PS, brief aan mijn moeder - Yolanda Entius
Een hunkerend kind dat niets aan woorden heeft
Onterfd door je eigen moeder
Een kille afrekening is het zeker niet. Uit elk woord van Yolanda Entius in PS, brief aan mijn moeder spreekt het verlangen om te begrijpen waarom haar moeder handelde zoals ze deed. In zekere zin is deze brief een vervolg op de autobiografische roman Het kabinet van de familie Staal die Entius in 2011 publiceerde. Terwijl het accent toen op de dictatoriale vader lag, is het deze keer de moeder van Entius wier gedrag zij tracht te doorgronden. En waar het in Het kabinet nog een romanvorm meekreeg, kiest Entius dit keer voor een open brief aan haar overleden moeder. Tot werkelijk begrip komt zij niet, maar er lijkt een zekere berusting op te treden.
Over de auteur
Yolanda Entius (1961) werkte na haar opleiding aan de Toneelschool Amsterdam aanvankelijk als acteur, scenarioschrijver en regisseur. In 2005 publiceerde zij haar eerste boek, de roman Rakelings die de Selexyz Debuutprijs won. Daarna volgden onder meer Alleen voor helden, Abdoel en Akil en de autobiografische roman Het kabinet van de familie Staal.
Over Acht3
Onder de naam Acht3 is uitgeverij Nijgh & Van Ditmar een serie gestart met egodocumenten van vrouwelijke schrijvers. De naam Acht3 verwijst naar 8 maart, de internationale vrouwendag. In deze serie verschijnen onder meer boeken van Maartje Luccioni en Astrid Lindgren.
Kille man
In Het kabinet van de familie Staal, dat Entius schreef na de dood van haar vader in 2007, schetste zij het gezinsleven van Kobe Staal en zijn vrouw en drie dochters, gebaseerd op haar eigen familie. Lichamelijk mishandelen deed hij zijn dochters niet, geestelijk echter des te meer. Staal kwam uit haar woorden naar voren als een kille man die er alles voor over had om zijn gezin onder de duim te houden, de moeder leek bang voor hem te zijn en gehoorzaamde hem te allen tijde. In 1995 verbraken beide ouders willens en wetens elke vorm van contact met alle drie hun dochters. Pas een jaar na zijn overlijden in 2007 hoorden de dochters bij toeval dat hij dood was.
Afstandelijke vrouw
De hoop dat de moeder na zijn dood alsnog voor haar kinderen zou kiezen, bleek vergeefs. Zij bleef de afstandelijke vrouw die volhield dat alles wat misging in haar leven aan de dochters te wijten was. Een paar keer was er een halfslachtige poging tot herstel van het contact, maar steeds opnieuw liep dit op niets uit.
In het voorjaar van 2023 overleed de moeder en een paar maanden later bleek uit een brief van een notaris dat zij haar drie dochters onterfd had. Vrijwel al het geld ging naar het Leger des Heils, een klein legaat was er voor een tante en eentje voor de ‘private banker’ die de laatste jaren de financiële belangen van vader en moeder behartigde en door moeder benoemd was tot eerste contactpersoon, een taak die hij overigens lelijk liet afweten.
Niet het geld, maar het gebaar waar het voor stond, maakte dat Entius besloot om haar relatie met haar moeder nader te onderzoeken. ‘Mij bekroop het akelige gevoel dat u vanuit uw graf het woord tot ons richtte, een soort nagezonden mededeling, kil en zakelijk als ik van u gewend ben.’
Analytisch
In de daaropvolgende 140 pagina’s probeert Entius te begrijpen wat haar moeder gemaakt heeft tot wie zij was, hoe het mogelijk is dat zij haar eigen dochters zo volkomen afwees. Nergens vervalt zij in sentimentaliteit, analytisch zoekt zij naar oorzaken, probeert regelmatig moeder het voordeel van de twijfel te geven: haar jeugd misschien, haar dictatoriale man, het overlijden van haar zes weken oude zoontje, enkele jaren voor de geboorte van haar eerste dochter? Wat brengt een moeder ertoe om formeel met haar kinderen te breken, om bij inschrijving in een andere gemeente na verhuizing te melden geen kinderen te hebben?
Onderkoeld
Entius beschrijft het in onderkoelde bewoordingen, die haar relaas des te beklemmender maken en slechts op enkele momenten staat zij zichzelf even toe haar eigen gevoel te erkennen: ‘Taal werd mijn uitweg, mijn lifeline […] In dat woud van woorden schuilt een hunkerend kind dat niets aan woorden heeft, dat niet om taal geeft, maar om liefde.’
PS, brief aan mijn moeder is een hartverscheurend relaas dat de lezer achterlaat met een intens gevoel van onmacht.
Sonja de Jong
Yolanda Entius – PS, brief aan mijn moeder. Nijgh & Van Ditmar, ISBN 978 90 388 1716 3, 143 pagina’s, € 18.50, mei 2026