Als laatste weg - Jane Harper
Pakkende roman over de ondergang van een stadje in de outback van Australië
Beklemmend en spatzuiver
Vijf jaar geleden verdween op zijn 21e verjaardag de zoon van Griff en Ro Crowley. Nooit is er enige duidelijkheid geweest over wat hem overkomen kan zijn. Elk jaar komen de weinige overgebleven inwoners van het stadje Carralon Ridge in Australië bij elkaar om zijn raadselachtige verdwijnen te herdenken. En opeens, na al die jaren, lijken er aanwijzingen te zijn.
Het omslag vermeldt de kwalificatie thriller. Maar meer dan dat is Als laatste weg van Jane Harper een psychologisch portret van een ten ondergang gedoemd dorp en een aanklacht tegen grote bedrijven – in dit geval een mijnbouwmaatschappij – die niet alleen het land verwoesten in hun meedogenloze jacht op grondstoffen, maar ook hechte dorpsgemeenschappen uiteenrukken, met als enig doel winstmaximalisatie. Er gebeurt bijna niets en toch lees je het beklemmende Als laatste weg met ingehouden adem.
Over de auteur
Jane Harper (1980) werd geboren in Manchester in Engeland, maar verhuisde op achtjarige leeftijd naar Australië. Ze schreef tot nu toe vijf misdaadromans en ontving in 2017 de prestigieuze Gold Dagger voor haar werk. Haar boeken zijn altijd een mix van psychologische portretten en misdaadelementen. Haar boek De overlevenden werd bewerkt tot Netflix-serie.
Dorpsgemeenschap
Ooit was het kleine stadje Carralon Ridge een hechte dorpsgemeenschap, met een school, sportverenigingen, een aantal winkels, een kroeg. Iedereen kende elkaar en als je hulp nodig had, was er altijd wel iemand die bereid was die te geven. Maar economisch ging het niet zo best en toen een mijnbouwmaatschappij aankondigde er graag naar kolen te willen graven, met honderden banen in het vooruitzicht, greep het gemeentestuur die kans met beide handen aan.
Verwoesting
Maar de banen bleken alleen voor mensen van elders, die de maatschappij zelf meebracht en die hun boodschappen deden in de eigen winkels op het mijnbouwterrein. Het landschap werd over een groot oppervlak verwoest en niemand in het dorp profiteerde.
Dat werd nog erger toen de maatschappij een bod deed op enkele woningen, met het oogmerk deze te slopen en de grond bij de mijnbouwactiviteiten te betrekken. Het was een hoog bod en een aantal bewoners ging erop in en verhuisde naar elders. Dit zette kwaad bloed onder de anderen. Verkopen en vertrekken, dat deed je niet. Het vertrek van mensen had tot gevolg dat steeds meer winkels niet langer rendabel waren en stuk voor stuk sloten, dat de school niet meer open kon blijven, dat de sportverenigingen ter ziele gingen. En het onderlinge wantrouwen tussen hen die wel verkochten en hen die koste wat kost wilden blijven werd steeds groter.
Geradbraakt
Acht jaar geleden pleegde een inwoner vermoedelijk om die reden zelfs zelfmoord, zijn lichaam werd geradbraakt gevonden in een ravijn. En drie jaar daarna verdween opeens Sam, de zoon van Griff en Ro. Hij studeerde in Sydney, maar was voor zijn 21e verjaardag overgekomen. In het kader van zijn studie werkte hij aan een sociologisch portret van de inwoners van het dorp, hij interviewde hen, vroeg naar hun herinneringen. Ook de middag van zijn verjaardag sprak hij nog met iemand. Een paar uur later werd zijn huurauto gevonden bij drie al jaren leegstaande huizen. In het stof dat daar lag waren zijn voetsporen te zien: hij had alle drie de huizen bezocht, maar de sporen voerden ook weer terug naar de huurauto. En toch was er van hemzelf geen spoor meer te vinden.
Kroeg
Het verdriet om zijn verdwijnen dreef zijn ouders Griff en Ro uit elkaar. Ro verhuisde naar Sydney, Griff bleef achter. En nu, vijf jaar na de verdwijning, is Ro weer terug voor een paar dagen om samen met Griff en de weinige nog overgebleven inwoners de verdwijning van Sam te herdenken. De kroeg, al jaren dicht, wordt voor die speciale gelegenheid weer een paar uur geopend. En net zoals altijd vraagt iedereen zich weer af wat er toch in hemelsnaam gebeurd kan zijn met Sam. Maar dit keer biedt een toevallige samenloop van omstandigheden opeens aanwijzingen en uiteindelijk wordt in volle omvang duidelijk wat er destijds gebeurd is.
Dilemma’s
Harper bouwt haar verhaal langzaam en zorgvuldig op. Je voelt al lezende de dilemma’s van de overgebleven bewoners: van Heather en Neil die samen met hun zoons standhouden en gezworen hebben nooit weg te zullen gaan. Maar de jongste twee zoons vervelen zich te pletter omdat er nergens iets te doen is in het stadje en hun kattenkwaad neemt steeds extremere vormen aan. Van Damien ook, wiens broer acht jaar eerder zelfmoord pleegde, naar iedereen aanneemt omdat hij niet wilde vertrekken, maar daardoor zijn vriendin dreigde kwijt te raken die wel wilde vertrekken. En van Ro en Griff zelf en al die anderen die elkaar verwijten maken.
Beklemmend
Er gebeurt lange tijd bijna niets en toch weet Harper haar verhaal extreem beklemmend te maken. Je voelt hoe zowel de vertrekkers als de blijvers worstelen met hun keuze, hoe ze elkaar van alles kwalijk nemen en geen idee hebben hoe die patstelling te doorbreken. Dat uiteindelijk duidelijk wordt wat er met Sam gebeurd is, lijkt bijna niet meer dan een voetnoot in de ondergang van een dorp.
Wie spanning en sensatie zoekt, zal misschien teleurgesteld worden. Maar wat dit boek wel biedt is een ontzettend goed geschreven psychologisch portret van een dorpsgemeenschap die ten onder gaat.
Sonja de Jong
Jane Harper – Als laatste weg. (Oorspronkelijk in april 2026 gepubliceerd als Last one out bij MacMillan Publishers). Uit het Engels vertaald door Catalien en Willem van Paassen, A.W. Bruna, ISBN 978 95 005 1969 5, 416 pagina’s, € 22,99, mei 2026
