Flaneren kun je leren - Christiaan Weijts
Treffende observaties, weinig geflaneer
Over het (on)nut van reviews, kolenstook en regeldrift (en nog veel meer)
De titel doet wat oubollig aan met dat ‘lollige’ rijmen. Maar Flaneren kun je leren is wel degelijk een bijzonder interessant boek. Van Christiaan Weijts verwachtten we natuurlijk ook niet anders. In tachtig korte en wat langere essays en reportages gaat hij dieper in op allerlei verschijnselen die hij om zich heen ziet, variërend van voetbal tot digitalisering, van de groeiende tendens om bij elke aankoop een review aan de klant te vragen tot de komst van Instagramwaardige selfietulpen. Zin en onzin van onze hedendaagse maatschappij in 380 pagina’s.
Over de auteur
Christiaan Weijts (Leiden, 1976) is schrijver, essayist, criticus en columnist. Regelmatig publiceert hij in NRC en De Groene Amsterdammer. In 2006 verscheen zijn debuutroman Art. 235b die genomineerd werd voor zowel de AKO Literatuurprijs als de Gouden Uil. In 2012 verscheen zijn roman Euforie waarmee hij de BNG Literatuurprijs won. Inmiddels heeft hij acht romans en een aantal essaybundels op zijn naam staan.
Flaneren door de geest
Deze bundel omvat teksten die de afgelopen jaren in NRC, De Groene Amsterdammer en in de weekkrant Den Haag Centraal stonden. Sommige kort, andere een stuk langer, maar stuk voor stuk over interessante kwesties. Het flaneren uit de titel moet je overigens niet al te letterlijk opvatten. Goed, in de eerste essays is inderdaad nog sprake van wandelingen en observaties daarbij, maar in de teksten die daarna volgen flaneert hij vooral door zijn eigen geest. Maar dat is helemaal niet erg, want vrijwel steeds vergast hij zijn lezers op gedachten die herkenning oproepen.
Venetiaans voetbal
Zoals in zijn essay Venetiaans voetbal, dat begint met de woorden: ‘Lang heb ik de genuanceerde visie van essayist Rudy Kousbroek aangehangen dat sport voor imbecielen is. Maar als je ouder wordt, verwateren zulke principes’. En dus vindt Weijts zichzelf samen met zijn elfjarige zoon terug in Venetië, toevallig net tijdens de EK-finale in 2021 waar Italië uitkwam tegen Engeland, die daar op een groot scherm te volgen was. Wat volgt is geen uitweiding over de hoogte- en dieptepunten van deze match, maar een beschouwing over de herkomst van voetbal, door socioloog Desmond Morris beschouwd als een overblijfsel van de prehistorische jacht, met alle kenmerken van dien: sprinten, mikken, strategisch samenwerken. ‘De euforie na een geslaagde jacht, de huldiging van de terugkerende jagers. Met het aanbreken van de agrarische revolutie kwam aan dit alles een eind, maar ontstonden spelen die hetzelfde stramien kennen. Waaronder voetbal dus.’
Geen vaderlandsliefde
En dat we dat uit pure vaderlandsliefde doen, weet Weijts heel overtuigend te ontkrachten. ’Er bestáát helemaal geen Nederlands elftal, er zijn alleen gelegenheidsformaties van een geglobaliseerde miljonairselite. Zoals de jacht een pseudojacht werd, zo werd nationalisme pseudonationalisme. Dat is prima, zolang de toeschouwers maar doorhebben dat het een spelletje is.’
Beoordeling
Scherp is ook Weijts beschouwing ‘Machtiger dan het schavot’, over de toenemende gewoonte van winkels om bij elke aankoop om een beoordeling te vragen. Of je nu een restaurant bezoekt, een e-book koopt of een stofzuigerzak hebt besteld, steevast wordt er per mail om feedback gebedeld. Verbetert dit werkelijk de dienstverlening of krijgt de klant zo onevenredig veel macht? Aan de hand van een eigen ervaring met een elektricien licht Weijts deze stelling op hilarische wijze toe.
Gezellig
En dan hebben we het nog niet eens gehad over Weijts’ constatering dat alles wat slecht voor ons is (roken, drinken, kolen stoken) steevast werd en wordt aangeprezen als gezellig. Of dat we als hedendaagse burgers alles digitaal willen vastleggen. ‘Een hardlooprondje dat niet in cijfertjes in de app is vastgelegd: als de app mijn run niet savede, had ik die dan wel gelopen?’
En zo zijn er tachtig van die o zo herkenbare zaken die je vaak onnadenkend als normaal beschouwt, tot Weijts er zijn gedachten over laat gaan. Waarna je er toch eens wat langer over na gaat denken.
Sonja de Jong
Christiaan Weijts – Flaneren kun je leren’, De Arbeiderspers, ISBN 978 90 295 4721 5, 392 pagina’s, € 26,99, juni 2026