Waar wil je liggen - Vonne van der Meer
Flarden van een rouwproces
Tot berusting komen na de dood van je zus
In rustige, afgewogen bewoordingen, zorgvuldig en subtiel, verkent Vonne van der Meer in haar nieuwe kleine roman Waar wil je liggen het begrip rouw. Verwacht van haar geen schokkende uitingen van verdriet, geen uitbarstingen, geen toppen en dalen. Haar hoofdpersoon Vera verliest op zeventigjarige leeftijd haar oudere zus en komt daarna voor de zorg voor haar geestelijk labiele zoon te staan die door zijn vrouw het huis is uitgezet. Haar man is ziekelijk, haar hoogbejaarde schoonmoeder vraagt heel veel zorg. Maar nergens wordt Waar wil je liggen larmoyant.
Over de auteur
Vonne van der Meer (Eindhoven, 1952) heeft in meer dan veertig jaar schrijverschap een uitgebreid oeuvre van romans, verhalen, beschouwingen en toneelstukken opgebouwd. Haar werk concentreert zich altijd op menselijke gevoelens en gedragingen. Haar bekendste boek is Eilandgasten uit 1999.
Tegenstelling
Een grotere tegenstelling tussen twee zussen is amper denkbaar: de vier jaar oudere Brigitte is extravert en impulsief, altijd proberend alles uit het leven te halen, driemaal getrouwd en nu samen met haar vrouw in Spanje woonachtig. Vera daarentegen is bedachtzaam, doet niets in een opwelling, probeert op alle mogelijke manieren goed te leven, met zichzelf en met de mensen om haar heen. Toch zijn de twee zussen innig verknoopt met elkaar.
Ziekenhuis
Als Vera hoort dat Brigitte in het ziekenhuis in Málaga ligt met een septische shock, veroorzaakt door een onbekende bacterie, wil zij meteen naar haar toe. Brigitte zelf houdt haar tegen: doe nou niet, kom nou gewoon als ik weer thuis ben, dan heb ik veel meer aan je.
Pas als Brigittes vrouw Maxime laat weten dat het heel slecht gaat met Brigitte pakt Vera het vliegtuig en reist naar Andalusië. Ze is te laat. Brigitte is al in een kunstmatige slaap gebracht, elke vorm van contact is onmogelijk. Kort daarna, precies als Vera voor een paar dagen naar kennissen elders in Spanje is, overlijdt ze.
Rouwen
Eenmaal terug in Nederland krijgt Vera geen tijd om te rouwen. Haar jongste zoon Fabian, al sinds zijn pubertijd haar zorgenkind nadat hij in een psychose geraakt was, is door zijn vrouw het huis uitgezet en heeft geen andere plek om naar toe te gaan. Vera neemt hem tijdelijk in huis en brengt hem daarna onder in het kleine appartement aan de overkant van de straat dat ze eigenlijk voor zichzelf huurt om er ongestoord te kunnen lezen en nadenken.
En dan is er ook nog de zorg voor haar 94-jarige schoonmoeder, die wat verderop in dezelfde straat woont in een woning volgepropt met alles wat zich in haar lange leven opgehoopt heeft. Doof, weigert haar gebit te dragen, steeds vergeetachtiger en behoorlijk veeleisend.
Vermoeid
Samen met haar man Lennart probeert Vera haar zo goed mogelijk terzijde te staan, maar dat valt haar zwaar, temeer daar Lennart zelf ook niet gezond is en extreem vermoeid.
Het zijn stuk voor stuk vormen van verlies waarin Vera haar weg moet zien te vinden. Ze ontleent steun aan haar geloof, dat pas later in haar leven, na een godsdienstloze jeugd, een belangrijke rol is gaan spelen voor haar en ze vindt inspiratie in de spirituele geschriften van de Duitse monnik Anselm Grün.
Hartkwaal
Er gebeurt weinig in het boek. Goed, Brigitte sterft en Lennart blijkt een ernstige hartkwaal te hebben, dat is niet niks. Maar vooral draait het in Waar wil je liggen toch om het zoeken naar innerlijke vrede en verzoening. Van der Meer toont zich daarbij een scherp observator die met weinig woorden heel veel weet uit te drukken. Over de pijn van het alledaagse rouwen: Thuiskomen […] waar Brigitte nooit meer zit te schilderen […] En ze staat ook niet bij het aanrecht in de keuken, vraagt: koffie of thee? Ze zit niet op de bank te lezen. En over Vera’s angst voor een geestelijke terugval van Fabian: De signalen zouden me zomaar kunnen ontgaan. Alert blijven, ook nu het wat beter met hem gaat. Júist nu.
Vreemde eend
Een naar mijn idee wat vreemde eend in de bijt van het verhaal is dat over de allang overleden moeder van Vera en Brigitte. Zij blijkt in de oorlogsjaren, samen met de man die eerst haar baas en daarna haar eerste echtgenoot was, meegewerkt te hebben aan De Gil, een krantje dat zich presenteerde als satirisch verzetskrantje, maar in feite een nationaalsocialistisch propagandablad van het ministerie van Goebbels was. En hoewel zij in haar latere leven een warme, betrokken vrouw met een ruim hart bleek, heeft zij toch nooit afstand genomen van die periode. Enerzijds zou je meer willen weten over dit obscure blaadje (dat werkelijk bestaan heeft), maar anderzijds schuurt het in deze roman over rouw, lijkt het er aan de haren bijgesleept.
Sonja de Jong
Vonne van der Meer - Waar wil je liggen. Atlas Contact, ISBN 978 90 254 7953 4, 240 pagina’s, € 22,99, augustus 2026