Gelukszoekers - Lionel Shriver
Tolerantie, onderbuik en schijnheiligheid
Gelukszoekers confronteert je met eigen en andermans vooroordelen
Het lezen van Gelukszoekers, de nieuwe roman van Lionel Shriver, voelt regelmatig behoorlijk ongemakkelijk. Het ene moment gniffel je om de domme standpunten van de ander in de discussie rond de asielzoekersproblematiek, het volgende herken je opeens je eigen ideeën die net zo pijnlijk gefileerd worden. Links of rechts, voor- of tegenstander van migranten, we handelen allemaal uit een mix van vooroordelen, schijnheiligheid en onderbuikgevoelens. Niemand wordt gespaard door Shriver. Vlijmscherp prikt ze alle smoesjes door.
Over de auteur
Lionel Shriver (Gastonia, North Carolina, 1957, pseudoniem voor Margaret Ann Shriver) groeide op in een streng religieus gezin. Haar vader was predikant en hoogleraar sociale ethiek en bij de Shrivers thuis golden strenge normen en waarden. In 1987 publiceerde zij haar eerste, amper opgemerkte en nooit in het Nederlands vertaalde boek. Ze brak pas door in 2003 met het wereldwijd succesvolle We moeten het even over Kevin hebben, over een ogenschijnlijk keurige jongen die een bloedbad aanricht op zijn school. Daarna volgden titels als De weg van de meeste weerstand, Waanzin en Tot de dood ons scheidt. Zij zoekt in haar werk altijd de controverse op en sprak zich in het verleden fel uit tegen woke-zijn, tegen de migratiepolitiek en tegen andere heilige huisjes.
Polemieken
Ook deze nieuwe roman van Shriver wordt ongetwijfeld weer onderwerp van vele polemieken. Dit keer neemt zij het fenomeen migranten onder de loep. Haar hoofdpersoon Gloria Bonaventura is een vrouw die zich erop laat voorstaan ruimdenkend en tolerant te zijn. Het is 2022, Joe Biden is nog president. Als het gemeentebestuur van New York de campagne Big Apple, Big Heart opzet, waarin New Yorkers wordt gevraagd om tegen betaling een asielzoeker in hun huis op te nemen (een plan dat rond 2023 daadwerkelijk op tafel lag, maar nooit ten uitvoer gebracht werd), is Gloria een van de eersten die een plek in haar huis aanbiedt. Haar twee, niet meer thuiswonende volwassen dochters steunen het idee, maar Nico, haar 26-jarige zoon die wel nog bij haar woont, is tegen. Hij heeft weinig vertrouwen in de motieven van asielzoekers en wil bovendien zijn geheel zelfstandige souterrain met eigen opgang, douche en keuken niet inruilen voor zijn oude jongenskamer hoger in het huis.
Martine
Gloria zet haar plan toch door en zo neemt de Hondurese Martine haar intrek. Ze is warmbloedig, hartelijk en poetst en boent het hele huis om haar dankbaarheid te tonen. Maar net als Nico begint te twijfelen of hij wellicht toch te negatief was, staat opeens Domingo voor de deur. Mijn broer, verklaart de Hondurese. En zonder er een woord aan vuil te maken neemt ook Domingo zijn intrek in het souterrain, niet lang daarna gevolgd door nog een andere Hondurees. Vanaf dat moment is het hek van de dam. De ene dramatische gebeurtenis volgt op de andere.
Sardonisch
Met welhaast sardonisch genoegen spiegelt Shriver de standpunten van alle partijen. Aan de ene kant Gloria en haar dochters die voor de volle honderd procent achter migranten staan en geen kwaad woord over hen willen horen. Gloria is het prototype van de witte vrouw die alle kansen in het leven gekregen heeft. Bij haar scheiding, enkele jaren terug, heeft zij met hulp van een gewiekste advocaat het huis mogen houden, ooit voor een habbekrats gekocht, maar inmiddels dankzij het jarenlang fanatiek klussen van haar toen nog niet ex-man, een paar miljoen waard. Gloria is heel tevreden met zichzelf, met haar tolerantie en haar bereidheid om haar medemens te helpen: ze zamelt al jaren spullen in voor arme mensen, ze deelt pizza’s uit in de daklozenopvang, kortom, een echte deugneus, net als haar twee dochters.
Neutraal
Alleen Nico, de enige zoon, steunt haar niet. Hij wil koste wat kost neutraal blijven en geen keuzen maken. Hetgeen betekent dat hij sinds zijn afstuderen tot ingenieur, vijf jaar geleden, thuis zit, elke dag lekker uitslaapt en geen spat uitvoert. De aanwezigheid van Martine en haar groeiende aanhang veroorzaakt een kloof tussen moeder en zoon die steeds dieper wordt.
Mensen zoals zij
Behendig weet Shriver je het ene moment ertoe te verleiden om het helemaal met Gloria eens te zijn: we moeten elkaar helpen, ook asielzoekers zijn mensen net zoals wij. En dat ze ook een leuk sommetje krijgt van de gemeente voor die opvang speelt volgens haar geen enkele rol, nou ja, een hele kleine misschien. Maar net als je denkt: ja, toch wel een tof mens, die Gloria, zet Shriver je soepel op het andere been, door Nico aan het woord te laten over migranten: mensen die een andere taal spreken, die andere normen en waarden hebben, die naar je huis komen om misbruik van je te maken. ‘Ik ben boos omdat jij en al die miljoenen mensen van over de hele wereld denken dat jullie het recht hebben om hierheen te komen.’
Ongemakkelijke spagaat
Het brengt je als lezer in een ongemakkelijke spagaat. Shriver schetst het probleem in schrille zwart-wit-tinten. Geen ruimte voor nuancering, extreem-rechts kan er hier en daar zijn vingers bij aflikken. Terloops neemt de schrijfster ook de MeToo-beweging op de hak (‘Nu medelijden een hogere status opleverde dan prestaties, hadden witte meisjes zich op seksuele intimidatie gestort met als enige reden te zorgen dat mensen met hen te doen hadden’). En woke zijn is al evenzeer iets waar zij een afkeer van heeft: ‘Misschien viel er toch iets te zeggen voor mannen die getuigden van de afgezaagde tekenen van mannelijkheid: agressie, kracht, woede, zelfvertrouwen, dadendrang en geweld.’
Gebrek aan nuance
Als ideeën-roman valt er heel wat tegen dit boek in te brengen: gebrek aan nuance, kortzichtig, zwaar etnisch profilerend. Maar daar staat tegenover dat het verdraaid goed geschreven is en dat juist door de overdrijving de onmiskenbare satire des te harder binnenkomt. Al met al een boek dat je als lezer stevig confronteert met je eigen (voor)oordelen.
Sonja de Jong
Lionel Shriver – Gelukszoekers. (Oorspronkelijk gepubliceerd in 20926 als A better life bij Harper Collins Publishers, New York). Uit het Engels vertaald door Karina van Santen en Marian van der Ster, Atlas Contact, €24,99, ISBN 978 90 254 7851 3, 384 pagina’s, € 24,99, februari 2026
