Russische specialiteiten - Dmitrij Kapitelman
Een Oekraïense moeder die van Rusland houdt
Verbijsterende kijk op de oorlog in Oekraïne
Hij houdt van zijn moeder en hij zou alles voor haar doen. Net als zij voor hem. Maar de moeder in Russische specialiteiten van de Oekraïense schrijver Dmitrij Kapitelman is ook onvoorwaardelijk op de hand van de Russen. Heilig gelooft zij erin dat die Oekraïne, waar zij zelf al meer dan dertig jaar niet meer woont, alleen maar komen bevrijden van de nazi’s en niets kan haar overtuigen van het tegendeel. En dat brengt haar zoon Dmitrij regelmatig tot wanhoop.
Over de auteur
Dmitrij Kapitelman (1986, Kyiv) woont sinds zijn achtste in Duitsland. Hij studeerde politieke wetenschappen en sociologie. Russische specialiteiten is zijn debuut en is genomineerd voor de Deutscher Buchpreis.
Kaviaar en wodka
Net als de schrijver zelf groeit de Dmitrij in Russische specialiteiten op in twee werelden. Enerzijds het moderne Duitsland, waar hij opgegroeid is en waar zijn ouders een winkel uitbaten met, zoals de titel al aangeeft, Russische specialiteiten, variërend van kaviaar en wodka tot videobanden en matroesjka-poppen. Maar anderzijds is er ook de nostalgie van het verleden in Oekraïne. De oorlog zorgt daarbij sinds 2022 nog voor een extra splijtzwam: de moeder van het gezin, kind van een Russische vader en een Oekraïense moeder, is onvoorwaardelijk loyaal aan de Russen. Zij kijkt Russische televisie en slikt alle propaganda die ze daar ziet voor zoete koek.
Bevrijden
In haar belevenis is er geen sprake van een oorlog, maar komen de Russen die arme Oekraïners alleen maar bevrijden van het nazistische regime. Als haar zoon op zeker moment naar Kyiv reist om er vrienden van vroeger te bezoeken en daar wegens een bomalarm in een schuilkelder belandt, verzekert zijn moeder hem aan de telefoon dat hij niets te vrezen heeft: ‘Er is geen enkel gevaar, Rusland schiet echt alleen op militaire doelen.’
Zoon Dmitrij ergert zich aan die onwrikbare houding van zijn moeder. Steeds wil hij haar overtuigen van het tegendeel, maar moeder wil er niets van horen. Hij zou haar daarom willen haten, maar dat lukt hem niet. Daarnaast voelt hij zich ook zelf soms schuldig dat hij – naast Duits – alleen Russisch spreekt en geen Oekraïens. ‘Ik draag een taal als een misdrijf in me en hou er toch van, ondanks alle schuld.’
Komisch
Kapitelman wisselt in zijn boek die dubbelhartigheid tussen moeder en zoon af met de komische wetenswaardigheden in de specialiteitenwinkel. De ‘verse’ vis die wekenlang elk avond overgeheveld wordt naar een andere koeling om de volgende ochtend weer teruggelegd te worden in de winkel. De tienduizend flessen kvas (sterke drank van roggemout) die in acht vrachtwagens arriveren in Leipzig, het busje dat wekelijks naar Polen rijdt om daar nieuwe voorraden op te halen en het midden op de snelweg begeeft, de stokoude computer die om een genadeschot smeekt. En het zootje ongeregeld dat in en rond de winkel rondhangt: een professor natuurkunde, een karaokezanger, een dakloze en nog veel meer ongewone persoonlijkheden.
Cyrillisch
Kapitelman maakt het zijn lezers niet altijd even makkelijk. Hij doorspekt zijn zinnen, regelmatig zonder enige uitleg erbij, met Russische en Oekraïense woorden, vaak ook nog in cyrillisch schrift weergegeven en bedient zich regelmatig van zelfverzonnen taalkundige vondsten die origineel, maar niet altijd even duidelijk zijn.
Ondanks al zijn pogingen lukt het de zoon niet om zijn moeder te overtuigen van haar ongelijk waar het Rusland betreft. Wel vindt hij voor zichzelf een verklaring, als moeder uitroept: ‘Rusland zal me een rotzorg wezen, ik wil het Oekraïne van dertig jaar geleden terug.’ Waarop Dmitrij verbluft opmerkt: ‘Die jaren die ze me altijd heeft beschreven als de meest angstaanjagende, want meest wetteloze van haar leven? […] Of gaat het eigenlijk niet om een land, maar om het leven dat ze dertig jaar geleden als jonge vrouw leidde?’
Russische specialiteiten is daarmee, ondanks de hier en daar wat van de hak op de tak springende stijl, een boek dat inzicht biedt en waar je ook nog eens regelmatig heel voorzichtig om mag lachen.
Sonja de Jong
Dmitrij Kapitelman – Russische specialiteiten. (Oorspronkelijk in 2025 gepubliceerd als Russische spezialitäten bij Carl Hanser Verlag Gmbh, & Co., München.) Uit het Duits vertaald door Liesbeth van Nes, De Bezige Bij, ISBN 978 94 031 3793 3, 188 pagina’s, € 23, december 2025
