De as komt eerst - Lidewey van Noord
Onevenwichtig, maar intrigerend
Wat een aanranding met een vrouw kan doen
Wat wil ze nou eigenlijk vertellen, Lidewey van Noord, in haar fictiedebuut De as komt eerst? Er is een deel traumaverwerking, een deel zoektocht. En een totaal uit de lucht vallend, voor mij volkomen onverklaarbaar, einde dat in geen enkel opzicht in het verhaal past. Er zitten best mooie observaties en rake zinnen in deze novelle. Maar het geheel laat toch een onbevredigende smaak achter. Het lijkt alsof Van Noord zelf niet goed wist waar ze heen wilde.
Over de auteur
Lidewey van Noord (1985) is redacteur van fictie- en non-fictieboeken en schreef zelf een aantal non-fictieboeken, met name over sport en reizen. Haar debuut Pellegrina (verhalen over wielrennen in Italië) won in 2016 de Zinnen Roës Award. De as komt eerst is haar fictiedebuut.
Huisje op palen
Hoofdpersoon Hedwig is redacteur van boeken (net als Lidewey van Noord zelf). Verscholen in haar huisje op palen in een waterrijk veengebied, dat sterk aan Giethoorn doet denken, leeft ze afgesloten van de buitenwereld, behalve ’s zomers, als de toeristen in file langs komen varen en foto’s schieten. Daar redigeert ze de boeken, daar ergert ze zich aan de talrijke domme fouten die schrijvers maken, aan de clichés in hun verhaal en daar probeert ze van elk boek iets beters dan het origineel te maken.
Schaapherder
Ze heeft al tien jaar een los-vaste relatie met Markus, een schaapherder die een stukje verderop op een eilandje woont. Regelmatig vaart ze naar hem toe en dan hebben ze seks. Maar Markus wil zich niet binden. Hij geeft eerlijk toe dat hij ook met andere vrouwen slaapt. ’Markus maakt deel uit van de echte wereld, veel meer dan zij. Hij gaat erin op als gras, als wolken, als een dier.’ Soms ziet ze hem dagenlang, weken zelfs, niet. Maar als ze dan weer bij hem is, is alles goed. ‘De seks met Markus is als een huis waar ze zich veilig voelt, een schuilplek waar ze zich volledig kan ontspannen.’
Niet genoeg
En toch kan ze geen genoegen nemen met de manier waarop hij zich telkens aan haar onttrekt. Steeds weer probeert ze hem te binden, net zo lang tot Markus niet langer reageert op haar appjes en geen contact meer opneemt. Ligt het aan haar zelf? Wil ze te veel? Dat is het moment voor Hedwig dat ze voelt dat ze nog altijd op de vlucht is voor een gebeurtenis van vijftien jaar eerder, die haar leven nog steeds lijkt te bepalen.
En daarmee begint deel twee van het boek, vijftien jaar terug in de tijd. Hedwig is in haar eentje als backpacker naar Thailand gegaan en arriveert ’s avonds, als het al donker is, in de toeristenstad Ayutthaya.
Politieman
Op de terugweg van het restaurant waar ze gegeten heeft richting haar hostel, verdwaalt ze. Ze vraagt een passerende politieman naar de weg en hij nodIgt haar in gebarentaal uit om achter op zijn brommer plaats te nemen. Op een afgelegen plek probeert hij haar daarna te verkrachten. Ze weet hem te weerstaan en uiteindelijk brengt hij haar toch naar haar hostel. Die gebeurtenis heeft diep ingegrepen in haar leven, jarenlang worstelt zij ermee en uiteindelijk heeft zij zich teruggetrokken op haar stille eilandje in het veengebied.
Andere man
Het derde deel van het boek lijkt amper aan te sluiten bij wat we eerder lazen. Er is een andere man, er is haar weerzin tegenover hem en haar onvermogen om haar eigen gevoelens te duiden en uiteindelijk is er dat krankzinnige einde dat volkomen wezensvreemd lijkt ten opzichte van de rest van het boek.
Wat in het eerste deel nog een boeiende analyse van liefde in al zijn verschillende verschijningsvormen lijkt te worden, mondt daarmee uit in een carroussel van wisselende stijlen. Het eerste deel staat nog vol met mooie zinnetjes, zoals: het vuur laait op in haar buik, zijn blik blaast erin. En dan opeens is het tweede veel houteriger. Al die zaken waar Hedwig zich als redacteur zo aan ergert: clichés, ongerijmdheden, onlogische overgangen, die begaat Van Noord in dit deel van het boek zelf.
Jammer, want het is een intrigerend gegeven: hoe sterk beïnvloedt een traumatische gebeurtenis je leven. En Van Noord kan zeker wel schrijven. Maar voor een goed verhaal is meer dan dat nodig.
Sonja de Jong
Lidewey van Noord – De as komt eerst, De Arbeiderspers, ISBN 978 90 295 5374 2, 164 pagina’s. € 19,99, januari 2026