten houden en niet interpreteren, rijst Robert toch op als een onverbeterlijke narcist voor wie alleen zijn eigen grillen meetelden. In 1883 zette hij voor de eerste keer voet op Groenlands bodem, in een poging om naar het einde van de ijskap te reizen. Na 100 kilometer moesten hij en zijn manschappen omkeren. Peary schreef zijn moeder, met wie hij bijzonder hecht was: ‘Moeder, onthoud: ik heb roem nodig. Mijn volgende tocht zal me een plek in de wereldgeschiedenis schenken.’ Maar in 1888 was het de Noorse Fridtjof Nansen die de ijskap overwon.
Hooghouden van de mannelijke uitmuntendheid
Voor Peary een bittere pil, maar geen reden om zijn pogingen om beroemd te worden te staken. In 1891 ging hij wederom op pad en dit keer nam hij zijn vrouw Josephine mee, omdat ‘vrouwen belangrijk zijn voor de geestelijke en lichamelijke gezondheid van de man en voor het hooghouden van de mannelijke uitmuntendheid’. Dit keer was zijn tocht wel succesvol, hij kwam een stuk verder. Twee jaar later vertrok hij opnieuw, wederom samen met Josephine die op dat moment hoogzwanger was (er reisde in het gezelschap speciaal voor haar een vroedvrouw mee). Toen de kleine Marie eenmaal geboren was (door de Inuit Sneeuwbaby genoemd) zaten zij en haar moeder hem alleen maar in de weg en stuurde hij ze terug.
Ontklede Inuit
Zelf had Peary het ondertussen heel druk met het fotograferen van de Inuit, gekleed en ongekleed. Met name de tienjarige Aleqasina, door hem the belle of the tribe genoemd, boeide hem. Zes jaar later baarde ze een zoon van hem en enkele jaren later nogmaals een zoon. Josephine stelde ondertussen vanuit Amerika alles in het werk om geld voor een nieuwe expeditie bij elkaar te krijgen in de hoop haar man zo naar huis te kunnen halen. Dat lukte, maar in 1896 en ’97 trok hij opnieuw naar Groenland, en daarna nog vele malen. In 1909 claimde hij de Noordpool bereikt te hebben, maar niemand heeft ooit kunnen achterhalen of dat klopte. Het wordt in poolkringen ernstig betwijfeld
Dolverliefd
Hoe volkomen anders is het verhaal over Fridtjof Nansen (1861-1930) en zijn vrouw Eva Kars. In het boek een bloemlezing van de dolverliefde brieven die zij elkaar dagelijks stuurden, tot het moment dat Nansen de grens passeerde vanaf waar post niet meer mogelijk was. Drie jaar moesten zij het daarna zonder elkaar doen, toen keerde Nansen, overladen met lof en onderscheidingen terug. In 1922 ontving Nansen de Nobelprijs voor de Vrede vanwege zijn grote verdiensten voor vluchtelingen.
Verschillend
Het is opvallend hoe verschillend de geschiedenissen van de poolreizigers zijn. Allemaal op zoek naar het noordelijkste punt op aarde, maar elk met een eigen karakter en een eigen plan. Zo is er het verhaal over Nils Strindberg, die als fotograaf meeging met ingenieur Salomon August Renée en meteoroloog Knut Fraenkel. Zij wilden de Noordpool bereiken per luchtballon, maar al voor ze vertrokken stelde Fraenkels voorganger vast dat de ballon waterstof lekte bij de naden. Eigenwijs weigerde Andrée het aanbod van een andere ballon en halverwege 1897 stegen zij op. Nog geen drie etmalen later moesten zij noodgedwongen landen en proberen te voet weer huiswaarts te keren. Dat lukte niet, pas 33 jaar later werden hun stoffelijke overschotten gevonden. En hoewel Strindbergs verloofde Anna Charlier slechts enkele maanden verloofd was met hem en daarna tientallen jaren getrouwd met een ander, liet zij toch na haar dood haar hart in een klein kistje bijzetten in het graf van Strindberg.
Lord Lonsdale
En wat te denken van de puissant rijke Lord Lonsdale die in februari 1888 vanuit Londen op de vlucht moest voor een wraakzuchtige echtgenote, een getrouwde en zwangere minnares, haar woedende echtgenoot en een zwerm persmuskieten. Hij besloot naar de Noordpool te gaan. Zijn volledige bagage? Muggenolie, sigaren, 20 liter brandy, een sjaal en pleisters. Na ruim een jaar van omzwervingen keerde hij terug, vol van bij elkaar gelogen verhalen en ging weer bij zijn vrouw wonen met wie hij tot zijn dood in 1944 samenbleef.
Bespiegeling
En dan zijn we nog maar op de helft van dit fascinerende boek. Vertaalster Gemma Venhuizen voegde aan elk hoofdstuk een korte bespiegeling van eigen hand toe. Zij constateert onder andere dat er van onze eigen Willem Barentsz. helemaal niets over zijn liefdesleven bekend is. Hij was getrouwd en had vijf kinderen, vermeldt de overlevering. Maar met wie en zijn er nog levende nazaten van hem? Niemand die het weet. Komt dat doordat Barentz zo’n drie eeuwen eerder leefde dan de poolreizigers uit dit boek of hadden Hollandse poolreizigers minder gevoel voor de liefde?
Dit boek bewijst dat in elk geval de tien beschreven reizigers heel ongewone persoonlijkheden waren. Heerlijk leesvoer, vooral op een ijskoude avond als het binnen warm is en buiten én in het boek onbarmhartige stormwinden loeien.
Sonja de Jong
Anders Bache en Sigri Sandberg – Poolliefde, verlangen bij -40° C. Oorspronkelijk verschenen in 2018 als Polar Kjaerlighet bij Gyldendal. Uit het Noords vertaald door Gemma Venhuizen. De Geus, €21,99, ISBN 978 90 445 5151 8, 240 pagina’s. Februari 2026.
